II SA/Ka 1583/01

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Urszuli D. i Tadeusza D. na decyzję Ś. Kuratora Oświaty w K. z dnia 27 kwietnia 2001 r., (...) w przedmiocie skreślenia z listy uczniów - oddala skargę. Decyzją (...) z dnia 19 marca 2001 r. (...) Dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w G. skreślił Rafała D. urodzony 9 grudnia 1983 r., ucznia klasy IIIb z listy uczniów Liceum Ogólnokształcącego w G. Dyrektor powołał się na przepis art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. 1996 nr 67 poz. 329 ze zm./, par. 43 ust. 3 Statutu Liceum Ogólnokształcącego w G. oraz par. V ust. 7 Regulaminu Szkoły. Wskazał na uchwałę nr 38 Rady Pedagogicznej z dnia 14 marca 2001 r. oraz zasięgnięcie opinii Samorządu Uczniowskiego. Jako przyczynę skreślenia ucznia podał spożywanie alkoholu w miejscu publicznym, arogancką postawę wobec funkcjonariuszy Policji i nauczycieli Liceum Ogólnokształcącego. Odwołanie złożyli rodzice ucznia: Urszula i Tadeusz D. Przyznali, że w dniu 14 marca 2001 r., kiedy młodzież Liceum odbywała nauki rekolekcyjne w kościele w F., syn z kolegą wypili w M. po puszce piwa. Następnie wracali pieszo do G. Po drodze zostali zabrani przez nauczycieli jadących samochodem. Do szkoły wezwano policję i rodziców. Badanie alkomatem wykazało 0,36 promila alkoholu. Wbrew zarzutom pani Dyrektor syn nie przekroczył granic dobrego wychowania. Zarzucili, że nie potwierdzały się wcześniejsze zarzuty pani Dyrektor wobec syna /narkomania, agresywne zachowanie/. Odwołująca się współpracowała natomiast z wychowawczynią syna, gdy ta wpisywała do dziennika uwagi o niewłaściwym zachowaniu ucznia. Ostatni okres pobytu syna w szkole oceniono w odwołaniu jako nagonkę. Odwołujący się wyrażali wątpliwości, czy Liceum Ogólnokształcące w G. jest szkołą państwową. Podnieśli, iż inny uczeń, mający sprawę karną o włamanie, ukończył szkołę bez relegowania. Ich zdaniem w czasie rekolekcji należało zapewnić opiekę pedagogiczną. Ekspedientki ze sklepów w miejscowości F. nie potwierdziły zarzutów w stosunku do Rafała D. Odwołujący spytali, ile razy szkoła pomagała synowi w trudnościach wychowawczych? Zwrócili uwagę na dużą rotację grona pedagogicznego w tej szkole. Ich zdaniem ambicja wykreowania liceum wybijającego się na tle innych szkół powoduje niszczenie uczniów, ich osobowości i wrażliwości. Wywodzili, iż nie ma dowodów na związek chuligańskich wybryków na terenie miejscowości F. ze wskazaniem na alkomacie. Jedno z drugim nie ma nic wspólnego. Podsumowując odwołujący się stwierdzili, że szkoła chciała pozbyć się uczniów spędzających sen z powiek rodzicom i nauczycielom. Wreszcie argumentowali, iż skreślenie z listy uczniów powinno być stosowane tylko wyjątkowo. Decyzją z dnia 27 kwietnia 2001 r. (...), Ś. Kurator Oświaty utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Odnotował, że decyzja I instancji nie zawiera uchybień formalno-prawnych. Stwierdził, iż w dniu 14 marca 2001 r. sołtys wsi F. zawiadomił dyrektora szkoły o grupie młodzieży spożywającej alkohol na przystanku autobusowym. Po interwencji dyrektora i nauczycieli uczniowie spotkani na miejscu zdarzenia zostali przewiezieni do budynku szkoły, gdzie poddano ich badaniom trzeźwości, wykonanym przez policjantów. U ucznia Rafała D. badania wykazały: 1 próba - 0,38 procent promila, II próba - 0,33 procent promila. W ten sposób uczeń złamał przepisy par. II pkt 1, par. III pkt 4 Regulaminu Szkoły i par. 41 pkt 3 Statutu Szkoły. Kurator przypomniał o uchwale rady pedagogicznej i opinii samorządu terytorialnego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Urszula i Tadeusz D. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji. Podtrzymali twierdzenia zawarte w odwołaniu, a dotyczące stanu faktycznego stanowiącego podstawę wydania decyzji. Zarzucili, że nie została zastosowana gradacja kar. Tak, jak w odwołaniu krytycznie ocenili wywiązywanie się szkoły z obowiązków opiekuńczych i wychowawczych. Nie udostępniono im protokołu z posiedzenia rady pedagogicznej i protokołów z zeznań świadków. Jako niesprawiedliwe uznali wyrzucenie ze szkoły za wybryk polegający na wypiciu piwa, tym bardziej, że syn, w związku z interwencją policji, stanął też przed Sądem dla Nieletnich i za swój wybryk został ukarany upomnieniem. Zaznaczyli, że w treści decyzji brak jest określonych dowodów, oprócz enigmatycznych i ogólnych stwierdzeń. W rezultacie skarżący uznali, iż naruszono przepisy art. 7 Kpa, art. 73 par. 1 Kpa, art. 77 par. 1 Kpa. W odpowiedzi na skargę Ś. Kurator Oświaty wniósł o oddalenie skargi. Wskazał akty normatywne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. W trakcie postępowania odwoławczego przeprowadzono postępowanie wyjaśniające i zapoznano się z aktami prawa szkolnego i innymi dokumentami oraz przeprowadzono rozmowę z dyrektorem szkoły i wychowawcą. Podkreślił, iż skreślenie nastąpiło na podstawie uchwały Rady Pedagogicznej uznającej zachowanie syna skarżących za zachowanie niegodne ucznia Liceum /par. 43 pkt 3 statutu szkoły/. Rada podjęła uchwałę o skreśleniu czterech uczniów. Odnosząc się do zarzutów skargi Kurator wskazał na sprawowanie nadzoru nad uczniami podczas rekolekcji przez sześciu nauczycieli, mimo pozostawania uczniów pod opieką katechety. Podjęto wszystkie czynności w celu ustalenia stanu faktycznego. Skreślenie odbyło się w trybie natychmiastowym, gdyż w czasie odbywania rekolekcji terenem szkoły był kościół parafialny. Przepis par. V -Kary - pkt 7 Regulaminu Szkoły przewiduje usunięcie ze szkoły w trybie natychmiastowym za przebywanie ucznia na terenie szkoły pod wpływem alkoholu. Nie ujawniono protokołu z posiedzenia Rady Pedagogicznej, gdyż jest to objęte tajemnicą służbową /art. 43 ust. 3 ustawy/. Stronie umożliwiono natomiast przeglądanie akt sprawy zebranych w trakcie postępowania wyjaśniającego oraz wydano stosowne odpisy. Dyrektor nie ma obowiązku stopniowania kar. Dysponuje w tym zakresie uznaniem administracyjnym i nie nadużył tego uznania, opierając się na jednolitym stanowisku Rady Pedagogicznej i samorządu uczniowskiego. Kurator dodał, że Rafał D., będąc uczniem klasy II, otrzymał w dniu 18 kwietnia 2000 r. karę nagany dyrektora szkoły za lekceważenie poleceń nauczycieli. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona przez Sąd w oparciu o art. 21 ustawy o NSA, wykazała, że wobec tej decyzji nie można zastosować żadnego z typów wymienionych w art. 22 ust. 1 ustawy o NSA. Najpierw odnotować należy, że zaskarżona decyzja należy do aktów podlegających, z mocy art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o NSA, do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Właściwość tego Sądu w sprawach decyzji o skreśleniu z listy uczniów nie została wyłączona innymi przepisami, w tym przepisem art. 19 ustawy o NSA. W dalszej kolejności przedstawić trzeba te przepisy prawa materialnego i procesowego, które normują skreślenie ucznia z listy uczniów. Rafał D. był uczniem liceum ogólnokształcącego. Szkoła ta, z mocy art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. 