III RN 232/01

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Leszka Mirosława H. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej zwolnienia ze stanowiska i wyznaczenia na inne stanowisko służbowe, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (...) od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2001 r., II SA 2846/00 - uchyla zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 maja 2001 r. I SA 2846/00 odrzucił skargę Leszka Mirosława H. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2000 r. odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze stanowiska i wyznaczenia na inne stanowisko służbowe. W ocenie Sądu zgodnie z art. 107 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./ skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może być wniesiona na decyzje w sprawie wyznaczenia /zwolnienia/ lub przeniesienia na stanowisko służbowe. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego w rewizji nadzwyczajnej od powyższego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2001 r. zarzucił rażące naruszenie prawa przez obrazę następujących przepisów: 1/ art. 107 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych "wobec braku podstaw do zastosowania tego przepisu prawa w sprawie dotyczącej żołnierza zawodowego pełniącego służbę na stanowisku sędziego sądu wojskowego w związku z przeniesieniem na inne stanowisko sędziowskie, a to ze względu na treść art. 70 par. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych /Dz.U. nr 117 poz. 753 ze zm./ w związku z art. 70 par. 1 tej ustawy, odsyłającym wprost do art. 61 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustrojów sądów powszechnych /t.j. Dz.U. 1994 nr 7 poz. 25 ze zm./, 2/ art. 61 Prawa o ustroju sądów powszechnych w związku z art. 70 par. 1 pkt 1 Prawa o ustroju sądów wojskowych, w kontekście art. 23 par. 1 i art. 24 par. 1 tej ostatniej ustawy, z którego to zespołu przepisów jednoznacznie wynika, że przeniesienie sędziego sądu wojskowego do innego sądu niż określony w akcie powołania jest dopuszczalne jedynie w drodze zarządzenia Ministra Sprawiedliwości podjętego w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej w okolicznościach przewidzianych art. 61 Prawa o ustroju sądów powszechnych, a nie na podstawie przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. 3/ art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r., o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, wobec braku podstaw do zastosowania tego przepisu prawa. Wskazując na powyższe podstawy, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W ocenie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Naczelny Sąd Administracyjny podejmując kwestionowane rozstrzygnięcie nie wziął pod uwagę doniosłej prawnie okoliczności, że występującym ze skargą był żołnierz zawodowy pełniący służbę na stanowisku sędziego sądu wojskowego, a więc żołnierz, do którego co prawda ma zastosowanie ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ale tylko w ograniczonym zakresie, wynikającym z odesłania zawartego w art. 70 par. 2 Prawa o ustroju sądów wojskowych. Z bezpośredniego odesłania do tej ostatniej ustawy zawartego w art. 70 par. 1 Prawa o ustroju sądów wojskowych, w szczególności z odesłania do art. 61 Prawa o ustroju sądów powszechnych wynika, że wyłącznie Minister Sprawiedliwości posiadał i posiada kompetencję do przeniesienia sędziego sądu wojskowego ze stanowiska sędziowskiego ostatnio zajmowanego, przy czym z tej kompetencji powinien był również przed 1.10.2001 r. korzystać we współdziałaniu z Ministrem Obrony Narodowej. W ocenie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego jest oczywiste, że Leszek Mirosław H. mógł domagać się stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej o zwolnieniu go ze stanowiska sędziego Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w W. i wyznaczeniu na stanowisko sędziego Wojskowego Sądu Garnizonowego w W., albowiem tego rodzaju decyzja została wydana z oczywistym naruszeniem przepisów o właściwości. Poza okolicznościami przewidzianymi