II SA/Łd 2226/01

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2002-09-20

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy gmina jest zobowiązana do wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę lokalną miejską, która z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się drogą gminną, czy też obowiązek ten spoczywa na Skarbie Państwa?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że gmina jest zobowiązana do wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę lokalną miejską, która z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się drogą gminną. Zgodnie z art. 73 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości zajęte pod drogi publiczne stają się z mocy prawa własnością jednostek samorządu terytorialnego (w tym gmin) lub Skarbu Państwa. Obowiązek wypłaty odszkodowania spoczywa na gminie w odniesieniu do dróg, które w dniu 31 grudnia 1998 r. były drogami gminnymi, a na Skarbie Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. Sąd, stosując wykładnię celowościową i systemową, uznał, że drogi lokalne miejskie, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się drogami gminnymi, powinny być traktowane jako drogi gminne w rozumieniu art. 73 ust. 2 pkt 1, co skutkuje obowiązkiem gminy do wypłaty odszkodowania.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną (ul. M. O. w Łodzi). Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi ustalającą odszkodowanie dla byłej właścicielki nieruchomości. Zarząd Miasta Łodzi wniósł odwołanie, argumentując, że droga była drogą lokalną miejską, a nie gminną w dniu 31 grudnia 1998 r., co powinno skutkować obowiązkiem wypłaty odszkodowania przez Skarb Państwa, a nie gminę. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę Zarządu Miasta Łodzi.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie przy udziale (...) sprawy ze skargi Zarządu Miasta Ł. na decyzję Wojewody Ł. z dnia 18 października 2001 r. (...) w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę - oddala skargę. Wojewoda Ł. decyzją z dnia 18 października 2001 r. (...), na podstawie art. 138 par. 1 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania Zarządu Miasta Ł. od decyzji z dnia 12 czerwca 2001 r. (...) Prezydenta Miasta Ł. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, w sprawie ustalenia odszkodowania za zajętą pod drogę publiczną /gminną/ nieruchomość położoną w Ł. przy ul. M. O. 15, oznaczoną jako działka nr 78/1 o pow. 670 m2 - utrzymał w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu decyzji powołano przepis art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./. Na podstawie tych przepisów decyzją Wojewody Ł. z dnia 2 marca 2001 r. (...) potwierdzone zostało nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez gminę Miasto Ł. własności nieruchomości położonej przy ul. M. O. 15, zajętej pod drogę publiczną /gminną/, oznaczonej jako działka nr 78/1. Decyzja stała się ostateczna w dniu 26 marca 2001 r. W dniu 11 kwietnia 2001 r. z wnioskiem o wypłacenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość wystąpiła Irena Ł. - była właścicielka nieruchomości. Decyzją z dnia 12 czerwca 2001 r. Prezydent Miasta Ł., wykonując zadanie z zakresu administracji publicznej, ustalił odszkodowanie za tę nieruchomość w kwocie 26.930 zł i zobowiązał Gminę Ł. do jego wypłacenia na rzecz Irena L. Od decyzji tej Zarząd Miasta Ł. wniósł odwołanie. Stwierdzono w nim, że zobowiązanie gminy do wypłaty odszkodowania nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Zdaniem Zarządu droga położona przy ul. M. O. na dzień 15 grudnia 1998 r. nie była drogą gminną a drogą lokalną miejską i wobec tego gmina Ł. nie jest władna wypłacić ustalone odszkodowanie. Wojewoda rozpatrując odwołanie przyjął, że z przepisu art. 73 ust. 1 pow. ustawy nie wynika jednoznacznie, który z wymienionych tam podmiotów jest właścicielem poszczególnych nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Aby ustalić, które podmioty publicznoprawne uzyskają prawo własności nieruchomości zajętych pod drogę należy odwołać się do pojęcia drogi publicznej. