III SA 3241/02

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "F. H." S.A. z siedzibą w G. na decyzję Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia 29.10. 2002 r. (...) w przedmiocie inne odmowa przyznania statusu strony stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia 10.09.2002 r. (...) w części określonej w pkt 1, 2, 3; w części dotyczącej pkt 4 skargę oddala; (...) Komisja Papierów Wartościowych i Giełd decyzją z dnia 29.10.2002 r. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 w związku z art. 127 par. 3 z art. 28, art. 73, art. 109 par. 1 oraz art. 149 par. 3 uchwały nr 712 Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia 29.10.2002 r. na skutek wniesionego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (...) z dnia 10 września 2002 r. w sprawie odmowy przyznania spółce "F. H." S.A. z siedzibą w G. statusu strony w postępowaniu administracyjnym (...) toczącym się przed Komisją Papierów Wartościowych i Giełd o udzielenie zezwolenia Bankowi Wschodniemu S.A. z siedziba w B. na nabycie pakietu akcji zapewniającego przekroczenie 50 procent ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu spółki L. Towarzystwo Leasingowe S.A.; odrzucenia jako pochodzącego od osoby nieuprawnionej wniosku spółki "F. H." S.A. z siedzibą w G. o wydanie z akt postępowania, o którym mowa powyżej uwierzytelnionych odpisów znajdujących się tam dokumentów; odrzucenia jako pochodzącego od osoby nieuprawnionej wniosku spółki "F. H." S.A. z siedzibą w G. o doręczenie egzemplarza decyzji Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (...) z dnia 13 sierpnia 2002 r. oraz odmowy wznowienia ww. postępowania utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu decyzji Komisja m.in. podniosła w odniesieniu do wniosku spółki złożonego na podstawie art. 28 Kpa o uznanie "F. H." S.A. za stronę postępowania prowadzonego przez Komisję Papierów wartościowych i Giełd o udzielenie zezwolenia Bankowi Wschodniemu S.A. z siedzibą w B. na nabycie pakietu akcji zapewniającego przekroczenie 50 procent ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu spółki L. Towarzystwo Leasingowe S.A., iż strona postępowania administracyjnego, zgodnie z treścią art. 28 Kpa jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zdaniem Komisji Papierów wartościowych i Giełd, zakończone w dniu 13 sierpnia 2002 r. decyzją Komisji Papierów Wartościowych i Giełd postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na nabycie przez Bank Wschodni S.A. z siedzibą w B. pakietu akcji zapewniającego przekroczenie 50 procent ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu spółki L. Towarzystwo Leasingowe S.A. nie dotyczyło interesu prawnego wnioskodawcy, czyli "F. H." S.A. Jednocześnie Komisja Papierów Wartościowych i Giełd wskazała, że przez interes prawny, o którym mowa w art. 28 Kpa należy rozumieć taki interes, który wynika z konkretnego przepisu prawa, odnoszącego się wprost do sytuacji danego postępowania. Jeżeli więc, na podstawie konkretnego przepisu prawa materialnego może być wydana decyzja administracyjna, na mocy której dany podmiot uzyskuje korzyść, bądź zostaje na niego nałożony obowiązek, to taki podmiot ma interes prawny w postępowaniu dotyczącym wydania tej decyzji. Jeżeli brak jest w prawie materialnym przepisu uprawniającego dany podmiot do występowania do organu administracji ze skutecznym żądaniem, to brak jest tym samym interesu prawnego tego podmiotu w takim postępowaniu. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym, znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd wyjaśniła, iż art. 149 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. wyraźnie wskazuje, że postępowanie mające na celu udzielenie zezwolenia na nabycie pakietu akcji spółki publicznej zapewniającego przekroczenie 50 procent ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu tej spółki, może być wszczęte na wniosek podmiotu nabywającego te akcje. Strona takiego postępowania jest więc podmiot nabywający. Komisja podkreśliła także, iż zgoda wydawana przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd w trybie art. 149 Ustawy jest zgodą na nabycie określonego pakietu akcji spółki publicznej przez podmiot występujący z wnioskiem o powyższe. Nieistotne jest przy tym wskazanie podmiotu, od którego przedmiotowe akcje mają być nabyte. