I SA/Łd 1597/01

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jarosława M. i Szczepana K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 lipca 2000 r. (...) w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe - oddala skargę. Na podstawie zgłoszenia celnego SAD (...) z dnia 18 marca 1998 r., Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym, zgłoszony przez stronę towar. Do wymiaru cła przyjęto obniżoną stawkę celną, określoną dla towarów pochodzących z Unii Europejskiej, w oparciu o dołączone do zgłoszenia celnego świadectwo przewozowe EUR.1 nr A 10842243 z dnia 16 marca 1998 r., wystawione przez francuskie władze celne. Pismem z dnia 2 listopada 2000 r. francuskie władze celne poinformowały, iż przeprowadzona weryfikacja wykazała, że towar objęty przedmiotowym świadectwem nie spełnia wymogów, co do autentyczności i rzetelności informacji w nim podanych, tak więc towary w nim opisane nie posiadają preferencyjnego pochodzenia w rozumieniu Układu Europejskiego. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2000 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu używanej odzieży na podstawie zgłoszenia celnego SAD (...) z dnia 18 marca 1998 r., a następnie postanowieniem z dnia 27 grudnia 2000 r. wyznaczył stronie trzydniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Decyzją z dnia 15 stycznia 2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. uznał za nieprawidłowe powyższe zgłoszenie celne z dnia 18 marca 1998 r. w zakresie zastosowanej stawki celnej i wysokości długu celnego. Decyzją z dnia 26 lipca 2001 r. (...) Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ celny drugiej instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie, (...), strona zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym przywiezioną z Francji odzież używaną, deklarując w polu 16 powyższego zgłoszenia francuskie pochodzenie towaru oraz wnioskując w polu 47 o zastosowanie obniżonej stawki celnej w wysokości 4,6 procent wartości celnej towaru. Ponieważ przedłożone przez stronę zgłoszenie celne spełniało wymogi formalne wskazane w art. 64 par. 1 Kodeksu celnego, organ celny przyjął zgłoszenie i objął towar wnioskowaną przez stronę procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. W przedmiotowej sprawie organ I instancji dokonał kontroli zgłoszenia celnego, zgodnie z art. 83 par. 1 Kodeksu celnego. W ramach tej kontroli organ celny zwrócił się do Głównego Urzędu Ceł o przekazanie, w trybie art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego, dowodu pochodzenia w postaci świadectwa przewozowego EUR.1 nr A 10842243 do zweryfikowania przez upoważnione do tego francuskie władze celne. W piśmie z dnia 2 listopada 2000 r. francuskie władze celne poinformowały, iż towar będący przedmiotem importu w niniejszej sprawie nie jest towarem pochodzącym w rozumieniu Układu Europejskiego. Tak więc przeprowadzona na zasadach art. 83 Kodeksu celnego i art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego weryfikacja przedłożonego przez stronę dowodu pochodzenia okazała się negatywna, tzn. ujawniła stan faktyczny i prawny odmienny od zadeklarowanego przez stronę w zgłoszeniu celnym. W świetle uzyskanego materiału dowodowego, w szczególności wyników dochodzenia francuskich służb celnych. Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. miał podstawy prawnej do uznania, że zadeklarowane w zgłoszeniu celnym preferencyjne pochodzenie towaru nie odpowiadało rzeczywistości. Uzasadniało to wszczęcie postępowania i korektę kwoty długu celnego. Weryfikacja przeprowadzana przez władze celne kraju eksportu jest jedyną przewidzianą przez Protokół 4 formą kontroli dowodów pochodzenia towaru. Wynik takiej weryfikacji jest wiążący dla władz celnych kraju importu i nie może być przez nie podważany. Uzyskane w drodze współpracy administracyjnej ustalenia francuskich władz celnych, iż opisana w świadectwie przewozowym odzież używana nie jest towarem pochodzącym w rozumieniu Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego spowodowały brak możliwości uwzględnienia dla wymiaru cła stawki celnej obniżonej, ze względu na naruszenie opisanych wyżej przepisów umowy. Weryfikacja dowiodła, że towar nie ma preferencyjnego, unijnego pochodzenia, nie może więc korzystać w obrocie handlowym pomiędzy Polską i Unią Europejską z postanowień umowy międzynarodowej i winien zostać dopuszczony do obrotu na zasadach ogólnych. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie zastosowano postanowienia ust. 10 części A Postanowień wstępnych Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy w myśl, którego do towarów wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r., których pochodzenie nie zostało udokumentowane świadectwem pochodzenia, ale jeżeli można ustalić kraj lub region pochodzenia tego towaru, stosuje się stawkę celną autonomiczną lub stawkę celną konwencyjną, jeżeli jest wyższa od stawki celnej autonomicznej. Z uwagi na powyższe, wobec przedmiotowego towaru zastosowano autonomiczną stawkę celną, bowiem można ustalić region nie preferencyjnego pochodzenia towaru na podstawie dokumentu EUR.1 nr A 10842243 z dnia 16 marca 1998 r. jako innego dokumentu urzędowego zawierającego zapis o kraju pochodzenia. Powyższą decyzję zaskarżyli skargą Jarosław M. i Szczepan K. współwłaściciele spółki cywilnej "K.". Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucili: naruszenie przepisów zawartych w dziale II pt. "Pochodzenie Towarów" a w szczególności art. 16, art. 19 i art. 20 Kodeksu celnego /Dz.U. nr 75 poz. 802/; naruszenie przepisów art. 120-122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Skarżący wskazali, że decyzja jest również niezmiernie krzywdząca, ponieważ należności celne naliczone zaskarżoną decyzją wraz z wcześniej zapłaconymi przewyższają znacznie wartość dochodów uzyskanych ze sprzedaży importowanej odzieży a okoliczność ta powstała w wyniku świadomego działania czy też zaniechania ze strony organów celnych. W piśmie uzupełniającym skargę pełnomocnicy skarżących podtrzymując wniosek o uchylenia decyzji organów celnych w niniejszej sprawie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik tej sprawy, dodatkowo zarzucili brak wskazania przesłanek postępowania weryfikacyjnego. Przesłanka wszczęcia postępowania weryfikacyjnego wynikająca z artykułu 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego nie stanowi o jakiejkolwiek wątpliwości, lecz wyłącznie wątpliwości uzasadnionej i uwidocznionej we wniosku o jego wszczęcie. Ponadto powołano się na nielogiczną i niejasną odpowiedź francuskich władz celnych, która nie zawiera żadnego uzasadnienia i nie pozwala na określenie przesłanek, którymi kierowały się organy celne Francji, tym samym czyniąc niemożliwą racjonalną kontrolę tego dowodu. Podniesiono również niewłaściwe przesłanki zakwestionowania dokumentu EUR.1. Skarżący zarzucili także wadliwie prowadzenie postępowania weryfikacyjnego. Organy celne uznały, iż zgodnie z art. 32 Protokołu Nr 4 postępowanie weryfikacyjne mieści się w pojęciu kontroli zgłoszeń celnych po zwolnieniu towaru, której organ celny może dokonać w trybie art. 83 Kodeksu celnego. Zdaniem organów celnych, przeprowadzenie tej kontroli nie jest obwarowane wymogiem wszczęcia postępowania i dopiero ustalenia dokonane przez władze celne kraju eksportu dają podstawę do wszczęcia takiego postępowania. Zdaniem skarżących Protokół Nr 4 należy traktować jako umowę międzynarodową ratyfikowaną w dniu 27 czerwca 1997 r. bez zgody wyrażonej w ustawie. Zgodnie więc z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP umowa taka stanowi źródło powszechnie obowiązującego w Polsce prawa, jednak jednocześnie, jej postanowienia nie mają pierwszeństwa przed ustawą, zajmują one pozycję niższego aktu normatywnego w stosunku do obowiązującej ustawy - Ordynacji podatkowej /wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2002 r., I SA/Lu 1132/01 wydany w analogicznej sprawie/. Powołano się również na pominięcie kwestii dobrej wiary, gdyż strona działała w dobrej wierze, przedstawiając organom celnym wymagane dokumenty, w tym także świadectwo pochodzenia towaru wystawione przez zagraniczne władze celne, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa celnego. Mając na uwadze przedstawione powyżej uchybienia decyzji organów celnych autorzy skargi twierdzą, iż niewątpliwie naruszają one przepisy postępowania mające wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, w szczególności art. 121 par. 1, art. 123, art. 124, art. 187 par. 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, brak zapewnienia Stronie czynnego udziału w procesie weryfikacyjnym dokumentów potwierdzających preferencyjne, francuskie pochodzenie towarów importowanych, sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału, brak wyjaśnienia przesłanek, którymi polskie organy celne kierowały się wszczynając procedurę weryfikacyjną dokumentów potwierdzających pochodzenie oraz prowadząc przedmiotowe postępowanie. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie jest bowiem dotknięta naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący zarzucają przede wszystkim wadliwość postępowania weryfikacyjnego dokumentu EUR.1. Podnoszą bowiem nie zgodność postępowania organów celnych w aspekcie unormowań zawartych W odpowiedzi Kodeksie celnym oraz w Ordynacji podatkowej. Argumentacja ta oparta jest na przeświadczeniu o niskiej randze w hierarchii aktów prawnych Protokołu nr 4. Twierdzą bowiem, że jest to akt rangi podustawowej. Argumentacja ta podparta jest stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2002 r., I SA/Lu 1132/01. Sąd ten wskazał, że umowa międzynarodowa, jaką jest Układ Europejski, została ratyfikowana bez uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie /bez ustawy ratyfikacyjnej/. W konsekwencji zgodnie z art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 91 Konstytucji Rzeczypospolitej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Protokół Nr 4 Układu Europejskiego, jako źródło prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczpospolitej Polskiej nie ma pierwszeństwa w stosowaniu przed ustawą, zaś polskie organy celne związane są ustaleniami dokonanymi przez właściwe organy kraju eksportu tylko w takim przypadku, gdy ustalenia te nie są sprzeczne z ustawami obowiązującymi w Polsce. Oznaczałoby to, że polskie organy celne stosując Kodeks celny i Ordynację podatkową, oceniają ustalenia organów kraju eksportera. Powyższego poglądu nie sposób zaakceptować. Trzeba bowiem podkreślić, że Układ Europejski został podpisany i ratyfikowany przed wejściem w życie aktualnie obowiązującej Konstytucji. Istotnie ten akt prawny po raz pierwszy uregulował precyzyjnie miejsce w hierarchii aktów prawnych umów międzynarodowych. Ponieważ pod rządami poprzednio obowiązującej Konstytucji obowiązywał inny tryb ratyfikacji umów międzynarodowych, ustawodawca musiał się również odnieść do wcześniej podpisanych i ratyfikowanych umów. Tym zagadnieniem ustawodawca zajął się w przepisach przejściowych a mianowicie w art. 241 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z tą normą prawną umowy międzynarodowe ratyfikowane dotychczas przez Rzeczpospolitą Polską na podstawie obowiązujących w czasie ich ratyfikacji przepisów konstytucyjnych i ogłoszone w Dzienniku Ustaw uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji, jeżeli z treści umowy międzynarodowej wynika, że dotyczą one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji. Układ Stowarzyszeniowy został ratyfikowany przez Prezydenta RP w dniu 20 października 1992 r. i ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 27 stycznia 1994 r., nr 11 poz. 38. Niewątpliwie powyższa umowa międzynarodowa dotyczy problematyki określonej w art. 89 ust. 1 Konstytucji RP. Zatem stosownie do treści art. 241 ust. 1 Konstytucji RP, Układ Europejski traktowany jest jako umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy ten nie da się pogodzić z umową. Protokół nr 4 dotyczący definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, został podpisany w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. i stanowi załącznik do Układu Europejskiego, będąc jego integralną częścią. Z powyższego wynika jednoznacznie, że w zakresie zagadnień odnoszących się do problematyki pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, prymat posiadają uregulowania zawarte w Protokole 4 Układu Europejskiego. Zgodnie zaś z art. 32 ust. 1 powyższego Protokołu dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub w razie uzasadnionych wątpliwości, co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych towarów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu. Zatem przesłanki dopuszczalności weryfikacji dokumentu EUR.1 są bardzo szeroko określone. W istocie bowiem, każdy dokument