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych obowiązującej w dniu 31 grudnia 1998 r. drogi publiczne dzieliły się na następujące kategorie: krajowe, wojewódzkie, gminne, lokalne miejskie, zakładowe. Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. dotychczasowe drogi gminne i lokalne miejskie z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się drogami gminnymi. Ustawodawca z mocy samego prawa przesądził, które z dotychczasowych dróg publicznych, w dniu 1 stycznia 1999 r., stały się drogami publicznymi określonej kategorii. W tej sytuacji, na podstawie art. 73 ust. 1 z dniem 1 stycznia 1999 r. gmina stała się właścicielem nieruchomości zajętych dotychczas pod drogi zaliczone do kategorii dróg gminnych i lokalnych miejskich/art. 103 ust. 2/. Mienie zarządzane przez terenowe organy administracji państwowej stało się z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...) mieniem właściwych gmin. Odnosi się to m.in. do dróg położonych na terenie miasta Ł., które z mocy prawa stały się drogami gminnymi. Zaliczenie do kategorii drogi gminnej oraz lokalnej miejskiej następowało w drodze uchwały rady gminy. Ulica M. O. została zaliczona do kategorii dróg lokalnych miejskich na podstawie uchwały Rady Narodowej Miasta Ł. nr XXI/81/90 z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii lokalnych miejskich i gminnych na terenie województwa miejskiego łódzkiego /Dz.Urz. Woj. Ł. 1990 nr 7 poz. 40/. Z wykładni językowej wynika, że do dróg gminnych na dzień 31 grudnia 1998 r. można zaliczyć tylko te drogi, które zostały zaliczone do tej kategorii na podstawie uchwały wojewódzkiej rady narodowej /art. 7 ust. 2 ustawy o drogach publicznych/. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Wojewody, nie można jednak poprzestać na wykładni językowej terminu droga gminna. Skoro Miasto Ł. od dnia 27 maja 1990 r. jest gminą i na jego obszarze nie występowała do tego dnia kategoria dróg gminnych, a jedynie dróg lokalnych miejskich, to należy przyjąć, że z tym dniem drogi lokalne miejskie stały się drogami gminnymi. W sytuacji gdy stan prawny tych dróg był uregulowany i Skarb Państwa był ich właścicielem w dniu 27 maja 1990 r. grunty te z mocy prawa stały się własnością gminy Miasta Ł. - przy spełnieniu przesłanek z art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające (...). Na podstawie powołanego przepisu Miasto Ł. uzyskało z mocy prawa własność licznych gruntów pod drogami lokalnymi miejskimi tylko z tytułu uzyskania przymiotu gminy. Ponadto przyjęcie, że drogi lokalne miejskie nie są drogami gminnymi w rozumieniu art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające (...) powodowałoby niczym nieuzasadnione uprzywilejowanie niektórych gmin np. gminy Miasta Ł., która uzyskiwałaby na podstawie art. 73 ust. 1 pow. ustawy własność pod drogami nieodpłatnie /odszkodowanie płaciłby bowiem Skarb Państwa/, podczas gdy inne gminy byłyby obciążone obowiązkiem zapłaty odszkodowań. Taka wykładnia językowa terminu droga gminna zawarta w art. 73 ust. 2 pkt 1 przedmiotowej ustawy nie byłaby zgodna z przepisami ustawy zasadniczej. Art. 16, art. 32, art. 164 Konstytucji RP stanowią, iż ogół mieszkańców gminy jest wspólnotą samorządową z mocy prawa a skoro wszyscy obywatele są równi wobec prawa, to przepisy nie powinny prowadzić do uprzywilejowania największych i w większości przypadków silniejszych finansowo gmin, na obszarze których byłyby jedynie drogi lokalne miejskie, w stosunku do innych mniejszych i z reguły słabszych finansowo gmin. W tej sytuacji należało zastosować wykładnię celowościową przepisu art. 73 ust. 2 pkt 1 pow. ustawy. Zgodnie z taką wykładnią należy przyjąć, że ul. M. O. stanowi drogę gminną, bo z dniem 27 maja 1990 r. Miasto Ł. na mocy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. 