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd wskazała w zaskarżonej decyzji, iż przymiot strony nie przysługuje podmiotowi zbywającemu akcje. Nieistotnym jest przy tym fakt, czy podmiot ten zbywa akcje w drodze przeniesienia ich własności mocą oświadczenia woli, czy też takie przeniesienie następuje bez jego wiedzy, tak jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. Przedmiotowe akcje są bowiem przedmiotem zastawu rejestrowego ustanowionego przez "F. H." S.A. na rzecz nabywającego, czyli Banku Wschodniego S.A. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd uznała również, iż skoro "F. H." S.A. wyraził zgodę na uczynienie posiadanych akcji L. Towarzystwa Leasingowego S.A. przedmiotem zastawu rejestrowego, to powinien był mieć świadomość wynikających z tego faktu konsekwencji w postaci możliwości wykonania przez Bank Wschodni S.A. uprawnień zastawnika, w przypadku niewywiązywania się przez "F. H." S.A. z przyjętych na siebie zobowiązań. W odniesieniu do wniosku "F. H." S.A. o doręczenie spółce egzemplarza decyzji Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia 13 sierpnia 2002 r. zezwalającej na nabycie przez Bank Wschodni S.A. z siedzibą w B. pakietu akcji zapewniającego przekroczenie 50 procent ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu spółki L. Towarzystwo Leasingowe S.A. i wydania spółce z akt sprawy przedmiotowego postępowania uwierzytelnionych odpisów znajdujących się w nich dokumentów i pism, Komisja wyjaśniła, iż konsekwencją przedstawionego wyżej stanowiska odnośnie braku statusu strony jest również brak uprawnień "F. H." S.A. do otrzymania egzemplarza decyzji Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (...) z dnia 13 sierpnia 2002 r. zezwalającej na nabycie przez Bank Wschodni S.A. z siedzibą w B. pakietu akcji zapewniającego przekroczenie 50 procent ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu spółki L. Towarzystwo Leasingowe S.A., jak i wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów znajdujących się w nich dokumentów i pism. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd uzasadniając powyższe powołała przepis art. 109 par. 1 Kpa, stosownie do którego doręcza się na piśmie stronom. Jednocześnie Komisja wskazała na treść art. 10 par. 1 Kpa, stosownie do którego organy administracji państwowej obowiązane są zapewnić czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań wyłącznie stronie postępowania. Podobnie art. 73 par. 1 Kpa wskazuje, iż organ administracji państwowej obowiązany jest umożliwić przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów w każdym stadium postępowania wyłącznie stronie tego postępowania. W odniesieniu do kolejnego wniosku spółki z dnia 23 sierpnia 2002 r. złożonego na podstawie art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem w dniu 13 sierpnia 2002 r. przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd decyzji (...) zezwalającej na nabycie przez Bank Wschodni S.A. z siedzibą w B. pakietu akcji zapewniającego przekroczenie 50 procent ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu spółki L. Towarzystwo Leasingowe S.A., Komisja Papierów Wartościowych i Giełd zauważyła, że Kpa uzależnia w art. 145 możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jaką jest w chwili obecnej decyzja Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (...) z dnia 13 sierpnia 2002 r., od wystąpienia jednej z wyliczonych wyczerpująco w art. 145 par. 1 Kpa podstaw prawnych wznowienia. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd wyjaśniła, iż w przedmiotowej sprawie takie przesłanki nie wystąpiły. "F. H." S.A. nie była bowiem stroną prowadzonego przed Komisją Papierów Wartościowych i Giełd postępowania (...). W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego "F. H." S.A. zarzucił decyzji naruszenie art. 7-10, art. 28 Kpa, a w następstwie art. 73, art. 109 Kpa, poprzez odmówienie Spółce prawa uczestnictwa w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją z dnia 13.08.2002 r. oraz "utajnienie" ww. postępowania. Podtrzymując wnioski i zawarte w dotychczasowych pismach argumenty, skarżąca podkreśliła, że: - ustalenie listy akcjonariuszy i prawidłowe wpisanie ich do księgi - art. 406 Ksh - ustalenie uprawnień do głosowania na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy - art. 407 Ksh - ustalenie uprawnień do zwoływaniu Nadzwyczajnego WZA - art. 400 Ksh - ustalenie prawa do dywidendy - art. 341 i nast. Ksh to tylko niektóre z praw, na które bezpośredni wpływ mają decyzje KPWiG zmierzające wprost do dokonania nieoczekiwanych i "utajnionych" dla Spółki zmian własnościowych. "F. H." S.A. stoi ponadto na stanowisku, że w niniejszej sprawie, której kanwą jest umowa zastawnicza zawarta pomiędzy "F. H." S.A. i Bankiem Wschodnim S.A., KPWiG przyjęła na siebie rolę arbitra rozstrzygającego kwestie wymagane art. 22 i art. 25 Ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. Wobec powyższego rozstrzygnięcia KPWiG dotykają w równej mierze obydwie strony umowy zastawniczej. Nie jest tak - jak twierdzi KPWiG, że decyzja Komisji funkcjonuje w abstrakcji od sporu wynikłego wokół umowy zastawniczej. To właśnie Ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów żąda od KPWiG jako organu administracji państwowej wszczęcia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją administracyjną ustalającą warunki realizacji umowy zastawniczej. Zatem nie ma wątpliwości, że obie strony umowy zastawniczej stają się tym samym stroną w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez KPWiG w powyższej kwestii, gdyż obu stron dotyczy treść wydanej decyzji, albowiem może ona być wydana na korzyść lub niekorzyść obu stron umowy zastawniczej. W odpowiedzi na skargę Komisja Papierów Wartościowych i Giełd wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny w kwestii kontrowersji pomiędzy skarżącą Spółką a KPWiG, co do tego czy w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym na podstawie art. 149 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, status strony przysługuje nie tylko podmiotowi ubiegającemu się o nabycie takiej liczby akcji spółki publicznej, która powoduje osiągnięcie lub przekroczenie wskazanej w nim ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu, ale również i tej spółce podzielił w pełni pogląd zaprezentowany przez NSA w wyroku z dnia 6 maja 2003 r. /III SA 3281/02/ w analogicznej sprawie. Zgodnie z par. 1 cytowanego wyżej przepisu każdy kto zamierza nabyć akcje spółki publicznej w liczbie powodującej osiągnięcie lub przekroczenie odpowiednio 25 procent, 33 procent lub 50 procent ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu, jest obowiązany zawiadomić o tym Komisję i uzyskać jej zgodę na to nabycie. Przepis ten ma charakter nadzorczy i służy badaniu przez organ państwa zgodności z prawem przygotowanych transakcji, jak również ochronie w różny sposób wyrażanego interesu publicznego /w art. 149 ust. 2 pkt 2 Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi jako przesłanki decyzji odmownej wymieniono spowodowanie w wyniku nabycia naruszenia przepisów ustawy lub zagrożenie ważnego interesu państwa lub gospodarki narodowej/, w sytuacji gdy znacząca ilość głosów na walnym zgromadzeniu ma przypaść nowemu podmiotowi. Stosując art. 149 ust. 2 ww. ustawy Komisja jest uprawniona do analizowania sytuacji nabywcy, celu nabywania akcji, a także wpływu transakcji na rynek kapitałowy i gospodarkę narodową. Nie jest natomiast jej zadaniem ochrona spółki przed zmianami akcjonariatu. Takiej sytuacji przepis ten nie obejmuje. Z tego względu stroną postępowania prowadzonego na podstawie art. 149 ww. ustawy, a więc podmiotem mającym interes prawny w ubieganiu się o zgodę, jest ten kto zamierza nabyć akcje spółki, nie zaś sama spółka. Nie ma ona bowiem interesu publicznoprawnego, o jakim mowa w art. 28 Kpa w uczestniczeniu w postępowaniu nadzorczym, prowadzonym wobec przyszłego nabywcy jej akcji. Okoliczność, że zmiany w akcjonariacie spowodują powstanie po stronie Zarządu spółki określonych obowiązków, wynikających z wskazanych w skardze przepisów Ksh, nie oznacza, że te obowiązki stanowią