1996 nr 67 poz. 329 ze zm./ jest objęta systemem oświaty, a co za tym idzie dotyczą jej regulacje zawarte w tejże ustawie. Odnosi się to także do unormowania podstawy materialnej i procedury skreślenia z listy uczniów. Zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, dyrektor szkoły może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. W efekcie przyjdzie stwierdzić, że skreślenie z listy uczniów jest zgodne z prawem, gdy znajduje oparcie w podstawie materialnej, którą stanowią przypadki określone w statucie szkoły. Nadto decyzja w tym przedmiocie powinna być podjęta zgodnie z wymogami szczególnej procedury administracyjnej, określonej w przepisie art. 39 ust. 2 ww. ustawy oraz innymi przepisami proceduralnymi, zawartymi w tej ustawie, normującymi postępowanie w sprawie skreślenia z listy uczniów. W zakresie nieuregulowanym ustawą o systemie oświaty, do decyzji o skreśleniu z listy uczniów, powinny być stosowane, z mocy art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa, przepisy postępowania administracyjnego. Dalsze rozważania poprzedzić należy uwagą, że w niniejszej sprawie nie zachodzą warunki określone w hipotezie art. 39 ust. 2a ustawy o systemie oświaty. Jest to o tyle istotne, iż przepis ten wyłącza możliwość zastosowania art. 39 ust. 2, a więc skreślenia z listy uczniów. Podstawą wyłączenia jest objęcie ucznia obowiązkiem szkolnym. Pojęcia tego nie można utożsamiać z innym, sformułowanym w ustawie o systemie oświaty obowiązkiem, tj. obowiązkiem nauki. W czasie wydania decyzji I instancji oraz zaskarżonej decyzji przepis art. 15 ustawy o systemie oświaty miał brzmienie nadane ustawą z dnia 25 lipca 1998 r., zmieniającą ustawę o systemie oświaty z dniem 1 stycznia 1999 r. /Dz.U. nr 117 poz. 758/. Z art. 15 ust. 1 ustawy o systemie oświaty wynika, że nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18 roku życia. Przepis zaś art. 15 ust. 2 stanowi, iż obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak, niż do ukończenia 18 roku życia. Wydaje się niewątpliwe, że przepis art. 15 ust. 2 nie może być stosowany do zdarzeń prawnych, które nastąpiły przed wejściem w życie jego znowelizowanej treści. Byłoby to sprzeczne z zasadą tempus regit actum, będącą wyrazem ogólnej reguły polskiego systemu prawnego, iż prawo nie działa wstecz /por. uchwała SN z dnia 18 października 1995 r. III AZP 29/95 - OSNAPU 1996 nr 8 poz. 107/. Przenosząc te reguły na grunt praktyczny przyjdzie stwierdzić, że Rafał D. zakończył obowiązek szkolny zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie, gdy kończył szkołę podstawową. Przepis art. 15 ust. 3 ustawy o systemie oświaty, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 1999 r., stanowił o trwaniu obowiązku szkolnego do ukończenia szkoły podstawowej. Tak więc znowelizowany przepis art. 15 ust. 2 ww. ustawy nie może spowodować ponownego objęcia obowiązkiem szkolnym uczniów, którzy już obowiązek szkolny spełnili. Taki tok rozumowania potwierdza przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1999 r. - Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego /Dz.U. nr 12 poz. 96/, który stanowi, że nawet uczniowie, którzy będą w dniu 1 września 1999 r. /a więc po nowelizacji art. 15 ustawy o systemie oświaty/, uczniami klas ósmych dotychczasowych szkół