II SA/Wr 1393/02

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie przy udziale sprawy ze skargi Jana i Hanny K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 26 kwietnia 2002 r. (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieodpłatnego nabycia praw własności nieruchomości - oddala skargę. Wnioskiem z dnia 16 stycznia 2002 r., sprecyzowanym w dniu 18 marca 2002 r. Jan i Hanna K. wystąpili do Prezydenta Miasta Ś. początkowo o przekształcenie prawa wieczystego użytkowania działki nr 11, o pow. 0,6081 ha, położonej w Ś. przy ul. Cz. w prawo własności, a następnie przywołując ustawę z dnia 26 lipca 2001 r. z roszczeniem o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości, podnosząc iż są oni następcami prawnymi osoby fizycznej, która od 10 listopada 1959 r. jest jej wieczystym użytkownikiem. Decyzją z dnia 4 kwietnia 2002 r., (...), podjęta na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości /Dz.U. nr 113 poz. 1209/ oraz art. 104 Kpa, Prezydent Miasta Ś. odmówił uwzględnienia wniosku ze względu na to, że wnioskodawcy nabyli prawo użytkowania wieczystego gruntu po dniu 26 maja 1990 r. W ocenie organu warunek ten wynika z art. 1 ust. 1 ustawy. W odwołaniu zarzucono zawężająca interpretację przepisu art. 1 ust. 1 ustawy, bez uwzględnienia ust. 2 tego przepisu, który zezwala na nieodpłatne nabycie prawa własności także następcom prawnym osób będących użytkownikami wieczystymi nieruchomości przed wskazaną w tym przepisie datą 26 maja 1990 r. Zdaniem odwołujących się intencją ustawodawcy było nadanie uprawnień do uwłaszczenia wszystkim użytkownikom wieczystym, którzy na Ziemiach Odzyskanych nabyli prawo użytkowana wieczystego przed tą datą. Decyzją z dnia 26 kwietnia 2002 r., (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. działając na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości /Dz.U. nr 113 poz. 1209/, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem Kolegium rozstrzygnięcie należało oprzeć na przepisie art. 1 ust. 1 wymienionej na wstępie ustawy, stanowiącym że osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy - 24 października 2001 r. - użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw rolnych na obszarze Ziem Odzyskanych 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne, przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. Tak więc zgodnie z brzmieniem tego przepisu roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności ww. nieruchomości przysługuje tylko osobom fizycznym, które były użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości, położonych na obszarze Ziem Odzyskanych, zabudowanych na cele mieszkaniowe lub nieruchomości rolnych zarówno w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu 24 października 2001 r. Roszczenie o nabycie prawa własności przysługuje - zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy - również osobie fizycznej będącej następcą prawnym osoby fizycznej, o której mowa wyżej. Prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, dla skuteczności roszczenia, musiało być wpisane na rzecz wnioskodawcy, w księdze wieczystej najpóźniej do dnia 26 maja 1990 r. i obowiązywać dalej, w stosunku do niego w dniu 24 października 2001 r. W sprawie poprzednik prawny odwołujących się Anna D. przeniosła prawo wieczystego użytkowania działki oraz prawo własności budynku mieszkalnego i gospodarczego na rzecz Jana i Hanny małżonków K. umową zamiany, zawartą w formie aktu notarialnego, w dniu 17 czerwca 1993 r. Tym samym organ I instancji prawidłowo uznał, że wnioskodawcy nie zmieścili się w ustawowym terminie przewidzianym dla skuteczności roszczenia o nabycie prawa własności na podstawie cytowanej ustawy. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jan i Hanna K. domagali się uchylenia wskazanej wyżej decyzji, zarzucając, że odmowa stwierdzenia prawa nabycia własności nieruchomości nie znajduje uzasadnienia w przepisie art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Ustawodawca w ust. 2 tego przepisu określił bowiem wyraźnie, że uprawnionymi do uwłaszczenia są użytkownicy wieczyści, którzy byli nimi w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 24 października 2001 r., oraz osoby fizyczne będące następca prawnym osoby fizycznej, gdy nieruchomości te położone są na obszarach państwa polskiego wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. W sprawie poprzednik prawny skarżących Anna Duma przeniosła prawo wieczystego użytkowania działki oraz prawo własności budynku mieszkalnego i gospodarczego umową zamiany w dniu 17 czerwca 1993 r., czyniąc ich swoimi następcami prawnymi. Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentacje. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje wyłącznie legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych, a więc prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny sprawy nie stanowił przedmiotu kontrowersji pomiędzy stronami. Bezsporne było to, że w roku 1993 skarżący nabyli w drodze umowy cywilnej zamiany prawo użytkowania wieczystego zabudowanej działki gruntu o powierzchni 0,6081 ha, położonej w Ś. przy ul. Cz. nr 6. Prawo użytkowania wieczystego ustanowione zostało na rzecz ich kontrahentki w 1959 r. i było od tego czasu nieprzerwanie przez nią wykonywane. Skarżący kwestionują natomiast wykładnie przepisów prawa materialnego, która legła u podstaw negatywnego dla nich rozstrzygnięcia. Przepisy art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości /Dz.U. nr 113 poz. 1209/, zwanej dalej ustawą, stanowiące materialną podstawę prawną decyzji podjętych przez organy obu instancji przewidywały, że: 1. Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych /Dz.U. nr 46 poz. 340 ze zm./: 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. 2. Na wniosek osoby, o której mowa w ust. 1, a także osoby fizycznej będącej jej następcą prawnym, złożony nie później niż w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy, starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa lub przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego - w odniesieniu do nieruchomości będącej jej własnością, wydaje decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości. Organy opowiedziały się w sposób wyraźny za językową wykładnia cyt. przepisów ustawy i ze stanowiskiem tym ostatecznie należy się -zgodzić. Przemawia za tym przede wszystkim klarowny sposób zredagowania przepisów, z których należało wyprowadzić odpowiednie normy prawne oraz ich restrykcyjny charakter, związany z naturalnym uszczupleniem majątku gmin i innych jednostek samorządu terytorialnego, w razie ich zastosowania. Podstawowe znaczenie dla rozpoznawanej sprawy ma unormowanie z art. 1 ust. 1 ustawy, określające w sposób wyczerpujący podstawowy krąg podmiotów, które mogą skorzystać z jej dobrodziejstwa. Z woli ustawodawcy są nimi osoby fizyczne, którym w dacie 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. 24 października 2001 r. przysługiwało prawo wieczystego użytkowania określonej nieruchomości. Użycie spójnika "oraz" powoduje, że warunki dotyczące posiadania przymiotu użytkownika wieczystego przez osobę fizyczną w obu wskazanych wyżej datach muszą być spełnione kumulatywnie. Za takim rozumieniem tego sformułowania opowiedział się także H. Cioch w artykule "Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w świetle ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości" /Rejent 2001 nr 1 str. 34 i n./. Z kolei ustęp drugi cyt. przepisu, odnoszący się wprost do kręgu osób wymienionych w ustępie pierwszym, rozszerza zakres podmiotowy podmiotów objętych ustawą o następców prawnych osoby wymienionej w ustępie pierwszym. Zdaniem skarżącego przepis ten odnosi się zarówno do osób, które były użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990 r. jak i do osób, które były nimi w dniu 24 października 2001 r., traktowanymi osobno. W konsekwencji przyjęcia takiego poglądu krąg osób uprawnionych poszerzony zostałby o osoby, które są następcami prawnymi osób spełniających tylko pierwszą z tych przesłanek o ile same spełniają drugą z nich. W ocenie Sądu pogląd ten jest błędny. Wprawdzie przepisy ust. 1 i 2 stanowią jedną normę prawną, a tym samym należy wykładać je łącznie, ale jednak nie zmienia to faktu, że przepis ust. 2 został wyraźnie wydzielony jako nowe zdanie, wprowadzające oddzielną konstrukcję prawną regulującą pochodne uprawnienia uwłaszczeniowe. Jego zakres obejmuje całą wyraźnie wyodrębnioną konstrukcję zdaniową ustępu pierwszego, w której - jak już wyżej wspomniano - dominuje użyty w koniunkcyjnym charakterze spójnik "oraz", łączący w jednolitą całość przesłanki, których spełnienie jest warunkiem sine qua non skutecznego ubiegania się o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności w trybie przepisów ustawy. Do tej całości przeto powinien odnosić się wyjątek wprowadzony w ustępie drugim. Za ograniczonym charakterem podmiotowym ustawy opowiada się także w cytowanym opracowaniu H. Cioch, który stwierdza m. in., że "zakresem podmiotowym ustawy (...) objęci zostali również następcy prawni wieczystych użytkowników. Tak więc prawo własności uzyskać będą mogli tak ich spadkobiercy jak i zapisobiorcy oraz podmioty, które nabyły gospodarstwa rolne w związku z uzyskaniem przez zbywców świadczeń emerytalnych. Wydaje się, iż pojęcie następstwa prawnego odnieść należy także do nabywcy /nabywców/ nieruchomości będących przedmiotem wieczystego użytkowania, przy założeniu spełnienia przez zbywcę, w chwili wejścia w życie ustawy z 2001 r., wymogów określonych w jej art. 1 ust. 1." Sąd nie dopatruje się w takich okolicznościach konieczności stosowania wykładni funkcjonalnej /wskazywali, na to skarżący w postępowaniu odwoławczym/, przypisującej ustawodawcy zamiar powszechnego objęcia jej dobrodziejstwem możliwie jak najszerszego kręgu użytkowników wieczystych na terenie Ziem Odzyskanych, jako że powyższe nie wynika z żadnego zapisu w jej treści, ustawa nie zawiera jakiegokolwiek wstępu czy preambuły, która miałaby wskazywać na intencje ustawodawcy, a przede wszystkim należało zauważyć, iż jest ona tylko jedną z ustaw w systemie przepisów umożliwiających przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, regulującą wyłącznie jeden ściśle określony sposób uwłaszczenia. Niemożność skorzystania z jej dobrodziejstwa nie uniemożliwia przekształcenia w innych trybach, co do których istnieją także rozwiązania ustawowe. W świetle powyższego, a przede wszystkim dlatego, że zaskarżona decyzja nie narusza żadnego przepisu prawa, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak na wstępie.