SA/Bd 2389/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grzęda (spr.), Sędziowie Asesor WSA Ireneusz Fornalik, Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon, Protokolant Magdalena Gadecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2004 przy udziale --- sprawy ze skargi B. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z [...] nr [...] Kierownik Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., na podstawie art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) odmówił B. I. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na opłacenie rachunku za gaz, energię oraz pokrycie kosztu przestawienia pieca kaflowego, z uwagi na fakt, iż jej łączny miesięczny dochód przekracza dochód ustalony przez ustawodawcę w art. 4 ust. 1 ww. ustawy tj. kwotę 461 zł. B. I. wniosła od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. motywując je trudną sytuacją materialną w związku z dodatkowym obciążeniem finansowym z uwagi na konieczność przestawienia pieca kaflowego. Organ odwoławczy decyzją z [...], nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że świadczenia społeczne mają charakter uznaniowy, gdyż ustawodawca pozostawił organowi wydającemu decyzję ocenę stanu faktycznego sprawy co do okoliczności uzasadniających przyznanie określonego świadczenia z pomocy społecznej. Organ stwierdził, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, posiadającą własne źródło dochodu w łącznej wysokości [...], natomiast ustawodawca w ustawie o pomocy społecznej ustalił kryterium uprawniające do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, które w przypadku osoby samotnej wynosi 461 zł, wobec czego skarżąca nie nabyła uprawnień do wnioskowanego świadczenia. B. I. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż decyzja odmawiająca przyznania należnego jej zasiłku z pomocy społecznej jest bezprawna i bezpodstawna w związku z jej stanem zdrowia i niskim dochodem, który nie wystarcza na dokonywanie bieżących opłat. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę jako niezasadną należało oddalić. Zgodnie z przepisem art. 97 § ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki przewidziane w ustawie, dokonuje jedynie badania legalności decyzji administracyjnych, tzn. ocenia prawidłowość zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji, nie jest natomiast uprawniony do badania innych przesłanek podejmowania decyzji, w tym względów celowości i słuszności. W zakresie tak określonej kognicji Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie uchybień organów administracji w interpretacji przepisów prawa materialnego. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a potrzeby ich powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 2 pkt 4 ww. ustawy). W przepisie art. 4 ust. 1 ustawodawca jednoznacznie wskazał, iż kryterium warunkującym możliwość skorzystania ze świadczeń w ramach pomocy społecznej, jest wysokość dochodu na osobę, która w okresie rozpoznawania wniosku skarżącej, dla osoby samotnie gospodarującej nie mogła przekroczyć kwoty 461 zł. W myśl przepisu art. 32 ww. ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że ustawodawca pozostawił decyzję w przedmiocie przyznania zasiłku w konkretnej sytuacji uznaniu organu pomocy społecznej. Uznanie administracyjne oznacza, iż właściwy organ w oparciu o kryteria wskazane przez ustawę, wnikliwą ocenę sytuacji i niezbędnych potrzeb każdego wnioskodawcy oraz możliwości pomocy społecznej przyznaje zasiłek celowy w określonej wysokości bądź odmawia jego przyznania. Należy mieć na uwadze fakt, iż przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 r., I SA 945/00, niepubl., wyrok NSA w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r., SA/Gd 1472/95, wyrok z dnia 22 lutego 1995 r. SA/Gd 2497/94, opubl. OSS 1996/2/38) Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ pierwszej instancji szczegółowo rozważył warunki bytowe skarżącej. Na podstawie przeprowadzonego postępowania ustalono, iż jej dochód wynosił [...], zatem przekroczył o kwotę [...] kryterium dochodowe wyliczone na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji, zgodnie z przedstawionymi wyżej przepisami, dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Organ uznał, iż Skarżąca nie spełnia kryterium niezbędnego do ubiegania się o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Jednocześnie wskazał, iż nie neguje zasadności potrzeb skarżącej i jej trudnej sytuacji finansowej, jednakże zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej w pierwszej kolejności, w ramach posiadanych na ten cel środków, zobowiązany jest udzielić pomocy osobom, które spełniają ustawowe wymogi. Dlatego też należy zgodzić się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., że brak było podstaw do uchylenia decyzji organu administracji publicznej pierwszej instancji. Zgodnie z cytowanym przepisem art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest przede wszystkim