I SA/Ka 1826/01

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Waldemara J. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2001 r. (...) w przedmiocie zwrotu należności celnych - oddala skargę. Decyzją z dnia 10 stycznia 2001 r. (...), Dyrektor Urzędu Celnego w K. powołując się na przepisy art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, art. 248 w związku z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, par. 3-10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umarzania /Dz.U. nr 158 poz. 1050 ze zm./ oraz par. 1-2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. w sprawie wzoru wniosku o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć /Dz.U. nr 77 poz. 871/ odmówił Waldemarowi J. zwrotu cła w kwocie 2.739,60 zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ celny wskazał, iż obowiązujący od dnia 1 stycznia 1998 r. Kodeks celny ściśle określa przypadki, kiedy możliwy jest zwrot lub umorzenie cła w stosunku do towarów przywiezionych z zagranicy, które są następnie przedmiotem wywozy poza polski obszar celny. Regulują to przepisy art. 246-248 Kodeksu celnego oraz par. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. We wskazanych przepisach zawarte zostały wszystkie sytuacje, w których może nastąpić zwrot cła lub jego umorzenie. W świetle tych przepisów powrotny wywóz towaru uprzednio dopuszczonego do obrotu na polskim obszarze celnym, nie powoduje automatycznie zwrotu cła. W niniejszym przypadku ustalono, że zgłaszający w dniu 20.11.2000 r. złożył wniosek o dokonanie zwrotu należności celnych, a następnie sprecyzował, iż żądanie to opiera na treści przepisu art. 248 Kodeksu celnego. Stosownie do tego przepisu /par. 1 art. 248/ zwrot cła może nastąpić po ustaleniu, że zarejestrowana kwota cła dotyczy towarów objętych procedurą celną i nie przyjętych przez osobę wprowadzającą, ze względu na to, iż w chwili dokonania przywozu towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów. Taki jednak przypadek w odniesieniu do Waldemara J. nie wystąpił. Nie zachodzą ponadto przypadki, o których mowa w art. 246-247 Kodeksu celnego oraz w powołanym rozporządzeniu z dnia 19 grudnia 1997 r., a wystąpienie których umożliwiłoby wnioskującemu skutecznie ubieganie się o zwrot cła. Towar będący przedmiotem wniosku tj. samochód osobowy Mercedes Benz, rok prod. 1991, nabyty został przez stronę w dniu 7.09.2000 r. w Holandii i w dniu 19.09.2000 r. zgłoszony do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. Zgłoszenie to zarejestrowano w ewidencji pod pozycją (...). W trakcie weryfikacji tego zgłoszenia zakwestionowano wiarygodność umowy kupna w części dotyczącej ceny samochodu, gdyż była ona niższa od cen wykazanych w materiale porównawczym. W następstwie tego wydana została decyzja z dnia 22.09.2000 r. uznająca dokonane zgłoszenie celne za nieprawidłowe i określająca kwotę długu celnego w wysokości 2.739,60 zł i opłatę manipulacyjną w kwocie 40 zł. Dług celny to powstałe z mocy prawa zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych i powstał on w wyniku przyjęcia zgłoszenia celnego złożonego przez zgłaszającego i wydania decyzji z dnia 22.09.2000 r. - zgodnie z art. 65 par. 4 Kodeksu celnego - obejmującej towar procedurą dopuszczenia do obrotu i określającej kwotę długu celnego. Bez znaczenia dla tak powstałego długu celnego jest kwestia legalności towaru objętego zgłoszeniem, gdyż nie jest on związany z prawem własności towaru, a z wystąpieniem określonych zdarzeń. Towar będący przedmiotem wniosku strony tj. samochód osobowy Mercedes, po przeprowadzeniu postępowania celnego uzyskał z towaru niekrajowego status towaru krajowego. Nadmieniono, że nabycie w dobrej wierze towaru, który pochodził z kradzieży, nie ma wpływu na powstanie obowiązków celnych z tytułu importu, a zwrot tego towaru /samochodu/ osobie uprawnionej nie daje podstaw do zwrotu uiszczonego cła. Jeżeli z powodu takiej transakcji strona poniosła szkodę, to może dochodzić jej naprawienia od sprzedawcy towaru w postępowaniu cywilnym. W odwołaniu od przedstawionej decyzji Waldemar J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o wydanie decyzji nakazującej zwrot uiszczonego przez niego cła i unieważnienie zgłoszenia celnego, ponieważ sprowadzony przez niego pojazd wywieziono z Polski w oparciu o decyzję Prokuratury Rejonowej w Z. i za wiedzą i zgodą Urzędu Celnego w K. Zatem osoba, która dokonała wyprowadzenia