I SA/Wr 1458/01

Organ podatkowy obowiązany jest nie tylko do ustalania, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, lecz także obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję Wójta Miasta i Gminy L., wydaną 26 października 2000 r. w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w kwocie 12.206,51 zł wraz z odsetkami za zwlokę, kosztami upomnienia i opłatą prolongacyjną, powołując się na przepisy art. 26, art. 67 par. 1 i 2, art. 111 par. 1, 3 i 4, art. 180, art. 207, art. 224 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. 4 listopada 1999 r. strona wystąpiła o umorzenie zaległości w podatku rolnym w uzasadnieniu powołując się na ciężką sytuację rodziny spowodowaną pogorszeniem się stanu zdrowia podatnika, wykluczającego możliwość podjęcia pracy dodatkowej. Strona wnosiła o skorzystanie z dyspozycji art. 67 Ordynacji podatkowej. Pozytywne załatwienie wniosku pozwoli na w miarę normalne ułożenie życia rodzinie, nękanej przez 7 lat przez Urząd Gminy i Urząd Skarbowy za próbę podjęcia działalności gospodarczej na dzierżawionych gruntach. Podnosiła też, że dotąd uiszczono 10.000 zł. podatku, jednakże wskutek zaliczania części tej wpłaty na poczet odsetek kwota zobowiązania stale wzrasta co powoduje, że uiszczenie należności wydłuża się w nieskończoność. Organ podatkowy wydając decyzję powołał się na treść art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej wywodząc, iż "(...) w ostatnim okresie nie wystąpiły okoliczności, które można byłoby określić jako "ważny interes podatnika", ani też nie występują przesłanki o charakterze "interesu publicznego". Ponadto organ wyjaśniał, że sprawy umorzeń zaległości podatkowych w stosunku do osób prowadzących działalność rolniczą od 1993 r. na byłych gruntach PGR rozpatrywane są przez organ i nie może on przyjąć zasady nierównego traktowania podatników, tym bardziej że sytuacja finansowa tych osób jest znacznie gorsza niż S.J. W odwołaniu strona powtórzyła swe dotychczasowe argumenty dodając, że sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, gdyż żona straciła pracę z powodu ogłoszenia upadłości zakładu, a była ona dotychczas jedynym żywicielem rodziny. Odwołujący podnosił też kwestie odnoszące się do legalności decyzji wymiarowych powołując się na ustawowe zwolnienie dzierżawionych gruntów od podatku. Organ odwoławczy podnosił, że wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej nastąpiło wskutek żądania strony złożonego w trakcie postępowania egzekucyjnego. Wysokość zaległości podatkowej wynika z nie zaskarżonych, a więc ostatecznych decyzji wymiarowych wydanych w 1994 r. i skierowanych do obu wspólników spółki cywilnej. Powoływał się również na brak możliwości umorzenia zaległości podatkowych z powodu niepowodzeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W ocenie zdolności finansowej podatnika do uiszczenia egzekwowanych zaległości podatkowych organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia i wnioski organu I instancji twierdząc, iż strona nie wykazała, aby wystąpiły zdarzenia, "niezależne od strony", które uniemożliwiłyby uregulowanie podatku rolnego w terminach wyznaczonych w decyzjach wymiarowych. Wspólnicy podejmujący działalność gospodarczą powinni być przygotowani do płacenia podatków. W skardze sądowej strona ponownie kwestionowała legalność decyzji wymiarowych, przedstawiając obszerną argumentację w tym względzie. Ponawiała też swe wywody na temat aktualnej sytuacji finansowej. W odpowiedzi wniesiono o oddalenie skargi z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi S.J. - Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do następujących wniosków i stwierdzeń: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem wydane w sprawie decyzje nie odpowiadają prawu. Zakres postępowania podatkowego w niniejszej sprawie zakreślony został żądaniem strony, która wystąpiła o umorzenie zaległości podatkowej w podatku rolnym. Tylko zatem w tym zakresie organ był kompetentny rozpoznawać sprawę, a więc w granicach unormowanych art. 67 Ordynacji podatkowej. Przepisy tam zawarte stwarzają możliwość umorzenia w całości lub w części zaległość podatkową lub odsetki za zwłokę, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Z tych względów Sąd nie był powołany do oceny kwestii wychodzących poza przedstawiony zakres sprawy. Brak było zwłaszcza podstaw prawnych do rozważania zarzutów strony odnoszących się do decyzji wymiarowych, które stały się ostateczne i prawomocne, gdyż nie wniesiono