II SA 2522/02

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zenona M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 czerwca 2002 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę. Zenon M., urodzony 20 marca 1947 r., zwany dalej "skarżącym", ubiegał się o świadczenie /rentę/ w drodze wyjątku. Powyższego świadczenia domagał się w trybie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./. Stosownie do tego przepisu ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W trakcie postępowania administracyjnego dokonano ustaleń, w świetle których: - skarżący podjął pracę w dniu 28 kwietnia 1967 r. i z przerwami pracował do dnia 28 lutego 1998 r., legitymując się łącznym udowodnionym okresem składkowym wynoszącym 23 lata, 9 miesięcy i 17 dni, - orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 kwietnia 2002 r. uznany został za częściowo niezdolnego do pracy okresowo do kwietnia 2003 r. Ostateczną decyzją Prezesa ZUS z dnia 28 czerwca 2002 r. (...) utrzymano w mocy wcześniejszą decyzję tego organu z dnia 20 maja 2002 r., odmawiającą przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Wzięto pod uwagę brak orzeczonej wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy. W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący akcentuje zły stan swego zdrowia, niemożność podjęcia zatrudnienia z uwagi na bezrobocie, a także swą trudną sytuację życiową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd w zakresie swej właściwości sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji nie z punktu widzenia kryteriów słusznościowych, lecz pod względem zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Analizując pod tym kątem skargę, nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, stanowiący podstawę zaskarżonej decyzji, ma konstrukcję złożoną. Przyznanie świadczenia w powyższym trybie, a więc w drodze wyjątku, może wchodzić w grę, gdy osoba domagająca ł się omawianego świadczenia: - jest lub była osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wspomniane wyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie. Innymi słowy, brak którejkolwiek z nich jest przeszkodą dla nabycia wspomnianego świadczenia. Istotnym warunkiem dla skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest całkowita niezdolność do pracy osoby wnioskującej o takie świadczenie. Jednakże tego wymogu skarżący nie spełnia, gdyż w świetle powołanego wyżej orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznany został za częściowo niezdolnego do pracy. Na potrzeby przyznania świadczenia w trybie wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, całkowita niezdolność do pracy, co wymaga podkreślenia, powinna być orzeczona wyłącznie przez lekarza orzecznika ZUS, nie zaś innego lekarza, przykładowo zatrudnionego w publicznej służbie zdrowia. Wynika to z przepisu art. 14 cytowanej ustawy. Stosownie do art. 14 ust. 1 tej ustawy oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia: 1/ daty powstania niezdolności do pracy, 2/ trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, 3/ związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, 4/ niezdolności do samodzielnej egzystencji, 5/ celowości przekwalifikowania zawodowego dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej "lekarzem orzecznikiem". Stosownie do art. 14 ust. 3 tej ustawy orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w u-stawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy sprawuje Prezes Zakładu /art. 14 ust. 4 ustawy/. Skoro skarżący nie dysponuje orzeczeniem lekarza o-rzecznika ZUS, orzekającym całkowitą niezdolność do pracy, w zaskarżonej decyzji Prezes ZUS nie naruszył prawa, odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Natomiast trudna sytuacja materialna czy życiowa sama w sobie nie uzasadnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Co najwyżej, może stanowić podstawę dla u-biegania się, na podstawę odrębnych przepisów, o świadczenie z pomocy społecznej. Dokonując zatem kontroli zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się, aby naruszała ona prawo. W tym stanie orzeczono jak wyżej na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.