I SA/Łd 746/01

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi (...) po rozpoznaniu sprawy ze skargi Danuty J. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 9 kwietnia 2001 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości w podatku od towarów i usług za sierpień 1995 r. oraz luty i marzec 1998 r. - oddala skargę. Skarżąca - Danuta J. - w dniu 11 grudnia 2000 r. złożyła w Urzędzie Skarbowym Ł. wniosek o umorzenie odsetek od zaległego podatku od towarów i usług za sierpień 1995 r. oraz luty i marzec 1998 r. Odsetki wynosiły w dniu złożenia wniosku kwotę 24.484,80 zł. Podatkowy organ I instancji wydał w dniu 5 stycznia 2001 r. decyzję (...), mocą której odmówił umorzenia odsetek. Od decyzji tej Skarżąca wniosła odwołanie. Izba Skarbowa w Ł. decyzją z dnia 9 kwietnia 2001 r. (...) utrzymała w mocy decyzję organu podatkowego I instancji. Decyzję Izby Skarbowej Danuta J. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi. Powołała się m.in. na to, że niezapłacenie odsetek nie wynika z jej złej woli, ale z faktycznie trudnej sytuacji finansowej wynikającej z braku odpowiednich środków i oszczędności. Wyjaśniła, iż w latach, kiedy powstało zobowiązanie podatkowe, zobowiązaniami tymi - firmy zarejestrowanej na nią - zajmował się jej zmarły w 1998 r. mąż. Wprawdzie podpisywała dokumenty podatkowe, ale merytorycznie obowiązki w tym zakresie spoczywały na mężu. Skarżąca podkreśliła, że 75 procent kwoty podatku zostało jednak zapłacone. Zakwestionowała argumentację Izby Skarbowej, która odnosząc się do obrotów firmy w okresie powstawania zaległości nie wskazała wysokości kosztów. Za krzywdzącą i niesprawiedliwą uznała też ocenę Izby Skarbowej, iż niski - obecnie - poziom dochodów nie zwalnia jej od uregulowania zaległości. Zajęte kwoty są księgowane na poczet zmniejszenia odsetek, które i tak ciągle rosną. Skarżąca wskazała też, iż jest osobą schorowaną, potrzebującą środków na leki, a także to, że zajmuje się zniedołężniałą 83-letnią teściową. Uwzględnienie wniosku o umorzenie odsetek spełnia - zdaniem podatniczki - przesłanki przepisu art. 67 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Stwierdzić należy, iż nie jest przez stronę skarżącą kwestionowana podstawa prawna rozstrzygnięć wydanych przez organy podatkowe, albowiem Danuta J. wyraźnie wskazuje przepisy Ordynacji podatkowej. Oznacza to, iż analiza zarzutów skargi odbywać się powinna jedynie w ramach zakreślonych przepisem art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Nie ma wobec tego potrzeby szczegółowego uzasadniania, iż zobowiązania podatkowe mają charakter powszechny, a umarzanie ich ma charakter wyjątkowy. Możliwość umorzenia zaległości podatkowych jest bowiem odstępstwem od tej zasady. Nie ma też podstaw do podważania wywodów organów podatkowych dotyczących uznaniowego charakteru decyzji zmierzających do ewentualnego umorzenia odsetek od zaległości podatkowych. Oczywistym obowiązkiem organu w takich sprawach jest zgromadzenie całokształtu materiałów dowodowych. Ocena zaś, czy w konkretnym przypadku zachodzą wyjątkowe okoliczności wymienione w tym przepisie została pozostawiona organowi administracji. Oznacza to konieczność przeprowadzenia przez Sąd ocen czynności postępowania dowodowo-wyjaśniającego i dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych. Jeżeli byłoby to prawidłowe, to wyprowadzony na tej podstawie wniosek, czy istotnie należy umorzyć zaległości podatkowe, jest zagadnieniem słusznościowym, które nie podlega kontroli legalności - o ile nie było to wnioskowanie przeprowadzone dowolnie. W dotychczasowym orzecznictwie NSA formułowano pogląd, że umorzenie odsetek od zaległości podatkowych, o których mowa w art. 67 Ordynacji podatkowej, uzasadnione jest jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Skoro bowiem umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, a zasadą jest płacenie podatków, to przypadki, wskazane w art. 67 Ordynacji podatkowej, powinny posiadać tę samą cechę. Nie można zatem z umorzenia zaległości /odsetek od nich/ czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia od zapłaty podatku. Podkreślenia wymaga, iż nawet w