SA/Bd 2388/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grzęda (spr.), Sędziowie Asesor WSA Ireneusz Fornalik, Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon, Protokolant Magdalena Gadecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2004 przy udziale --- sprawy ze skargi B. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę SA/Bd 2388/03 UZASADNIENIE Decyzją z (...) nr (...) Kierownik Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., na podstawie art. 17 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) odmówił B. I. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych, z uwagi na fakt iż jest ona osobą zdolną do samoobsługi i nie wymaga pomocy osób drugich do prowadzenia gospodarstwa domowego. Pismem z (...) B.I. wniosła od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wskazując, iż jest osobą samotną, w podeszłym wieku, o stwierdzonym stopniu niepełnosprawności, a jej stan zdrowia wymaga opieki lekarskiej i stałej opieki osoby drugiej. Organ odwoławczy decyzją z (...) nr (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że świadczenia społeczne mają charakter uznaniowy, gdyż ustawodawca pozostawił organowi wydającemu decyzję ocenę stanu faktycznego sprawy co do okoliczności uzasadniających przyznanie określonego świadczenia z pomocy społecznej. Organ stwierdził, iż z wywiadu środowiskowego pracownika socjalnego wynika, że wnioskodawczyni jest osobą zdolną do samoobsługi i samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych więc nie wymaga opieki osoby drugiej B.I. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż decyzja jest sprzeczna ze stanowiskiem lekarzy specjalistów, którzy zdiagnozowali jej stan zdrowia jako zagrażający życiu, wymagający dobrych warunków mieszkaniowych oraz opieki osoby drugiej, a także z orzeczeniem lekarzy orzeczników Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nr (...). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę jako niezasadną należało oddalić. Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.D. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki przewidziane w ustawie, dokonuje jedynie badania legalności decyzji administracyjnych, tzn. ocenia prawidłowość zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji, nie jest natomiast uprawniony do badania innych przesłanek podejmowania decyzji, w tym względów celowości i słuszności. W zakresie tak określonej kognicji Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie uchybień organów administracji w interpretacji przepisów prawa materialnego. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późno zm.), celem pomocy społecznej jest przede wszystkim umożliwienie osobom i rodzinom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji materialnej przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, zaś potrzeby osoby korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają nie tylko celom, ale także możliwościom pomocy społecznej. Według przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobom samotnym, które z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymagają pomocy innych osób, a są jej pozbawione, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych. W przepisie art. 18 ust. 1 ustawodawca sprecyzował, iż usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zalecana przez lekarza pielęgnację oraz w miarę możliwości również zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Słusznie organ odwoławczy wskazał, iż decyzja organu pomocy społecznej w zakresie zasadności każdego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ten dokonując wnikliwej analizy stanu faktycznego, na podstawie przeprowadzonego postępowania, podejmuje decyzję w sprawie opartą na swobodnym uznaniu administracyjnym. Decyzja ta nie może oczywiście nosić znamion dowolności, lecz musi uwzględniać przesłanki i kryteria wskazane przez ustawodawcę. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji, zgodnie z przedstawionymi wyżej przepisami, dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji prawidłowo i szczegółowo rozważył warunki bytowe skarżącej. W oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony przez uprawnionego pracownika socjalnego ustalono, iż skarżąca jest osobą samotną, ale zdolną do samoobsługi i samodzielnego zaspokajania codziennych podstawowych potrzeb życiowych. Na tej podstawie Kierownik Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. uznał, iż nie spełnia ona kryterium niezbędnego do ubiegania się o udzielenie pomocy w formie usług opiekuńczych. Należy stwierdzić, iż jakkolwiek sytuacja życiowa, stan zdrowia skarżącej i jej wiek mogą powodować trudności w wykonywaniu codziennych czynności i z tego powodu może ona odczuwać potrzebę pomocy ze strony innych osób bądź instytucji, jednakże nie oznacza to jednocześnie uprawnienia do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych. Ustawodawca bowiem zastrzegł tę formę pomocy jedynie dla osób, które wymagają pomocy innej osoby z uwagi na niemożność samodzielnego zaspakajania codziennych potrzeb życiowych, podstawowych czynności higienicznych i pielęgnacyjnych oraz kontaktu z otoczeniem. Podkreślenia wymaga fakt, iż analizując szczegółowo akta sprawy oraz zarzuty skargi, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, iż skarżąca nie jest w stanie własnym staraniem zaspokoić wskazanych wyżej podstawowych potrzeb życiowych. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odpowiada prawu. Skarżąca, na rozprawie 28 stycznia 2004 r., złożyła wniosek o przyznanie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wieloletnim doświadczeniem. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż prowadzone przez nią postępowania dotyczą złożonego i skomplikowanego naruszenia dóbr osobistych przez pracowników organów administracji, dlatego jej zdaniem od wymiaru sprawiedliwości należy jej się najlepszy obrońca jej interesów, a takim może być jedynie adwokat, którego nie jest w stanie opłacić. Zgodnie z przepisem art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest samodzielne ponoszenie przez strony postępowania kosztów z nim związanych. W myśl przepisu art. 245 ww. ustawy, instytucja prawa pomocy może być przyznana na wniosek strony w zakresie całkowitym obejmując łącznie zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego bądź w zakresie częściowym, wówczas obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Przesłanki przyznania przez sąd prawa pomocy osobie fizycznej określono w przepisie art. 246 § l ww. ustawy, zgodnie z którym przyznanie tego przywileju w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zatem podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i została wprowadzona dla stworzenia możliwości dochodzenia swych praw przed sądem administracyjnym osobom, które znajdując się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych, bądź z uwagi na szczególną zawiłość sprawy, kosztów związanych z ustanowieniem niezbędnego pełnomocnika. Jednocześnie ustawodawca pozostawił do uznania sądu ocenę zaistnienia wskazanych w przepisie art. 246 ww. ustawy przesłanek przyznania tego przywileju w zakresie całkowitym bądź częściowym, jak też kwestię zakresu przyznania częściowego prawa pomocy w konkretnym przypadku. Sąd zważył, iż sytuacja majątkowa, rodzinna i stan zdrowia skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż uzyskując miesięczny dochód w wysokości 458,18 zł nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Rozpoznając sprawę Sąd szczegółowo i wnikliwie zapoznaje się z aktami administracyjnymi i uwzględniając argumenty wskazywane przez strony postępowania orzeka, w oparciu o odpowiednie przepisy prawa. Należy wskazać, iż w przedmiotowej sprawie kognicja Sądu obejmowała zbadanie zgodności z prawem decyzji organów administracji publicznej odmawiających przyznania skarżącej świadczenia z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych. W ocenie sądu charakter zaskarżonej decyzji oraz stan faktyczny rozstrzyganej sprawy nie odznaczały się szczególną zawiłością, która uzasadniałaby konieczność ustanowienia dla B.I. pełnomocnika w osobie adwokata. Sąd nie podzielił w tym zakresie twierdzenia skarżącej, że rozstrzygana sprawa dotyczyła złożonego i skomplikowanego naruszenia dóbr osobistych przez pracowników organów rozstrzygających jej wniosek o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych. Wobec powyższego Sąd uznał, iż wystarczającym będzie przyznanie B. I. prawa pomocy w zakresie ograniczonym do zwolnienia od kosztów sądowych, co nastąpiło już uprzednio prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 8 września 2003 r. (na podstawie przepisu art. 113 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późno zm., która utraciła moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2003 r.). Dlatego też, na podstawie przepisu art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd, na zasadzie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm.), orzekł jak w sentencji.