podstawowych, realizują obowiązek szkolny w tych szkołach. Tym bardziej więc uczniowie, którzy w poprzednich latach ukończyli szkoły podstawowe, zrealizowali obowiązek szkolny. Przechodząc do kwestii proceduralnych od razu skonstatować trzeba, że wydanie decyzji przez organ 1 instancji poprzedzone zostało, jak tego wymaga art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, uchwałą rady pedagogicznej. Dyrektor szkoły zasięgnął także opinii samorządu uczniowskiego. W aktach sprawy znajduje się uchwała (...), Rady Pedagogicznej Liceum Ogólnokształcącego w G., z dnia 14 marca 2000 r. o skreśleniu czterech uczniów, w tym Rafała D. z listy uczniów LO w G. Z treści uchwały wynika, iż przeprowadzono dyskusję, a uchwała podjęta została jednomyślnie. Wskazano zachowanie będące przyczyną skreślenia /spożywanie alkoholu w miejscu publicznym, arogancka postawa wobec funkcjonariuszy policji i nauczycieli/ oraz naruszone tym zachowaniem zapisy Statutu i Regulaminu Szkoły. Zarówno tryb pracy rady, jak i podjęta uchwala, nie naruszają przepisów ustawy o systemie oświaty, w szczególności art. 40, art. 43 i art. 40 ust. 5. Brak jest także podstaw do kwestionowania zgodności opinii samorządu szkolnego, z dnia 15 i 16 marca 2001 r., z przepisami art. 39 ust. 2 oraz art. 55 ust. 5 ustawy o systemie oświaty. W dalszej kolejności odpowiedzieć należy na pytanie, czy zachodziła podstawa materialnoprawna do skreślenia Rafała D. z listy uczniów Liceum Ogólnokształcącego w G. Podstawa ta została wskazana w art. 39 ust. 2 ustawy jako "przypadki określone w statucie szkoły". Przepis ten koresponduje z art. 60 ust. 1 pkt 7 ustawy, który przewiduje, że statut szkoły powinien określać w szczególności prawa i obowiązki uczniów, w tym przypadki, w których uczeń może zostać skreślony z listy uczniów szkoły. Przepis par. 43 ust. 1 Statutu wymienia kary dyscyplinarne stosowane wobec uczniów: naganę ustną, naganę pisemną, zawieszenie w prawach ucznia Liceum i skreślenie z listy uczniów Liceum, które mogą być wymierzone za łamanie regulaminu Liceum lub regulaminu obiektów Liceum. Skreślenie z listy uczniów Liceum, według par. 43 ust. 3 Statutu, może nastąpić za: zachowanie niegodne ucznia Liceum. Zasadność zastosowania wobec Rafała D. wymaga zatem rozważenia, czy dopuścił się on "zachowania niegodnego ucznia Liceum". Organy administracyjne ustaliły, że uczeń ten spożywał alkohol w miejscu publicznym, podczas gdy jego klasa uczestniczyła w zajęciach rekolekcyjnych, w których Rafał D. miał obowiązek brać udział. Nie skorzystał bowiem z zajęć zastępczych organizowanych na terenie szkoły. Ustaliły także, iż uczeń zachowywał się agresywnie wobec nauczycieli, którzy pojechali zabrać go z przystanku PKS, po interwencji sołtysa wsi F. Ustalenia te nie naruszają przepisów art. 7, art. 77 par. 1 oraz art. 80 Kpa. Ocenę zaś, czy zachowanie takie jest godnym ucznia Liceum, można podjąć w oparciu o te przepisy Statutu Szkoły, które regulują prawa i obowiązki uczniów. Od razu odnotować trzeba, iż przepis par. 41 Statutu jest także na tyle abstrakcyjny, iż w dalszym ciągu pozostawia pole do wątpliwości interpretacyjnych podczas jego stosowania wobec konkretnego stanu faktycznego. Tym niemniej uznanie przez Dyrektora i Kuratora, że stwierdzony stan faktyczny jest przykładem zachowania niegodnego ucznia tego Liceum nie narusza materialnych norm Statutu sformułowanych w par. 43 ust. 3 i w par. 41. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wykładni systemowej. Niewątpliwie kary stosowane wobec uczniów dotyczą zachowań uczniów. Zachowanie to podlega, tak jak ich postępy w nauce, ocenie. Kryteria oceny zachowania uczniów mogą więc stać się pomocne w ustaleniu znaczenia pojęcia "zachowanie niegodnego ucznia Liceum", jeśli przepisy Statutu w tej mierze nie są dość precyzyjne. Jeśli zaś kryteria te zawarte są w przepisach szeroko rozumianego prawa oświatowego, to posłużenie się nimi stanowi wykładnię systemową. W czasie rozstrzygania sprawy administracyjnej skreślenia Rafała D. z listy uczniów obowiązywało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 kwietnia 1999 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych /Dz.U. nr 41 poz. 413 ze zm./. Według par. 11 ust. 1 tego rozporządzenia ocena zachowania powinna uwzględniać w szczególności: 1/ funkcjonowanie ucznia w środowisku szkolnym, 2/ respektowanie zasad współżycia społecznego i ogólnie przyjętych norm etycznych. Również brzmienie przytoczonego przepisu nie umożliwia zatem oceny o naruszeniu prawa materialnego, spowodowanego błędnym zakwalifikowaniem ustalonego stanu faktycznego do przepisu par. 43 ust. 3 Statutu. Uchybieniem organów, wobec hipotezy przepisu art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, było przywołanie podstawy materialnej w postaci Regulaminu Szkoły. Przepis art. 39 ust. 2 wyraźnie ogranicza się do przypadków określonych w statucie szkoły. Naruszenie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Nie jest zasadny zarzut niezastosowania przez Dyrektora szkoły zasady gradacji kar wymienionych w par. 43 ust. 1 statutu. Zauważyć trzeba bowiem, iż z ustawy o systemie oświaty oraz ze statutu nie wynika obowiązek wyczerpania katalogu kar: od najłagodniejszej do najsurowszej. Dyrektor szkoły dysponuje w tym zakresie tzw. uznaniem administracyjnym. Uznaniowość ta wynika ze statutu i z użycia w art. 39 ust. 2 omawianej ustawy określenia "dyrektor szkoły może skreślić ucznia w przypadkach określonych w statucie". Zdaniem Sądu Dyrektor Szkoły nie nadużył tego uznania. Oparł się na stanowisku Rady Pedagogicznej. Odnotować warto, że Rafał D. był poprzednio tj. 18 kwietnia 2000 r. ukarany karą nagany za lekceważenie poleceń nauczycieli. Na zakończenie klasy pierwszej i w pierwszym semestrze klasy drugiej i trzeciej otrzymał oceny nieodpowiednie z zachowania. Tylko na pierwszy semestr w klasie pierwszej ocena ta była dobra, a na zakończenie klasy drugiej - poprawna. Odnosząc się do innych zarzutów skarżących wskazać należy, iż częścią akt administracyjnych jest uchwała rady pedagogicznej a nie protokół z posiedzenia rady. Nie potwierdził się zatem zarzut uniemożliwiania skarżącym zapoznania się z aktami sprawy, poprzez nieudostępnienie protokołu z posiedzenia rady, podczas którego sporna uchwała została podjęta. Wskazać jeszcze trzeba, że weryfikacji sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie nie podlegało wywiązywanie się nauczycieli szkoły z obowiązku opiekowania się uczniami podczas rekolekcji oraz fakt nakłaniania rodziców, przez dyrektora, do zastosowania się do decyzji, przed nabraniem przez decyzję cechy ostateczności. Podzielić zaś należy pogląd o lakoniczności uzasadnień decyzji obu instancji. Uchybienie to, jako niemające istotnego wpływu na wynik sprawy, nie mogło spowodować uwzględnienia skargi. Wobec powyższego, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA, oddalono skargę.