SA/Bd 2387/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grzęda (spr.) Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia (del. SSO) Małgorzata Włodarska Protokolant Magdalena Gadecka po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2004 r. na rozprawie przy udziale — sprawy ze skargi Bogumiły I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Na oryginale właściwe podpisy SA/Bd 2387/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2003 r. nr [...] Kierownik Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej "Śródmieście" w B., na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. r. Nr 64, póz. 414 z późn. zm.) odmówił Bogumile I. przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztu zakupu leków, zwrotu kosztu zakupu leków w II-III/03 oraz wykonania remontu, z uwagi na fakt iż jej łączny miesięczny dochód przekracza dochód ustalony przez ustawodawcę w art. 4 ust. l ww. ustawy tj. kwotę 461 zł. Bogumiła I. wniosła od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wskazując, iż jest osobą długotrwale obłożnie chorą oraz, że odmowa przyznania jej zasiłku na zwrot kosztu leków oraz wykonanie remontu jest bezpodstawna. Organ odwoławczy decyzją z [...] 2003 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom-rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Zasiłki mają charakter uznaniowy, a ustawodawca pozostawił organowi wydającemu decyzję ocenę stanu faktycznego sprawy, co do okoliczności uzasadniających przyznania zasiłku. Ponadto podkreślono, iż miesięczne źródła dochodu wnioskodawcy składające się ze świadczenia ZUS oraz dodatku mieszkaniowego łącznie wynosi 648,03 zł i przekracza ustawowe kryterium, które w przypadku osoby samotnej wynosi 461 zł. Organ drugiej instancji podkreślił ponadto, że ustawodawca nie przewiduje żadnych odstępstw, od ustalonego kryterium, także w sytuacji, gdy przekroczenie jest nieznaczne. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Bogumiła I. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż decyzja jest sprzeczna ze stanem faktycznym i bezprawna. Skarżąca podniosła, że przyznany dodatek mieszkaniowy nie wystarcza na zapłatę czynszu, a odmowa przyznania zasiłku na zakup leków i dokonanie remontu wobec osoby poważnie chorej, której stan zdrowia wymaga dobrych warunków mieszkaniowych i higieny zagraża jej życiu. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę jako niezasadną należało oddalić. Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153, póz. 1271 z późn.zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki przewidziane w ustawie, dokonuje jedynie badania legalności decyzji administracyjnych, tzn. ocenia prawidłowość zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji, nie jest natomiast uprawniony do badania innych przesłanek podejmowania decyzji, w tym względów celowości i słuszności. W zakresie tak określonej kognicji Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie uchybień organów administracji w interpretacji przepisów prawa materialnego. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, póz. 414 z późn. zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Osoby i rodziny korzystające ! pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a potrzeby ich powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 2 pkt 4 ww. ustawy). W przepisie art. 4 ust. 1 ustawodawca jednoznacznie wskazał, iż kryterium warunkującym możliwość skorzystania ze świadczeń w ramach pomocy społecznej, jest wysokość dochodu na osobę, która w okresie rozpoznawania wniosku skarżącej, dla osoby samotnie gospodarującej nie mogła przekroczyć kwoty 461 zł. W myśl przepisu art. 32 ww. ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że ustawodawca pozostawił decyzję w przedmiocie przyznania zasiłku w konkretnej sytuacji uznaniu organu pomocy społecznej. Uznanie administracyjne oznacza, iż właściwy organ w oparciu o kryteria wskazane przez ustawę, wnikliwą ocenę sytuacji i niezbędnych potrzeb każdego wnioskodawcy oraz możliwości pomocy społecznej przyznaje zasiłek celowy w określonej wysokości bądź odmawia jego przyznania. Należy mieć na uwadze fakt, iż przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Stanowisko takie prezentowane jest f orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyrok NSA w Warszawie z dnia i września 2000 r., I SA 945/00, niepubl., wyrok NSA w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r. SA/Gd 1472/95, wyrok z dnia 22 lutego 1995 r. SA/Gd 2497/94, opubl. OSS 1996/2/38). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji szczegółowo rozważył warunki bytowe skarżącej. Na podstawie przeprowadzonego postępowania ustalono, iż jej dochód wynosił 648,08 zł, zatem przekroczył o kwotę 187,08 zł kryterium dochodowe wyliczone na podstawie art. 4 ust. l ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organ I instancji, zgodnie z przedstawionymi wyżej przepisami, dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Organ uznał, iż Skarżąca nie spełnia kryterium niezbędnego do ubiegania się o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Jednocześnie wskazał, iż nie neguje zasadności potrzeb skarżącej i jej trudnej sytuacji finansowej, jednakże zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej w pierwszej kolejności, w ramach posiadanych na ten cel środków, zobowiązany jest udzielić pomocy osobom, które spełniają ustawowe wymogi. Dlatego też należy zgodzić się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., że brak było podstaw do uchylenia decyzji organu administracji publicznej pierwszej instancji. Zgodnie z cytowanym przepisem art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest przede wszystkim umożliwienie osobom i rodzinom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji materialnej przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, zaś potrzeby osoby korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają nie tylko celom, ale także możliwościom pomocy społecznej. Należy wskazać, iż z uwagi na ograniczoność środków jakimi dysponują Ośrodki Pomocy Społecznej, udzielana pomoc społeczna nie zawsze może być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, nie zawsze też tą pomocą mogą być objęci wszyscy potrzebujący. Dlatego też zaspokajanie potrzeb powinno być kierunkowane w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczna wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować. Z ustaleń w sprawie wynika, ze skarżąca utrzymuje się z dochodu miesięcznego postaci renty i dodatku mieszkaniowego, który wprawdzie jest niski, ale umożliwia zaspokajanie nieodzownych potrzeb. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarżąca, na rozprawie 28 stycznia 2004 r., złożyła wniosek o przyznanie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wieloletnim doświadczeniem. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż prowadzone przez nią postępowania dotyczą złożonego i skomplikowanego naruszenia dóbr osobistych przez pracowników organów administracji, dlatego jej zdaniem od wymiaru sprawiedliwości należy jej się najlepszy obrońca jej interesów, a takim może być jedynie adwokat, którego nie jest w stanie opłacić. Zgodnie z przepisem art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest samodzielne ponoszenie przez strony postępowania kosztów z nim związanych. W myśl przepisu art. 245 ww. ustawy, instytucja prawa pomocy może być przyznana na wniosek strony w zakresie całkowitym obejmując łącznie zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego bądź w zakresie częściowym, wówczas obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Przesłanki przyznania przez sąd prawa pomocy osobie fizycznej określono w przepisie art. 246 § 1 ww. ustawy, zgodnie z którym przyznanie tego przywileju w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zatem podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i została wprowadzona dla stworzenia możliwości dochodzenia swych praw przed sądem administracyjnym osobom, które znajdując się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych, bądź z uwagi na szczególną zawiłość sprawy, kosztów związanych z ustanowieniem niezbędnego pełnomocnika. Jednocześnie ustawodawca pozostawił do uznania sądu ocenę zaistnienia wskazanych w przepisie art. 246 ww. ustawy przesłanek przyznania tego przywileju w zakresie całkowitym bądź częściowym, jak też kwestię zakresu przyznania częściowego prawa pomocy w konkretnym przypadku. Sąd zważył, iż sytuacja materialna i stan zdrowia skarżącej uzasadniał przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż uzyskując miesięczny dochód w wysokości 848,03 zł nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Rozpoznając sprawę Sąd szczegółowo i wnikliwie zapoznaje się z aktami administracyjnymi i uwzględniając argumenty wskazywane przez strony postępowania orzeka, w oparciu o odpowiednie przepisy prawa. Należy wskazać, iż w przedmiotowej sprawie kognicja Sądu obejmowała zbadanie zgodności z prawem decyzji organów administracji publicznej odmawiających przyznania skarżącej świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. W ocenie sądu charakter zaskarżonej decyzji oraz stan faktyczny rozstrzyganej sprawy nie odznaczały się szczególną zawiłością, która uzasadniałaby konieczność ustanowienia dla Bogumiły I. pełnomocnika w osobie adwokata. Sąd nie podzielił w tym zakresie twierdzenia skarżącej, że rozstrzygana sprawa dotyczyła złożonego i skomplikowanego naruszenia dóbr osobistych przez pracowników organów rozstrzygających jej wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Wobec powyższego Sąd uznał, iż wystarczającym będzie przyznanie Bogumile I. prawa pomocy w zakresie ograniczonym do zwolnienia od kosztów sądowych, co nastąpiło już uprzednio prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 8 września 2003 r. (na podstawie przepisu art. 113 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Dz.U. Nr 74, póz. 368 z późn. zm., która utraciła moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2003 r.). Dlatego też, na podstawie przepisu art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd, na zasadzie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1271 z późn.zm.) i orzekł jak w sentencji.