1996 nr 16 poz. 95 ze zm./ stało się gminą, a więc dotychczasowe drogi lokalne miejskie uzyskały charakter dróg gminnych. W związku z tym odszkodowanie ustalone decyzją Prezydenta Miasta Ł. i zobowiązanie gminy Miasta Ł. do jego wypłaty zostały prawidłowo określone. Zarząd Miasta Ł. zaskarżył tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze wnoszono o jej uchylenie z uwagi na naruszenie art. 73 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, zgodnie z treścią którego gmina wypłaca odszkodowanie za drogi, które były w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi. Zdaniem skarżącego Zarządu, zobowiązanie gminy Ł. do zapłaty odszkodowania nie ma oparcia w prawie. Zgodnie z art. 73 powołanej ustawy nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. M. O. 15, ozn. nr działki 78/1 zajęta była na dzień 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną - która zgodnie z uchwałą nr XXI/81/90 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii lokalnych miejskich i gminnych na terenie województwa Ł. zaliczona została do dróg lokalnych miejskich. Dopiero na mocy art. 103 ust. 3 pow. wyżej ustawy, z dniem 1 stycznia 1999 r. dotychczasowe drogi lokalne miejskie stały się drogami gminnymi. W tej sytuacji zobowiązanie gminy Ł. do wypłaty odszkodowania za działkę nr 78/1 pozostaje w sprzeczności z art. 73 ust. 2 zgodnie z treścią którego gmina wypłaca za drogi, które były w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, a Skarb Państwa za pozostałe drogi. Skoro na dzień 31 grudnia 1998 r. działka nr 78/1 nie była zajęta pod drogę gminną to obowiązek wypłaty odszkodowania za zajętą działkę winien spoczywać na Skarbie Państwa. W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należało rozważyć czy wnoszący skargę Zarząd Miasta Ł. był uprawniony do wniesienia skargi. W przedmiotowej sprawie decyzję w I instancji wydał Prezydent Miasta Ł. - wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Właściwość Prezydenta Miasta Ł. wiązała się ze statusem Ł. jako miasta na prawach powiatu i w konsekwencji z realizowaniem przez Prezydenta kompetencji z zakresu administracji rządowej przypisanych staroście powiatu /art. 4 pkt 9, 9b, 9c, art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/. Od decyzji tej wniósł odwołanie do Wojewody Ł. a następnie skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zarząd Miasta Ł. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd o niedopuszczalności skargi organu orzekającego w I instancji na decyzję organu II instancji. W rozpoznawanej sprawie skargę wniósł jednak nie sam Prezydent Miasta Ł. ale Zarząd Miasta uprawniony do reprezentowania gminy w sprawach związanych z gospodarką nieruchomościami /art. 11 ust. 1 pow. wyżej ustawy/. W kodeksie postępowania administracyjnego brak obecnie przepisu wyłączającego właściwość organów jednostek samorządu terytorialnego w sprawach dotyczących ich interesu prawnego. W rozpoznawanej sprawie Gmina Ł., w której imieniu w sprawie tej występuje Zarząd, ma niewątpliwie interes prawny w zaskarżeniu przedmiotowej decyzji Wojewody Ł. Na płaszczyźnie procesowej Prezydent Miasta Ł. ma status organu, na płaszczyźnie ustrojowej organem gminy Ł. jest Zarząd Miasta Ł. Decyzję w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę gminną w I instancji wydał Prezydent wykonujący zadania /starosty/ z zakresu administracji rządowej a wniósł odwołanie i następnie skargę w imieniu gminy Zarząd Miasta /odwołanie i skargę podpisało dwóch członków Zarządu Miasta wśród których nie ma Prezydenta Miasta/, działający w zakresie zadań własnych. Nie ma zatem tożsamości organu na płaszczyźnie procesowej. Nie ma też tożsamości interesu prawnego - Prezydent wykonywał zadania z zakresu administracji rządowej we własnym imieniu, przypisane właśnie jemu a nie Zarządowi Miasta, który działał w imieniu Gminy, strzegąc jej interesu prawnego. Brak regulacji prawnej dotyczącej wyłączenia organów jednostki samorządu terytorialnego - w tym przypadku Prezydenta Miasta - od rozpatrzenia sprawy w sytuacji gdy dotyczy ona interesu prawnego tej jednostki nakazuje