art. 61 par. 2 Prawa o ustroju sądów powszechnych, kiedy to dopuszczalne było przeniesienie przez Ministra Sprawiedliwości sędziego, a więc i sędziego sądu wojskowego, na inne stanowisko sędziowskie bez zgody sędziego, przeniesienie sędziego ze stanowiska sędziowskiego ostatnio zajmowanego, a więc określonego zazwyczaj w akcie powołania, dopuszczalne było jedynie za zgodą sędziego, którego przeniesienie miałoby dotyczyć. Zgodnie z art. 23 par. 1 i art. 24 par. 1 Prawa o ustroju sądów wojskowych w brzmieniu obowiązującym w okresie, w którym doszło do zwolnienia Leszka Mirosława H. ze stanowiska sędziego Sądu (...) Okręgu Wojskowego w W. i wyznaczenia na stanowisko sędziego w Wojskowym Sądzie Garnizonowym w W., należy przyjmować, że akt Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o powołaniu na stanowisko sędziego sądu wojskowego obejmował wskazanie konkretnego sądu wojskowego, w którym dany żołnierz zawodowy miał pełnić służbę wojskową. Według Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, za takim rozumieniem powyższych przepisów przemawia obecne brzmienie art. 23 par. 1a i par. 1c Prawa o ustroju sądów wojskowych, w których jednoznacznie się stwierdza, że akt Prezydenta RP obejmuje powołanie na stanowisko sędziego wojskowego sądu garnizonowego lub wojskowego sądu okręgowego z jednoczesnym wskazaniem miejsca służbowego /siedziby/ sędziego, co w praktyce jest równoznaczne z tym, że akt Prezydenta RP dotyczy powołania na stanowisko sędziego w konkretnym garnizonowym lub okręgowym sądzie wojskowym. Kwestionowany w trybie nadzoru przez Leszka Mirosława H. akt Ministra Obrony Narodowej w istocie o przeniesieniu go na inne stanowisko sędziowskie, w szczególności jako akt wykraczający poza kompetencję Ministra Obrony Narodowej lub innego organu wojskowego, nie mógł być zatem - zdaniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego - zakwalifikowany do kategorii aktów, o których mowa w art. 107 ust. 1a pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W konsekwencji akt Ministra Obrony Narodowej odmawiający wszczęcia postępowania nadzorczego wobec opisanego aktu personalnego nie należy do kategorii aktów, które nie podlegałyby kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego z mocy ostatnio powołanego przepisu prawa, zwłaszcza przy domniemaniu wynikającym z art. 107 ust. 1 tej ustawy, a mianowicie domniemaniu załatwiania spraw personalnych żołnierzy zawodowych przez wydanie decyzji administracyjnej z zastosowaniem Kpa. Zdaniem wnoszącego niniejszą rewizję nadzwyczajną przepis art. 19 pkt 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym nie mógł mieć zastosowania w tej sprawie, ponieważ: 1/ sprawa niniejsza nie jest sprawą wynikającą z podległości służbowej sędziego sądu wojskowego wobec Ministra Obrony Narodowej, albowiem podjęcie aktu o przeniesieniu sędziego sądu wojskowego na inne stanowisko sędziowskie mc należało i nie należy do kompetencji tego Ministra, ani jakiegokolwiek innego organu wojskowego, 2/ Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r. III RN 116/97 /OSNAPU 1998 nr 24 poz. 701/ wypowiedział się o dopuszczalności skargi do NSA na zarządzenie Ministra Sprawiedliwości podejmowane na podstawie art. 61 Prawa o ustroju sądów powszechnych uznając, że sprawa przeniesienia sędziego na inne stanowisko służbowe jest załatwiana przez wydanie decyzji administracyjnej, jakkolwiek w trybie innym niż uregulowany w Kpa, a zarazem nie jest sprawą, o której mowa w art. 19 pkt 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a więc że zarządzenia Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie przeniesienia sędziego na inne stanowisko sędziowskie nie należą do kategorii spraw wynikających z podległości służbowej sędziego w rozumieniu tego ostatniego przepisu prawa. Mając to na uwadze, a także kierując się treścią art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej, które to przepisy nakazują ewentualne wątpliwości w przedmiocie istnienia drogi sądowej rozstrzygać na rzecz istnienia /dopuszczalności/ takiej drogi zwłaszcza dla dochodzenia