umożliwienie osobom i rodzinom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji materialnej przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, zaś potrzeby osoby korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają nie tylko celom, ale także możliwościom pomocy społecznej. Należy wskazać, iż z uwagi na ograniczoność środków jakimi dysponują Ośrodki Pomocy Społecznej, udzielana pomoc społeczna nie zawsze może być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, nie zawsze też tą pomocą mogą być objęci wszyscy potrzebujący. Dlatego też zaspokajanie potrzeb powinno być ukierunkowane w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczna wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować. Z ustaleń w sprawie wynika, ze skarżąca utrzymuje się z dochodu miesięcznego W postaci renty i dodatku mieszkaniowego, który wprawdzie jest niski, ale umożliwia zaspokajanie nieodzownych potrzeb. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, na terenie gminy Miasto B. zamieszkuje wiele osób i rodzin spełniających ustawowe warunki uprawniające do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Oznacza to, że organy pomocy społecznej zobowiązane są w ramach posiadanych na ten cel środków, umożliwić uzyskanie pomocy przede wszystkim tym właśnie osobom. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., odpowiada prawu. Skarżąca, na rozprawie 28 stycznia 2004 r.,. złożyła wniosek o przyznanie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wieloletnim doświadczeniem. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż prowadzone przez nią postępowania dotyczą złożonego i skomplikowanego naruszenia dóbr osobistych przez pracowników organów administracji, dlatego jej zdaniem od wymiaru sprawiedliwości należy jej się najlepszy obrońca jej interesów, a takim może być jedynie adwokat, którego nie jest w stanie opłacić. Zgodnie z przepisem art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest samodzielne ponoszenie przez strony postępowania kosztów z nim związanych. W myśl przepisu art. 245 ww. ustawy, instytucja prawa pomocy może być przyznana na wniosek strony w zakresie całkowitym obejmując łącznie zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego bądź w zakresie częściowym, wówczas obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Przesłanki przyznania przez sąd prawa pomocy osobie fizycznej określono w przepisie art. 246 § 1 ww. ustawy, zgodnie z którym przyznanie tego przywileju w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zatem podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i została wprowadzona dla stworzenia możliwości dochodzenia swych praw przed sądem administracyjnym osobom, które znajdując się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych, bądź z uwagi na szczególną zawiłość sprawy, kosztów związanych z ustanowieniem niezbędnego pełnomocnika. Jednocześnie ustawodawca pozostawił do uznania sądu ocenę zaistnienia wskazanych w przepisie art. 246 ww. ustawy przesłanek przyznania tego przywileju w zakresie całkowitym bądź częściowym, jak też kwestię zakresu przyznania częściowego prawa pomocy w konkretnym przypadku. Sąd zważył, iż sytuacja materialna i stan zdrowia skarżącej uzasadniał przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż uzyskując miesięczny dochód w wysokości [...] nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Rozpoznając sprawę Sąd szczegółowo i wnikliwie zapoznaje się z aktami administracyjnymi i uwzględniając argumenty wskazywane przez strony postępowania orzeka, w oparciu o odpowiednie przepisy prawa. Należy wskazać, iż w przedmiotowej sprawie kognicja Sądu obejmowała zbadanie zgodności z prawem decyzji organów administracji publicznej odmawiających przyznania skarżącej świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. W ocenie sądu charakter zaskarżonej decyzji oraz stan faktyczny rozstrzyganej sprawy nie odznaczały się szczególną zawiłością, która uzasadniałaby konieczność ustanowienia dla B. I. pełnomocnika w osobie adwokata. Sąd nie podzielił w tym zakresie twierdzenia skarżącej, że rozstrzygana sprawa dotyczyła złożonego i skomplikowanego naruszenia dóbr osobistych przez pracowników organów rozstrzygających jej wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Wobec powyższego Sąd uznał, iż wystarczającym będzie przyznanie B. I. prawa pomocy w zakresie ograniczonym do zwolnienia od kosztów sądowych, co nastąpiło już uprzednio prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 8 września 2003 r. (na podstawie przepisu art. 113 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 59 ustawy lia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późno ,która utraciła moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2003 r.). Dlatego też, na podstawie przepisu art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd, na zasadzie przepisu art. 151 ustawy z dnia iierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.