rozważyć czy nie miały tu zastosowania przepisy regulujące wyłączenie pracownika bądź organu administracji publicznej. Przepis art. 24 par. 1 Kpa dotyczy wyłączenia z mocy prawa pracownika organu od udziału w postępowaniu m.in. w sprawie w której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki. W sprawie załatwionej decyzją z dnia 12 czerwca 2001 r. Prezydent Miasta nie był stroną i nie pozostawał z Gminą w takim stosunku prawnym, by wynik sprawy miał wpływ na jego prawa lub obowiązki. Nie był także pracownikiem organu ale organem /choć tylko w aspekcie procesowym/. Z kolei przepis art. 25 par. 1 Kpa reguluje kwestię wyłączenia organu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych wskazanych w nim osób. Także ten przepis nie mógł być zastosowany w rozpatrywanej sprawie. Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej brak jest w obecnym stanie prawnym podstaw do rozszerzającej interpretacji powołanych przepisów w sytuacji gdy skreślony został przepis art. 27a Kpa i nie zastąpiono go nowym rozwiązaniem prawnym. W sytuacji gdy brak rozwiązań prawnych dotyczących wyłączenia organu jednostki samorządu w sprawie dotyczącej jej interesu prawnego, gdy Prezydent Miasta działał we własnym imieniu - wykonując zadania z zakresu administracji rządowej - jako organ właściwy na płaszczyźnie procesowej a Zarząd Miasta działał w imieniu gminy skargę tegoż Zarządu należało uznać za dopuszczalną. Inna interpretacja w obecnym stanie prawnym prowadziłaby do pozbawienia gminy ochrony sądowej. Przechodząc do meritum rozważań należy stwierdzić niezasadność skargi. W świetle przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przepis ten wprowadza zatem generalną regułę uwłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości zajętych w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogi publiczne bez wskazywania ich kategorii, nie stanowiących własności Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu. Do kategoryzacji dróg nawiązuje natomiast przepis art. 103 ust. 2 pow. ustawy stanowiący, że dotychczasowe drogi gminne oraz lokalne miejskie stają się z dniem 1 stycznia 1999 r. drogami gminnymi. Kategorie dróg publicznych określał do dnia 31 grudnia 1998 r. przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /tekst pierwotny Dz.U. 1985 nr 14 poz. 60/. Wyróżniono w nim: 1/ drogi krajowe, 2/ drogi wojewódzkie, 3/ drogi gminne oraz lokalne, 4/ drogi zakładowe. W myśl art. 73 ust. 2 odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca gmina - w odniesieniu do dróg, będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi a Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg. Powstająca na gruncie powołanych przepisów wątpliwość prawna dotyczy ustalenia podmiotu właściwego do wypłacenia odszkodowania za drogi należące w dniu 31 grudnia 1998 r. do kategorii dróg lokalnych miejskich. Aby dokonać wykładni powołanych przepisów nie wystarczy sama wykładnia językowa, konieczne jest dokonanie także wykładni historycznej, systemowej i wreszcie celowościowej. W dacie uchwalenia obowiązywania ustawy o drogach publicznych /w pierwotnym brzmieniu/ obowiązywał inny model ustrojowy władzy lokalnej, oparty na radach narodowych, uregulowany wówczas przepisami ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego /Dz.U. 1988 nr 26 poz. 183 ze zm./. Jednostkami podziału terytorialnego stopnia podstawowego /w przeciwieństwie do aktualnego podziału terytorialnego w którym jednostkami podstawowego podziału terytorialnego są gminy/ były gminy, miasta i dzielnice. Kategoryzacja podstawowych jednostek podziału terytorialnego w których działały odpowiednie /gminne, miejskie, dzielnicowe/ terenowe organy władzy i administracji państwowej /z odpowiednio określonymi zadaniami i kompetencjami/ w konsekwencji musiała prowadzić do wyróżnienia w ustawie o drogach publicznych z 21 marca 1985 r. obok dróg gminnych, dróg lokalnych miejskich - w miastach i dzielnicach miast. W wyniku zmian ustrojowych ustawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /wówczas Dz.U. nr 16 poz. 95/ wprowadzono na szczeblu podstawowym zasadniczego podziału terytorialnego samorząd terytorialny w postaci jednolitych gmin /bez ich ustrojowej kategoryzacji/.W myśl art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o radzie narodowej gminnej, miejskiej, dzielnicowej lub wspólnej dla miasta i gminy bądź o terenowym organie administracji państwowej stopnia podstawowego - rozumie się przez to odpowiednie organy gminy (...) a w myśl art. 5 ust. 1 tejże ustawy mienie należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Brak kategoryzacji podstawowych jednostek samorządu terytorialnego - gmin potwierdza przepis art. 164 ust. 1 Konstytucji RP stanowiący, że podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina. Za tą zmianą ustrojową nie poszły zmiany w ustawie o drogach publicznych, nową sytuację jednostek samorządu terytorialnego stopnia podstawowego - gmin uwzględnił dopiero przepis art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające (...). Przepis ten zastępujący kategorię obejmującą zarówno drogi gminne i lokalne miejskie niejako zbiorczą kategorią dróg gminnych nie ma charakteru konstytutywnego, dostosowuje on jedynie przepisy ustawy o drogach publicznych do nowego modelu ustrojowego władzy lokalnej, w którym brak podstaw do wyróżniania dróg gminnych w gminach i lokalnych miejskich w miastach w sytuacji gdy podstawową jednostką podziału terytorialnego a zarazem podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina. Obecne brzmienie art. 2 ust. 1 ustawy o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838/ taką wykładnię potwierdza, bo wyróżnione w nim kategorie dróg /2, 3, 4/ przypisane są odpowiednim jednostkom właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Również rozważenie kontekstu systemowego normy wprowadzającej obowiązek wypłaty odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne potwierdza zasadność zaskarżonej decyzji. W wyniku reformy ustroju władzy lokalnej i podziału terytorialnego z 1998 r., wprowadzonej generalnie biorąc, w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., utworzone zostały /i uwłaszczone/ nowe jednostki samorządu terytorialnego: powiaty i województwa samorządowe, które dopiero z tymże dniem stały się właścicielami m.in. nieruchomości zajętych pod drogi publiczne i będących w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa. W tej sytuacji zobowiązanie właśnie Skarbu Państwa do wypłaty odszkodowania za te nieruchomości /art. 73 ust. 2 pkt 2/ staje się uzasadnione - powiaty i województwa samorządowe nie zostały wskazane jako następcy prawni Skarbu Państwa w tym zakresie. Brak takiego uzasadnienia w odniesieniu do gmin mających wypłacać odszkodowanie w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi. Ustrojowy model władzy lokalnej wprowadzony w 1990 r. nie daje podstaw do uznania przyjętej w skardze wykładni za prawidłową. W istocie zarówno ten model jak i rozwiązania zawarte w ustawie z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...) potwierdzają, że w istocie objęte w dniu 31 grudnia 1998 r. jedną kategorią /3/ drogi - gminne i lokalne miejskie /którą to nazwą obejmowano drogi w podstawowych jednostkach zasadniczego podziału terytorialnego o charakterze miejskim/ to drogi gminne. Przepis art. 103 ust. 2 w odniesieniu do tych dróg ma charakter jedynie porządkujący, deklaratywny. W tej sytuacji wskazanie w art. 73 ust. 2 pkt 1 że gmina wypłaca odszkodowanie w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. należy rozumieć jako wskazanie obowiązku odnoszonego do zbiorczej kategorii dróg gminnych - gminnych i lokalnych miejskich. Drogi lokalne miejskie które w dniu 31 grudnia 1998 r. były we władaniu gmin /będących jednolitą kategorią ustrojową/ stanowiły w istocie podgrupę dróg gminnych, wyróżnioną jedynie z uwagi na zaszłości historyczne. Tym samym brak podstaw do wskazywania Skarbu Państwa jako podmiotu właściwego do wypłaty odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne - lokalne miejskie. Za takim stanowiskiem przemawia także wykładnia celowościowa. Celem regulacji zawartej w powoływanym przepisie art. 73 było uregulowanie spraw własności nieruchomości przejętych pod drogi publiczne, którymi władał Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego /a w tej dacie - 31 grudnia 1998 r. - były nimi wyłącznie gminy/ a nie zróżnicowanie ustrojowe gmin. Inna interpretacja niż wyżej dokonana prowadziłaby do niezamierzonej przez ustawodawcę sytuacji nieuprawnionego zróżnicowania sytuacji prawnej gmin. Część z nich /mimo, że ustrojowo brak podstaw do takiego rozróżnienia/ byłaby zobowiązana do wypłaty odszkodowań za grunty przejęte pod drogi którymi władały, określone jako gminne a część gmin - uwłaszczone miasta "będące gminami w ustrojowym znaczeniu - w których drogi publiczne, którymi władały, były określone jako lokalne miejskie z obowiązku tego byłaby zwolniona". Jednocześnie wszystkie gminy płaciły i płacą odszkodowania za grunty przejęte pod drogi w wyniku podziału nieruchomości. Uwłaszczenie o którym mowa w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. dotyczy generalnie dróg publicznych a skoro podmiotem uwłaszczenia są gminy, to muszą być one traktowane jednakowo, bez rozróżnienia gmin "wiejskich" zobowiązanych do płacenia odszkodowań za drogi gminne i gmin "miejskich" nie zobowiązanych, w myśl argumentów skargi, do wypłaty odszkodowań za drogi lokalne miejskie. Porządkujący nomenklaturę przepis art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające (...) nie może być zatem interpretowany jako przepis który ma na celu zróżnicowanie, jednolitej na płaszczyźnie konstytucyjnej i ustawowej sytuacji gmin, w zależności od ich charakteru /miejskiego, wiejskiego/. Przepis art. 73 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. należy rozumieć jako nakładający na wszystkie uwłaszczane gminy /innych jednostek samorządu w dniu 31 grudnia 1998 r. nie było/ w tymże dniu władające nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne gminne /gminne i lokalne miejskie/ obowiązek wypłaty odszkodowań. Przepis ten wiąże uwłaszczenie gmin i Skarbu Państwa z obowiązkiem wypłaty odszkodowania. Z kolei przepis art. 73 ust. 2 pkt 2 należy interpretować w nawiązaniu do przepisu art. 103 ust. 1 i 3 jako nakładający na uwłaszczony Skarb Państwa obowiązek wypłaty odszkodowania za drogi, nie będące drogami gminnymi /gminnymi i lokalnymi miejskimi/ w dniu 31 grudnia 1998 r. które dopiero, w związku z reformą samorządu terytorialnego i podziału terytorialnego, staną się odpowiednio drogami powiatowymi, wojewódzkimi i krajowymi. Potwierdza to także przepis art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. w myśl którego odszkodowanie o którym mowa w ust. 1 i 2 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. (...), a zatem w czasie gdy w wyniku uporządkowania nomenklatury wszystkie drogi Jakimi władają gminy są już określone jako drogi gminne a pozostałe drogi są przypisane Skarbowi Państwa i nowopowstałym z dniem 1 stycznia 1999 r. jednostkom samorządu terytorialnego, które z oczywistych przyczyn wcześniej drogami nie władały. Brak wskazania tych nowych jednostek jako następców prawnych Skarbu Państwa w zakresie przejęcia zobowiązań do wypłaty odszkodowań i ograniczenie tego następstwa do przypadków wskazanych w art. 103 ust. 5 pow. ustawy /jest ono wprawdzie przykładowe, ale nie obejmuje zobowiązań z mocy prawa - art. 73 ust. 2 pkt 2 - obciążających Skarb Państwa/ uzasadnia przyjęte w analizowanej ustawie rozwiązanie i nałożenie obowiązku wypłaty odszkodowań za drogi, o których mowa w tymże art. 73 ust. 2 pkt 2 i tylko tych - powiatowych, wojewódzkich i krajowych, właśnie Skarbu Państwa. Nie ma jednak takiego uzasadnienia w odniesieniu do dróg, którymi władały w dniu 31 grudnia 1998 r. wszystkie gminy. Zważywszy na powyższe, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./,orzeczono jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło