II SA/Ka 3239/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie: NSA (del.) Małgorzata Korycińska, WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant stażystka Magdalena Jankowska, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi H.S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. 1) z dnia [...] nr [...] 2) z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie o usunięcie drzew 1) uchyla obie zaskarżone decyzje oraz orzeka, iż nie podlegają one wykonaniu w całości, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] [...] Parafia [...] w Z. zwróciła się o wyrażenie zgody na wycięcie siedmiu drzew przy południowym ogrodzeniu oraz usunięcie konarów drzew od strony ul. [...]. Po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z up. Prezydenta Z. na podstawie art. 48 ust. 2 i art. 86 d ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska ( tekst jednolity Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), zezwolono Parafii na usunięcie trzech grochodrzewów od strony południowej, zobowiązując wnioskodawcę do nasadzenia trzech kasztanowców białych w sąsiedztwie miejsc po usuniętych drzewach. Kolejną decyzję tego organu z dnia [...] nr [...], orzeczono o odmowie wyrażenia zgody na usunięcie usterek pozostałych drzew ozdobnych, stwierdzając nadto, iż usunięcie konarów drzew nie wymaga zgody organu. Pismem nadanym w dniu [...] skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. za pośrednictwem organu I instancji , H.S. powołując się na ograniczenie własności działki sąsiedniej, wniósł o "unieważnienie" obu wydanych decyzji w zakresie bezzasadnego nakazu sadzenia nowych drzew w miejsce usuniętych oraz odmowy wycięcia drzew zasadzonych niezgodnie z przepisami oraz o wydanie zgody na wycięcie 10 drzew – zgodnie z dołączoną mapą terenu. Domagając się uwzględnienia odwołania od powyższych decyzji, H.S. podniósł, iż o ich treści dowiedział się po upływie terminu odwoławczego, tj. po 14 dniach od daty ich doręczenia Parafii, zaś o oględzinach nie był powiadomiony. Decyzjami z dnia [...], nr [...] oraz nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło oba postępowania odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 127 § 1 i art. 28 kpa. W uzasadnieniach decyzji organ odwoławczy wskazał, iż odwołanie od decyzji, służy stronie. Tymczasem odwołujący się H.S. jako sąsiad wnioskodawcy nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa, jako że nie ma interesu prawnego lub obowiązku. Jego interes ma jedynie charakter faktyczny, polegający na prawidłowym utrzymaniu zieleni na terenie parafii ze względu na jej oddziaływanie na jego posesję, który to interes nie tworzy legitymacji procesowej. Organ odwoławczy podał też, iż wobec niewniesienia odwołania przez wnioskodawcę, obie decyzje organu I instancji stały się ostateczne. W skardze wniesionej w dniu [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego na obie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, H.S. przedstawiając przebieg dotychczasowego postępowania oraz wskazując na uchybienia organu I instancji podniósł, iż organ II instancji obowiązany był do ustosunkowania się do jego zarzutów. Jego zdaniem, ograniczenie własności jego działki sąsiedniej, kwalifikowało drzewa do wycięcia. Wreszcie skarżący podniósł, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze zmusza go do wystąpienia na drogę postępowania cywilnego z powodu biurokratycznego załatwienia sprawy. W toku rozprawy sądowej skarżący złożył wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Odpowiadając na skargę Wiceprezes SKO w K. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny połączył obie sprawy do wspólnego rozpoznania i orzekania w trybie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Rozpoznając skargę, Sąd zważył, co następuje : Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej zawartych. Podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, iż przymiot strony w postępowaniu o zezwolenie na wycięcie drzew lub krzewów na gruncie powołanej ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska (obowiązującej w dacie orzekania przez organ odwoławczy) przysługiwał wyłącznie wnioskodawcy. Obowiązki w zakresie utrzymania we właściwym stanie drzew i krzewów obciążają jednostki organizacyjne i osoby fizyczne, użytkujące nieruchomości ( art. 48 ust. 1 tej ustawy ). Wydanie zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów w trybie tej ustawy następuje na drodze postępowania administracyjnego. Natomiast ochrona własności nieruchomości sąsiedniej przed szkodliwym oddziaływaniem zieleni następuje na drodze procesu cywilnego przed sądem powszechnym. Stąd też organy administracji nie są władne rozstrzygać sporów na tym tle. Właściciel nieruchomości sąsiedniej nie legitymuje się zatem interesem prawnym w rozumieniu art. 28 kpa. Nie będąc stroną w sprawie o zezwolenie na usuniecie drzew lub krzewów, nie przysługuje mu także prawo wniesienia odwołania na podstawie art. 127 § 1 kpa. W razie wniesienia odwołania przed podmiot nieuprawniony organ odwoławczy obowiązany jest zaś do wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa – bez możliwości ponownego rozpatrzenia w toku instancji sprawy rozstrzygniętej decyzją organu I instancji, a zatem merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej. Jednakże stwierdzić przyjdzie, iż wydanie decyzji w tym trybie następuje jedynie wówczas, gdy odwołanie zostało wniesione w ustawowym terminie, określonym w art. 129 § 2 kpa. Zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze, przyjmuje się, że termin do wniesienia odwołania przez osobę, która nie brała udziału w postępowaniu przed organem I instancji, liczy się od dnia doręczenia ( ogłoszenia ) decyzji stronie, która brała udział w postępowaniu. Po upływie tego terminu decyzja organu I instancji staje się bowiem ostateczna, co wyklucza możliwość wydania każdej z decyzji wymienionej w art. 138 kpa, także o umorzeniu postępowania odwoławczego. Badanie terminu do wniesienia odwołania w postępowaniu wstępnym wyprzedza bowiem ocenę legitymacji procesowej. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania obliguje zaś organ odwoławczy do wydania postanowienia w trybie art. 134 kpa. Tymczasem w niniejszej sprawie organ odwoławczy w motywach obydwu zaskarżonych decyzji wskazał, iż wobec niewniesienia odwołania przez stronę tj. Parafię [...] w Z., decyzje organu I instancji stały się ostateczne. Na upływ terminu do wniesienia odwołania wskazał także sam skarżący, który nie brał udziału w postępowaniu przed organem I instancji. Jednakże stwierdzić przyjdzie, iż w aktach postępowania administracyjnego brak jest dowodów doręczenia decyzji organu I instancji wnioskodawcy. Stąd też nie sposób jednoznacznie przesądzić, czy w dacie wniesienia przez skarżącego pisma, które potraktowano jako odwołanie, upłynął już 14 – dniowy termin od doręczenia decyzji stronie, czyli Parafii [...] w Z. Wreszcie, wskazać przyjdzie, iż budzić musi wątpliwość fakt zakwalifikowania tegoż pisma jako środek odwoławczy. Aczkolwiek w jego treści skarżący posłużył się terminem "odwołanie", jednak już z faktu, iż powołał się na uchybienie terminu do jego wniesienia, stanowisko organu odwoławczego należy uznać za przedwczesne. Nie wyjaśniono bowiem rzeczywistych intencji skarżącego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wszak o zamiarach wnoszącego pismo nie mogło decydować przywołanie określenia "odwołanie" skoro równocześnie skarżący podniósł, iż nie brał udziału w postępowaniu. Procedura administracyjna przewiduje zaś dopuszczalność weryfikacji decyzji ostatecznych w drodze stwierdzenia nieważności lub wznowienia postępowania administracyjnego. Aczkolwiek oba postępowania nadzwyczajne mogą być wszczęte z urzędu bądź na żądanie strony, jednak do wydania rozstrzygnięcia w tym trybie właściwe są inne organy administracji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązany był stwierdzić, iż obie decyzje o umorzeniu postępowania odwoławczego zapadły z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżone decyzje podlegały zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonych aktów oparto na przepisie art. 152 tej ustawy. Nadto, na wniosek skarżącego wobec uwzględnienia skargi należało zasądzić na jego rzecz zwrot kosztów postępowania, obejmujących wpisy sądowe ( art. 200 w zw. z art. 210 § 1 cyt. ustawy). Dla oceny zasadności skargi nie miały natomiast znaczenia podniesione w niej kwestie. Przy ponownym rozpoznaniu spraw, organ odwoławczy winien w pierwszym rzędzie poczynić ustalenia faktyczne co do daty doręczenia decyzji organom I instancji wnioskodawcy, tj. Parafii [...] w Z. O ile w dacie wniesienia pisma H.S. upłynął już 14 – dniowy termin do wniesienia odwołania przez stronę, należy wyjaśnić, czy intencją skarżącego była weryfikacja decyzji w toku instancji, czy też uruchomienie postępowania nadzwyczajnego, w jakim trybie i na jakiej podstawie. Dopiero po wyjaśnieniu powyższych kwestii możliwe będzie nadanie sprawom dalszego biegu i ich rozpatrzenie przez właściwy organ na gruncie unormowań procedury administracyjnej przy uwzględnieniu powyższych rozważań Sądu. su.