obowiązki publicznoprawne, których ochronie, tak jak i interesu prawnego w sferze prawa publicznego, służy konstrukcja strony, wynikająca z art. 28 Kpa. Wykonywanie zadań przez władze spółki, jak również i ewentualne kwestie sporne, związane ze zmianami składu jej akcjonariuszy stanowią przedmiot prawa prywatnego i podlegają ochronie w drodze postępowania cywilnego. Nie ma natomiast podstaw do ich rozważania, a tym bardziej uwzględniania, w postępowaniu w sprawie przeniesienia praw do jej akcji. Sąd podziela stanowisko Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżąca spółka akcyjna jako spółka kapitałowa, będąca jednocześnie spółką publiczną, nie ma możliwości kontroli akcjonariatu, a tym samym włączania się w postępowania związane ze zmianami w tym akcjonariacie. Z istoty publicznego obrotu papierami wartościowymi wynika bowiem możliwość swobodnego przenoszenia papierów wartościowych na rynku regulowanym przez akcjonariuszy, pod nadzorem Komisji, która w ściśle określonych w ww. ustawie przypadkach została wyposażona w uprawnienia władcze w stosunku do podmiotów ubiegających się o nabycie papierów wartościowych. Dlatego też brak było przesłanki do wznowienia na wniosek Spółki oparty na art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa, postępowania zakończonego decyzją z dnia 13 sierpnia 2002 r., w której Komisja udzieliła zgody na nabycie przez Bank Wschodni S.A. pakietu akcji zapewniające przekroczenie 50 procent ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu LTL S.A. Jak wykazano wyżej Towarzystwo nie było stroną tamtego postępowania. Z tego względu Komisja nie miała podstaw do zapewnienia mu w nim czynnego udziału, jak i umożliwienia korzystania z wszelkich uprawnień takich jak doręczenie decyzji, czy dostęp do akt, przysługujących tylko stronie, ewentualnie innym podmiotom /organizacji społecznej dopuszczonej do postępowania na prawach strony, prokuratorowi, RPO/, wymienionym w Kpa, czy ustawach szczegółowych. Dlatego też rozstrzygnięcie zawarte w pkt 4 decyzji KPWiG z dnia 10 września 2002 r., które zostało utrzymane w mocy po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją Komisji z dnia 29 października 2002 r. jest prawidłowe. W przypadku, gdy wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną składa podmiot, któremu nie przysługiwały uprawnienia strony w postępowaniu zwykłym, organ był zobowiązany odmówić wznowienia postępowania, wydając decyzję na podstawie art. 149 par. 3 Kpa. Nie występowała bowiem przesłanka wznowieniowa, o której mowa w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa. Wobec powyższego skarga w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odmowie wznowienia postępowania podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Sąd w składzie obecnym podzielił też pogląd prawny zaprezentowany w przywołanym już wyroku NSA z dnia 6 maja 2003 r., że przepisy Kpa nie dają podstawy do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej o odmowie przyznania podmiotowi statusu strony, a także odrzucania jego wniosków w sprawie wydawania akt, czy doręczenia decyzji skierowanej do innego podmiotu. Stanowisko organu w tej materii jest konsekwencją wydania rozstrzygnięcia o odmowie wznowienia postępowania z przyczyny wnioskowania przez podmiot nie będący stroną w sprawie i pogląd co do statusu strony należało wyrazić w uzasadnieniu decyzji, a nie w jej sentencji. Odmowa sporządzania odpisów z akt i ich uwierzytelnienia załatwiana jest natomiast w drodze postanowienia, na które służy zażalenie, stosownie do art. 74 par. 2 Kpa. Doręczanie decyzji stanowi zaś czynność materialno-techniczną. Z tego względu Sąd uznał zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymała w mocy decyzję Komisji z dnia 10 września 2002 r. w przedmiocie określonym w pkt 1 do 3 sentencji za wydaną bez podstawy prawnej i w tej części, stosownie do art. 22 ust. 1 i 3 ww. ustawy w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, stwierdził jej nieważność. O częściowym zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego od Komisji Papierów wartościowych i Giełd orzeczono na podstawie art. 55 ust. 2 ww. ustawy o NSA.