towaru poza polski obszar celny jest dłużnikiem na podstawie art. 218 par. 2 i 3 Kodeksu celnego. Uzasadniając przedstawione żądanie odwołujący się podał, że wynikający ze zgłoszenia celnego przy przywozie pojazdu dług celny został przez niego zapłacony. W oparciu o postanowienie Prokuratury Rejonowej w Z. po powiadomieniu Urzędu Celnego w K. przedmiotowy pojazd wydano do Niemiec wbrew jego woli, przez co wygasł dług celny w przywozie, a towar uzyskał status towaru niekrajowego. Jeżeli więc towaru nie ma na polskim obszarze celnym, to nieprawnie pobrano należności celne i podatkowe, co jest krzywdzące dla strony, która zapłaciła za towar, którego jednak nie posiada. Nie jest również możliwe uzyskanie jakiegokolwiek odszkodowania od sprzedawcy pojazdu na drodze postępowania cywilnego, bowiem stwierdzono, iż posiadane przez niego dokumenty są fałszywe, a osoba w nich wymieniona jako sprzedawca nie istnieje. Natomiast sporny samochód nabyty został w dobrej wierze. Będąc rencistą zmuszony jest również spłacać pożyczkę zaciągniętą na pokrycie cła. Decyzją z dnia 3 sierpnia 2001 r., (...), Prezes Głównego Urzędu Ceł powołując się na art. 233 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ oraz art. 261 i art. 248 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przedstawiając ustalony stan sprawy zauważył, iż przedmiotowy samochód Mercedes po uiszczeniu długu celnego został zwolniony z procedury dopuszczenia do obrotu, którą był objęty. Później pojazd ten został zatrzymany przez funkcjonariuszy KPP w Z. ponieważ posiadał przerobione numery identyfikacyjne nadwozia. W związku z tym, po przeprowadzeniu stosownego postępowania Prokuratura Rejonowa w Z. postanowieniem z dnia 15.12.2000 r. zarządziła zwrot tego pojazdu Europejskiemu Rejestrowi Pojazdów w Poznaniu, który reprezentuje interesy Towarzystwa HUK - Coburg z Niemiec. Następnie Prezes GUC wyjaśnił, że zgodnie z art. 248 par. 1 Kodeksu celnego, zwrot lub umorzenie cła może nastąpić po ustaleniu, że zarejestrowana kwota cła dotyczy towarów objętych procedurą celną i nie przyjętych przez osobę wprowadzającą, ze względu na to, że w chwili, o której mowa w art. 69, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów. Według art. 248 par. 2 pkt 1 Kodeksu celnego, zwrot o którym mowa w par. 1, jest dopuszczamy, gdy towary nie zostały użyte, chyba że wstępne ich użycie okazało się konieczne do stwierdzenia ich wadliwości lub niezgodności z warunkami kontraktu, oraz pkt 2 - towary zostały wywiezione poza polski obszar celny. Stwierdzono więc, że wywiezienie towaru poza granicę nie powoduje automatycznie zwrotu uprzednio pobranego cła. Taki zwrot jest możliwy tylko w przypadkach wymienionych w art. 246-248 Kodeksu celnego oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia, i w trybie przewidzianym w tym rozporządzeniu. Zauważono, iż żadne z przedstawionych uregulowań nie przewiduje sytuacji zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Waldemar J. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie zwrotu uiszczonych należności celnych. Stanowisko organu odwoławczego uznał za niesłuszne i krzywdzące go. Wskazał, iż w dobrej wierze nabył w Holandii samochód, za który uiścił należności celno-podatkowe, a który okazał się samochodem kradzionym. Fałszerstwa numerów nadwozia nie dopatrzyli się również celnicy dokonujący szczegółowych oględzin pojazdu, a został on przekazany Europejskiemu Rejestrowi Pojazdów - reprezentującemu interesy niemieckiego towarzystwa ubezpieczeniowego. Była też prowadzona sprawa karna, jednakże w postępowaniu skarżącego nie dopatrzono się przestępstwa i sprawę tę umorzono. Skarżący podniósł także, iż jego obecna sytuacja materialna jest zła, gdyż pobiera tylko 560 zł renty. Na nabycie samochodu, którego został pozbawiony, wraz z żoną zaciągnął kredyt, a który z wysokimi odsetkami spłaca, co sprawia iż brakuje mu środków na życie. Kwota pobranego cła w skali budżetu jest niewielka, a jej zwrot pozwoliłby mu spłacić choć część przedmiotowego kredytu. Stwierdził, iż organy celne powołują się tylko na przepisy, zapominając o człowieku i względach społecznych. Odpowiadając na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz argumenty przedstawione na jego poparcie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła zostać uwzględniona, bowiem wbrew jej wywodom zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę po względem zgodności z