II SA/Łd 645/01

Naczelny Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. NSA Anna Stępień (spr.), Sędziowie del. NSA Wojciech Chróścielewski, Grzegorz Szkudlarek, Protokolant Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] IISA/Łd 645/01 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpoznaniu wniosku S. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] odmawiającej jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W ocenie organu wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie ze wskazaną wyżej ustawą represja została zawężona tylko do pewnej kategorii osób, określonych m.in. w art. 2 pkt 2 lit. a, który stanowi: "Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Przepis w tym względzie jest jednoznaczny i określa, że deportacja winna być związana z pracą. Z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby strona pracowała. Ponieważ w czasie pobytu wraz z rodzicami na robotach przymusowych strona miała od 2 do 5 lat, wyklucza to możliwość wykonywania przez nią pracy w rozumieniu ustawy. Towarzyszenie rodzinie w pracach w gospodarstwie rolnym, czy nawet wykonywanie niektórych obowiązków związanych, np. z doglądaniem zwierząt, nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy, nie tylko w rozumieniu przepisów w/w ustawy, ale w jej znaczeniu potocznym. W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w rozstrzygnięciu decyzji. W skardze do NSA S. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem i zasądzenie kosztów procesu. W ocenie skarżącego decyzja jest niesłuszna i krzywdząca, gdyż spełnia on przesłanki do przyznania świadczenia. Podkreślił, że w sprawie jest bezsporne, iż został wywieziony wraz z rodzicami i rodzeństwem z okupowanej Polski do Francji, gdzie rodzice od lutego 1942r. do czerwca 1945r. pracowali w gospodarstwie rolnym. Deportacji dokonały władze III Rzeszy, co oznacza, że skarżący winien być zaliczony do osób represjonowanych i nie musi udowadniać, że faktycznie wykonywał pracę przymusową, chociaż jako dziecko kierowany był do różnych prac. Powołał się przy tym na dwa wyroki Sądu Najwyższego, tj. z dnia 13 stycznia 2000r. – IIIRN 112/99 – OSNAP 2000/20/736 oraz z dnia 6 kwietnia 2000r. – IIIRN 143/99 – Wokanda 2000/9/31. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż do uzyskania świadczenia niezbędne jest wykazanie wykonywania pracy przymusowej, które to stanowisko potwierdzone jest orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1271 nr 228 z 2003r., poz. 2261 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: 1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co w myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje uchyleniem decyzji. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm. ). Stosownie do treści art. 2 pkt 2 lit.a ustawy – represją w rozumieniu ustawy jest deportacja ( wywiezienie ) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Akta przedmiotowej sprawy wskazują w sposób bezsporny, że skarżący, jako małe dziecko ( ur. 17 kwietnia 1940r. ) został deportowany w lutym 1942r. wraz z rodzicami i rodzeństwem do miejscowości T. na terenie Francji, gdzie przebywał do czerwca 1945r. Organ nie kwestionuje tego, iż rodzice skarżącego zostali wywiezieni w celu podjęcia pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym. Jednakże, w ocenie Kierownika Urzędu, brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że pracę tę - ze względu na wiek - wykonywał również S. S. Sąd w składzie rozpatrującym przedmiotową skargę podziela stanowisko wynikające z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003r. sygn. IIIRN 120/02, opublikowanego w "Rzeczpospolitej" z dnia 28 października 2003r., w świetle którego dziecku deportowanemu wraz z rodzicami, którzy pracowali jako robotnicy przymusowi, przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego dla osadzonych w obozach pracy przymusowej i deportowanych ( wywiezionych ) do takiej pracy przez III Rzeszę albo ZSRR, bez konieczności ustalenia, że faktycznie pracowało. Nie można bowiem zakładać, że cel wywiezienia rodziców był inny niż w stosunku do dzieci. Z przepisów ustawy nie wynika bowiem, aby uznanie deportacji za represję było uwarunkowane zdolnością danej osoby do pracy w chwili jej wywiezienia. Czas deportacji nie był bowiem z góry ustalony. Wywożenie dzieci i umieszczanie ich wraz z rodzicami w gospodarstwach rolnych tworzyło zaplecze siły roboczej. Dzieci, w miarę rozwoju fizycznego, kierowane były przez właścicieli gospodarstw do przymusowego wykonywania różnych prac gospodarskich, niejednokrotnie przekraczających ich możliwości. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w sentencji wyroku. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( odmowa przyznania uprawnienia do świadczenia ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) za bezprzedmiotowe.