może być poddany weryfikacji przez władze celne. Również, wbrew sugestiom skarżących, przepis art. 32 ust. 2 Protokołu 4 nie nakłada na organy celne kraju importu obowiązku wskazywania w wniosku o weryfikację przyczyn przeprowadzenia tego postępowania. Wspomniany przepis bowiem stanowi, że "w razie potrzeby" podaje się przyczyny wnioskowania o weryfikację. Wreszcie należy podkreślić, że z art. 32 Protokołu Nr 4 dotyczącego definicji pojęcia "produktów pochodzących" i metod współpracy administracyjnej do Układu Europejskiego, jednoznacznie i bez żadnych wątpliwości wynika, iż do weryfikacji dowodów pochodzenia wyłącznie uprawnione są władze celne kraju eksportu. Organy te bowiem wystawiły świadectwo przewozowe EUR.1. Ponoszą one odpowiedzialność za sprawdzenie pochodzenia towarów oraz za skontrolowanie spełnienia warunków do wystawienia świadectwa. Dlatego też w świetle postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego wyniki sprawdzenia świadectwa pochodzenia nie mogą być przedmiotem oceny i dodatkowej weryfikacji przez organy celne państwa importera. Mają one bowiem charakter wiążący dla organów celnych państwa importera /zob. wyrok NSA z dnia 8 września 1998 r., I SA/Łd 777/97 - Prawo Gospodarcze 1999 nr 1 str. 40/. Dlatego też konstatacja organów celnych w zakresie nie preferencyjnego pochodzenia towarów jest prawidłowa. Wbrew bowiem sugestiom skarżących, odpowiedź francuskich organów celnych jest na tyle dostatecznie jasna, że przedłożony w toku odprawy dokument EUR.1 nie jest wiarygodny. W związku z powyższym nie można się zgodzić z skarżącymi, że organy celne naruszyły przepisy postępowania. Przede wszystkim nie można dopatrzyć się uchybienia art. 187 Ordynacji podatkowej. Powyżej wskazano, że organy celne zebrały materiał dowodowy w sposób prawidłowy, zgodny z unormowaniami wynikającymi z art. 32 Protokołu Nr 4. Wyniki sprawdzenia dokumentu EUR.1 przez władze celne francuskie, były jak wcześniej wskazano, wiążące dla organu celnego pierwszej instancji. Dokument ten ma w tym postępowaniu podstawowe znaczenie. Również nie można zgodzić się z skarżącymi w zakresie naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych /art. 121 par. 1 Ordynacji podatkowej/, zasady czynnego udziału stron /art. 123 par. 1 Ordynacji podatkowej/ oraz zasady przekonywania /art. 124 Ordynacji podatkowej/. Trzeba bowiem podkreślić, że stosownie do treści art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, podstawą uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też skarżący podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania powinien również wykazać istnienie związku przyczynowego pomiędzy ewentualnym naruszeniem tych przepisów a istotnym wpływem na rozstrzygnięcie organów celnych. Musi więc uprawdopodobnić, że brak zarzucanego uchybienia spowodowałby wydanie decyzji odmiennej treści. Skarżący takiego związku nie wykazali. Zresztą analiza akt postępowania nie potwierdza zasadności zarzutu naruszenia art. 123 par. 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego. Organ celny, zarówno pierwszej jak i drugiej instancji, umożliwiły strome wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Zaś wszczęcie z urzędu postępowania przez organ celny pierwszej instancji, dopiero po uzyskaniu odpowiedzi weryfikacyjnej francuskiego organu celnego, w świetle trybu weryfikacji przewidzianego w art. 32 ust. 1 Protokołu 4 Układu Europejskiego, nie mogło mieć żadnego wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Również nie można się zgodzić z skarżącymi w zakresie pominięcia dobrej wiary importerów. Zgodnie z art. 21 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Sąd bada legalność zaskarżonych decyzji. Zatem zakresem kognicji objęta jest kontrola zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa powszechnie obowiązującymi. Z wyżej wskazanych względów decyzja organu drugiej instancji nie narusza prawa. Przepis art. 83 Kodeksu celnego dawał organom celnym podstawy do dokonania kontroli zgłoszenia celnego po zwolnieniu towarów. Powoływanie się przez autorów skargi na przepisy Unii Europejskiej jest bezprzedmiotowe, gdyż te akty prawne nie obowiązują jeszcze na terenie Polski. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym orzekł jak w sentencji.