prawem, o ile ustawa nie stanowi inaczej, co powoduje iż nie bada on kontrolowanych aktów pod względem ich celowości czy też słuszności. Dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma regulacja prawna zawarta w art. 248 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, zgodnie z którą zwrot lub umorzenie cła może nastąpić po ustaleniu, że zarejestrowana kwota cła dotyczy towarów objętych procedurą celną i nie przyjętych przez osobę wprowadzającą, ze względu na to, iż w chwili, o której mowa w art. 69, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów. Nie uznaje się przy tym za towary wadliwe towarów uszkodzonych po ich zwolnieniu. Zwrot lub umorzenie cła, o którym mowa w par. 1, jest dopuszczalne, gdy: 1/ towary nie zostały użyte, chyba że wstępne ich użycie okazało się konieczne da stwierdzenia ich wadliwości lub niezgodności z warunkami kontraktu, oraz 2/ towary zostały wywiezione poza polski obszar celny. Cło jest zwracane lub umarzane, w wypadkach określonych w par. 1, na pisemny wniosek dłużnika złożony przed upływem 1 roku, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tym cle. Przytoczony przepis niewątpliwie ma na celu ograniczenie skutków ryzyka handlowego ponoszonego przez importera towaru. Jednakże stwierdzenie wadliwości towaru lub jego niezgodności z kontraktem, o czym mowa w przytoczonym art. 248 par. 1 Kodeksu celnego, musi nastąpić w okolicznościach ściśle w nim określonych. Wykładnia dwóch pozostałych przesłanek określonych w par. 2 tego przepisu, nie może być rozszerzająca z uwagi na kategoryczność jego sformułowania. Nie są to także przesłanki dodatkowe, od których uzależniony jest zwrot lub umorzenie cła, lecz podstawowe, bo stanowiące o ich dopuszczalności /tak: J. Borkowski, Kodeks celny. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2001 r. str. 468/. Importer towaru może ponadto skorzystać z tego uprawnienia w ściśle określonym terminie jednego roku, który liczy się od powiadomienia go o cle, a to zgodnie z art. 248 par. 5. Z mocy art. 11 Kodeksu celnego, jest to nieprzywracalny termin o charakterze materialnoprawnym, którego bieg nie jest uzależniony od daty stwierdzenia wadliwości towarów lub ich niezgodności z warunkami kontraktu. Występując w tym trybie o zwrot cła importer ponadto zobligowany jest postąpić zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. w sprawie wzoru wniosku o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć /Dz.U. nr 77 poz. 871/. Zatem zgodnie z par. 2 rozporządzenia, do wniosku należy dołączyć: 1/ dokumenty, których przedstawienie było niezbędne do nadania towarom przeznaczenia celnego, 2/ dowód uiszczenia należności celnych, w wypadku, gdy wniosek dotyczy zwrotu należności celnych, 3/ opis okoliczności uzasadniających złożenie wniosku oraz dokumenty potwierdzające te okoliczności. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o zwrot cła z zachowaniem rocznego terminu ustawowego oraz z zachowaniem wskazanych wyżej wymogów, jednakże organy celne uznały, że brak jest przesłanek określonych w art. 248 Kodeksu celnego. Stwierdziły bowiem, że zarejestrowana kwota cła dotyczy towaru przyjętego przez osobę wprowadzającą, który w dacie zgłoszenia celnego nie sposób było uznać za wadliwy, w rozumieniu powołanego przepisu. Weryfikując zasadność wniosku organy celne dysponowały dokumentami, które sprawiły, iż skarżący pozbawiony został możliwości dalszego faktycznego użytkowania, będącego przedmiotem importu samochodu. Dowody zgromadzone w toku tego postępowania zostały poddane ocenie przez organy orzekające, które uznały ostatecznie, że nie było podstaw do stwierdzenia istnienia przesłanek określonych w art. 248 Kodeksu celnego, a które uzasadniałyby zwrot cła. Wobec tego, ocena legalności zaskarżonej decyzji sprowadza się w istocie do kontroli prawidłowości postępowania dowodowego i oceny dowodów dokonanej przez orzekające w sprawie organy celne. Zasadniczego znaczenia nabiera tu, zatem art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa, jako formułujący jedną z podstawowych zasad postępowania dowodowego - zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ administracji publicznej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. W teorii prawa podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: - należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, - materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, - ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy. Rozumowanie, w wyniku, którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego /tak: B. Adamiak [w:] "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996 r., str. 376-378/. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy rozważył całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie pomijając żadnego z jego elementów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, dlaczego okoliczności podnoszone przez skarżącego nie dają podstaw do przyjęcia, że sporny towar spełniał wymogi, które umożliwiają skuteczne żądanie zwrotu uiszczonego przez stronę cła. Należy w związku z tym przypomnieć, że Kodeks celny, jako część prawa publicznego, reguluje zasady obrotu towarowego z zagranicą, obowiązki celne oraz zasady postępowania celnego, a użyte w niej określenia mają własne, nadane im przez tę ustawę znaczenie, zaś organ celny nie jest przy tym związany danymi wynikającymi ze zgłoszenia celnego lub innego wniosku strony, gdyż podejmuje on z urzędu czynności w celu zabezpieczenia zgodności obrotu towarowego z prawem. Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej sprawy należy zaakcentować, że /użyte w art. 248 ustawy Kodeks celny, pojęcia towary nieprzyjęte, towary wadliwe, towary nie użyte mają własne znaczenie, które wynika z ogólnej konstrukcji instytucji zwrotu cła. Decydujące jest tutaj ustalenie, kiedy importer będący osobą wprowadzającą złożył oświadczenie woli o tym, że nie przyjmuje towarów objętych procedurą celną. Dokonując wykładni pojęcia towary nieprzyjęte, należy równocześnie dokonać wykładni pojęć: towary nie użyte i wstępne użycie towarów. Zwrot lub umorzenie cła w trybie art. 248 Kodeks celny dotyczy bowiem sytuacji, kiedy to doszło już do zwolnienia towarów przez organ celny z chwilą dokonania weryfikacji zgłoszenia celnego. Zwolnienie towarów to czynność organu celnego umożliwiającą użycie towarów w celach określonych przez procedurę celną, jaką zostały objęte. Towary przywiezione spoza polskiego obszaru celnego i dopuszczone do obrotu stają się towarami krajowymi. Zatem przyjąć należy również, że w rozumieniu art. 248 par. 2 pkt 1 Kodeksu celnego, skarżący po zwolnieniu używał importowany towar w celach określonych przez procedurę, jaką zostały objęte, tj. w celu dopuszczenia do obrotu. Pojęcie użycie towarów zawarte w sformułowaniu analizowanego przepisu nie nawiązuje do technologicznego użycia towarów, lecz określa status prawny towarów po ich zwolnieniu. Inaczej mówiąc, bezpośrednio po zwolnieniu towaru, co w niniejszym przypadku miało miejsce w dniu 28 września 2000 r., rozpoczęło się jego użycie przez importera w celach określonych przez procedurę celną dopuszczenia do obrotu. To użycie towarów polegało na swobodnym dysponowaniu nimi przez skarżącego na polskim obszarze celnym. W ocenie Sądu, bez znaczenia dla statusu prawnego importowanych towarów jest to, że importer w następstwie ujawnienia nieznanych wcześniej okoliczności na skutek działania uprawnionych organów, pozbawiony został możliwości dalszego użytkowania wprowadzonego na polski obszar celny samochodu, ponieważ z tą chwilą, przedmiotowy towar utracił JUŻ status towaru, o jakim mowa w przepisie art. 248 Kodeksu celnego, a tym samym importer utracił prawo do zwrotu lub umorzenia cła. Przepis ten - co już wyżej podkreślono - ma na celu ograniczenie jednego ze skutków ryzyka handlowego ponoszonego przez importera towaru. Nie ma i nie może jednak mieć na celu całkowitego wyeliminowania takiego ryzyka. Stwierdzenie wystąpienia wymienionych w nim przesłanek musi nastąpić w okolicznościach ściśle tam określonych, co oznacza, że to importer winien wykazać szczególną dbałość o własne interesy, aby uchronić się od niekorzystnych dla niego wadliwych działań eksportera. W praktyce oznacza to, że importer winien podjąć takie działania, które pozwoliłyby najpóźniej w chwili wstępnego użycia towarów stwierdzić ich wadliwość. Nadmienić należy, że w rozpatrywanym przypadku nie wystąpiły również i inne przypadki /na takie zresztą nie powoływał się skarżący/ umożliwiające zwrot bądź umorzenie należności celnych, a określone w art. 246-247 Kodeksu celnego oraz w par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia /Dz.U. nr 158 poz. 1050 ze zm./. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i skargę jako nieuzasadnioną oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.