wypadku zaistnienia przypadków uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może, lecz nie musi umorzyć należnych kwot. Ważny interes podatnika jest pojęciem nieostrym, oceny dokonuje się na podstawie kryteriów zobiektywizowanych zgodnych z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, interes publiczny rozumieć należy natomiast jako dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Przepis prawa skutkuje ograniczeniem kontroli sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, ponieważ decyzja negatywna nie narusza prawa wtedy, gdy ważny interes podatnika lub interes publiczny nie wystąpiły, jak również wtedy gdy wystąpiły. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest więc kolejnym organem w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, co oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności /celowości/ decyzji administracyjnej. Zaskarżona decyzja podlegała natomiast ocenie co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Jednakże ani skarga, ani przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Zwraca uwagę, że strona skarżąca przyznaje w uzasadnieniu skargi, że zaległość /a wobec tego następujące nierozerwalnie odsetki/ w przedmiotowej wysokości powstała w czasie, kiedy firma funkcjonowała. Zdaniem Sądu argumentacja skargi nie może jednak zmienić utrwalonego w orzecznictwie poglądu w przedmiocie zakresu kontroli decyzji o charakterze uznaniowym. W sprawie niniejszej skład orzekający powtarza bowiem w znacznej części argumentację używaną -w podobnych sprawach wcześniej rozpoznawanych przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można też - zdaniem Sądu - nie uwzględniać odrębności różnych dziedzin prawa. Prawo podatkowe jest częścią prawa publicznego, w którym dominuje interes społeczny /publiczny/. Właściwą w tym prawie jest metoda administracyjnoprawna, oparta na władztwie i podporządkowaniu. Stosunek prawny charakteryzuje się zatem nierównorzędnością, tzn. podległością jednego podmiotu tego stosunku wobec drugiego, wynikającą z władztwa podatkowego państwa. Zwrócić należało uwagę na okoliczność, iż podatniczka /wraz z mężem/ zajmowała się profesjonalnie działalnością gospodarczą. Do podstawowych obowiązków takich osób należy właściwe organizowanie swoich działań, by nie ponosić żadnych ujemnych konsekwencji podatkowych podejmowanych suwerennie decyzji organizacyjno-gospodarczych, takich jak np. podział czynności pomiędzy osoby funkcjonujące w firmie /tak jak to opisuje Skarżąca: mąż zajmował się dokumentacją podatkową, ona pracowała w sklepie obsługując klientów/. Zaległość /odsetki od niej/ dotyczyła podatku od towarów i usług, którego istota zakłada mechanizm wzajemnych potrąceń podatku należnego i naliczonego - w trakcie procesów /czynności/ gospodarczych. Nie można przerzucać konsekwencji nieumiejętnie podejmowanych decyzji, obciążając ich skutkami budżet Państwa. Z akt sprawy wynika, że organy podatkowe wydały rozstrzygnięcia zasadne i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Istotą ich działania - o ile ma to być działanie praworządne /legalne/ - jest stosowanie się do podstaw prawnych właściwych dla reżimu prawa publicznego. Postępowaniu dowodowemu, jak i formalnej poprawności wydanych rozstrzygnięć nie można skutecznie zarzucić błędu prawnego. Sposób i wynik wykonania powyższego uprawnienia organ podatkowy, na podstawie wnikliwie, wszechstronnie i dokładnie zbadanego stanu faktycznego załatwianej indywidualnej sprawy, powinien uzasadnić zgodnie z wymogami administracyjnej procedury podatkowej, rozważając też kryteria, którymi posłużył się przy wyborze określonej decyzji z zakresu uprawnienia. Powyżej oceniony stan sprawy uzasadnia wniosek o niewadliwości prawnej analizowanych decyzji. Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd Administracyjny jest powołany do sprawowania w zakresie swojej właściwości kontroli pod względem zgodności z prawem, co odnosi się do prawidłowości stosowania prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Skoro zatem zaskarżona decyzja nie naruszała prawa, skarga została oddalona na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.