przez obywateli naruszonych praw i wolności, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł jak na wstępie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna ma usprawiedliwione podstawy. Skarżący zajmował stanowisko sędziego w Sądzie (...) Okręgu Wojskowego w W. W związku z reorganizacją sądownictwa Minister Obrony Narodowej decyzją z 3 lipca 1996 r. zwolnił go z tego stanowiska i wyznaczył na stanowisko sędziego w Wojskowym Sądzie Garnizonowym w W. Rozstrzygając wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Obrony Narodowej decyzją z 11 grudnia 1996 r. utrzymał w mocy pierwotną decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę na tę decyzję, stwierdzając że zgodnie z art. 107 ust. 1 pkt 2 ustawy dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych skarga nie może być wniesiona na decyzje w sprawach wyznaczenia /zwolnienia/ lub przeniesienia na stanowisko służbowe. Skarżący wystąpił do Ministra Obrony Narodowej o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wcześniejszych decyzji. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 29 lutego 2000 r. odmówił wszczęcia postępowania, a następnie -rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - decyzją z 29 lutego 2000 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Postanowieniem z 11 maja 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, powołując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 107 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Trafny jest zarzut rewizji nadzwyczajnej rażącego naruszenia przepisu art. 107 ust. 1a ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przewidującego, że skarga do sądu administracyjnego nie może być wniesiona przez żołnierza zawodowego na decyzję w sprawach, m.in. wyznaczenia /zwolnienia/ lub przeniesienia na stanowisko służbowe. Przepis ten od dnia 1 stycznia 1998 r. nie ma bowiem zastosowania do decyzji o przeniesieniu sędziego wojskowego na inne stanowisko lub miejsce służbowe /wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lutego 2002 r. SK 29/01 - OTK-A 2002 nr 1 poz. 5/. W myśl przepisów tej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych sędzią sądu wojskowego może być wyłącznie oficer pełniący zawodową służbę wojskową, który spełnia wymogi określone w ustawie. Art. 2 ustawy stanowi, że do sądów wojskowych oraz żołnierzy zawodowych pełniących służbę wojskową w tych sądach mają zastosowanie przepisy dotyczące jednostek wojskowych i żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Z kolei art. 70 par. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 października 2001 r., nakazywał odpowiednie stosowanie wymienionych w nim przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych /Dz.U. 1994 nr 7 poz. 25 ze zm./, z pewnymi odrębnościami określonymi w tym przepisie. Natomiast w myśl art. 70 par. 2 prawa o ustroju sądów wojskowych, w sprawach nie uregulowanych w ustawie, prawa i obowiązki sędziów, asesorów sądów wojskowych oraz aplikantów w sądach wojskowych określały przepisy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Do przepisów prawa o ustroju sądów powszechnych stosowanych odpowiednio do sędziów wojskowych należy m.in. art. 61 tej ustawy. Przepis ten regulował sprawy związane z przeniesieniem sędziego na inne miejsce służbowe. W myśl art. 61 par. 1 powołanie sędziego na inne stanowisko lub przeniesienie go na inne miejsce służbowe mogło nastąpić tylko za jego zgodą. Art. 61 par. 1 wymieniał wyjątki od tej zasady. W przypadkach przeniesienia sędziego bez jego zgody, wymienionych w art. 61 par. 2a sędziemu przysługiwała skarga do sądu administracyjnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wyliczenie zawarte w tym przepisie nie obejmowało jednak przypadków przeniesienia w wyniku zniesienia stanowiska wywołanego zmianą w organizacji sądownictwa lub zniesienia danego sądu, ośrodka lub wydziału zamiejscowego albo przeniesienia siedziby sądu. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził w uzasadnieniu powyższego wyroku, że "takie brzmienie art. 61 przepisów prawa o ustroju sądów powszechnych uzasadniało wniosek, że sędziemu nie przysługiwała skarga do sądu administracyjnego w razie przeniesienia w wyniku zniesienia stanowiska wywołanego zmianą w organizacji sądownictwa lub zniesienia danego sądu, ośrodka lub wydziału zamiejscowego albo przeniesienia siedziby sądu." Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2001 r., zawierała w art. 70 odesłania do dwóch różnych ustaw. Analiza przepisów obowiązujących do dnia 30 września 2001 r. doprowadziła Trybunał Konstytucyjny do wniosku, że odesłanie do prawa o ustroju sądów powszechnych zawarte w art. 70 par. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych miało pierwszeństwo przed odesłaniem z art. 70 par. 2 do ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Sprawy związane z przenoszeniem sędziów wojskowych regulował art. 61 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, stosowany do tych sędziów zgodnie z art. 70 par. 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów wojskowych. Ustawodawca wyłączył w tym zakresie stosowanie art. 107 ust. 1a ustawy o służbie wojskowej. Sąd Najwyższy nie podziela jednak poglądu wyrażonego w uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, że wyłączenie wniesienia przez sędziego wojskowego skargi do sądu administracyjnego na decyzję Ministra Obrony Narodowej w sprawie przeniesienia na inne stanowisko lub miejsce służbowe z powodu zniesienia stanowiska wywołanego zmianą w organizacji sądownictwa lub zniesienia danego sądu, ośrodka lub wydziału zamiejscowego albo przeniesienia siedziby sądu "miało podstawę w innych przepisach, regulujących zakres kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności w art. 61 par. 2a ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych." Istotnie ostatnio wymieniony przepis stanowił, że w wypadkach, o których mowa w par. 2 pkt 2-4, sędziemu przysługuje skarga do sądu administracyjnego, przy czym wypadki te nie dotyczyły m.in. przeniesienia w wyniku zniesienia stanowiska wywołanego zmianą w organizacji sądownictwa lub zniesienia danego sądu, ośrodka lub wydziału zamiejscowego albo przeniesienia siedziby sądu /par. 2 pkt 1/. Nie oznacza to jednak, że sędziemu sądu wojskowemu przeniesionemu na podstawie art. 61 par. 2 pkt 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych nie służyła skarga do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r. III RN 116/97 /OSNAPU 1998 nr 24 poz. 701/ stwierdzono bowiem trafnie, że "zamiarem ustawodawcy było dopuszczenie skargi do NSA we wszystkich sprawach załatwianych przez organy administracji, z wyjątkiem spraw cywilnoprawnych. Przepisy art. 16 ust. 1 i art. 20 ust. 3 ustawy o NSA powinny być interpretowane rozszerzające, gdyż jest to zgodne z art. 77 ust. 2 Konstytucji, zabraniającym ustawodawcy zamykania drogi sądowej dla dochodzenia przez obywateli naruszonych wolności lub praw oraz z art. 45 ust. 1 Konstytucji, wprowadzającym dla każdego prawo do rozpoznania jego sprawy przez sąd. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego i NSA przyjmowano przysługiwanie skargi do NSA na akt przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe i to w przypadku podejmowania go przez Krajową Radę Sądownictwa, co do której istniała poważna wątpliwość, czy jest to organ administracji /uchwała z dnia 23 lipca 1992 r., III AZP 9/92 - OSNCP 1994 z. 7-8 poz. 147; wyrok NSA z dnia 5 listopada 1992 r., II SA 207/92 - ONSA 1994 Nr 2 poz. 45/. Sąd Najwyższy stwierdził w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 lutego 1998 r., że rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości w sprawie przeniesienia sędziego na inne stanowisko służbowe, posiada wszystkie, zarówno pozytywne jak i negatywne, cechy decyzji administracyjnej. W związku z tym należy uznać, że przeniesienie sędziego wojskowego na podstawie art. 61 par. 1 i 2 Prawa o ustroju sądów powszechnych następowało w drodze decyzji administracyjnej, od której na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym przysługiwała skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.