od nich skarg do NSA. Z tych względów wywody i polemika organów, zawarte w uzasadnieniach decyzji na ten temat, są bezcelowe, jako wykraczające poza materię orzekania. Organ podatkowy obowiązany jest jedynie ustalić, czy zachodzi w sprawie któraś z przesłanek wymienionych w przepisie art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, a następnie ewentualną odmowę uzasadnić, wykazując, iż rozważany był też słuszny interes strony w zestawieniu z interesem społecznym. Wprawdzie art. 122 Ordynacji podatkowej ma znacznie uboższe brzmienie niż art. 7 Kpa, jednakże automatyczne dawanie pierwszeństwa interesowi publicznemu przed słusznym interesem strony jest nie do pogodzenia z zasadą państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji. Wskazuje na to wyrok SN z 18 listopada 1993 r. /III ARN 49/93/, którego teza głosi, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny /publiczny/ chodzi, i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad interesem indywidualnym podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej, a już szczególnie wówczas, gdy chodzi o udowodnienie, iż w interesie publicznym leży ograniczenie /lub odjęcie/ określonego przez Konstytucję RP prawa (...)". Przy badaniu przesłanek z art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej organ jest obowiązany zatem zdefiniować jak rozumie ważny interes podatnika i ocenić, czy argumenty strony odpowiednio ten interes przedstawiają. W drugiej zaś kolejności powinien zdefiniować na użytek niniejszej sprawy pojęcie interesu publicznego. Skład orzekający NSA w niniejszej sprawie widzi różnicę pomiędzy interesem społecznym a interesem publicznym. Ten ostatni niewątpliwie odnosi się do interesu państwa lub społeczności samorządowej reprezentowanego przez odpowiednie organy administracji publicznej. W tym kontekście nie mieści się pominięty w Ordynacji podatkowej "interes społeczny", który należy kojarzyć z interesem całego społeczeństwa nie zawsze przecież pokrywającym się z interesem wyrażanym przez organy państwa, a weryfikowanym w trakcie wyborów, ale także z interesem mniejszych grup społecznych, wyłaniających się według nie tylko kryterium terytorialnego, lecz także grup zawodowych lub wspólnego interesu, czy też innego jakiegoś powodu. Z tych względów organ podatkowy obowiązany jest nie tylko do ustalenia, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, lecz także obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Bezspornie ocena ważnego interesu podatnika wiąże się z koniecznością ustalenia jego sytuacji finansowej w stopniu nie budzącym wątpliwości. W badanym przypadku ustalenia te budzą wątpliwości, gdyż podatnik zgłosił, iż jego sytuacja finansowa uległa aktualnie pogorszeniu. Twierdzeń tych organy nie zweryfikowały, pozostając przy ustaleniach pierwotnych. W żadnym stopniu też organy nie sprostały obowiązkowi dokładnego określenia ważnego interesu podatnika i rozważenia na tym tle konkretnej jego sytuacji finansowej istniejącej w czasie podejmowania rozstrzygnięcia. Kwestia ta ma szczególnie delikatny charakter i jest wrażliwa na krytyczne oceny z uwagi na powierzenie organowi reprezentującemu interes publiczny obowiązku ustalenia co jest ważne dla drugiej strony istniejącego już wówczas stosunku publicznoprawnego, czyli dla podatnika reprezentującego swój własny interes. Zdefiniowanie zatem co jest dla niego ważnym interesem wymaga zebrania pełnego materiału dowodowego i jego wnikliwej oceny. Niezależnie od tego co organ ustali w świetle przesłanek art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, jest on dalej zobowiązany dokonywać oceny owego interesu społecznego w konfrontacji z słusznym interesem strony. Materialny dowód tej oceny powinien znajdować się w aktach sprawy i być wyrażony w uzasadnieniu decyzji. Dowodu na przeprowadzenie takiej oceny zabrakło w aktach sprawy. Ubocznie też dodać należy, że stosowanie zbiorowego rozstrzygnięcia dla jakiejś grupy podatników, o czym świadczy uporczywe twierdzenie obydwu organów wyjaśniające, że rolnikom w podobnych sytuacjach nie uwzględniano wniosków o umorzenie zaległości podatkowej jest niedopuszczalne. Każda sprawa musi być rozpatrzona indywidualnie. Dotąd powiedziane prowadzi do wniosku, że wydane decyzje naruszają zarówno przepisy prawa materialnego /art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej/, jak i przepisy postępowania podatkowego wskutek uchybień proceduralnych wprost naruszających przepis art. 2 Konstytucji RP.