III OZ 627/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. P. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 października 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 361/25 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi D. P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej w Politechnice W. z dnia 8 maja 2025 r., nr 9/OKS/2025 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem z dnia 10 października 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 361/25 Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wezwał D. P. (dalej także jako: skarżący) do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 złotych od skargi na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej w Politechnice W. z dnia 8 maja 2025 r., nr 9/OKS/2025 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu stypendium socjalnego. W zarządzeniu wskazano, że wpis należy uiścić w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Pismem z dnia 15 października 2025 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe zarządzenie wskazując, że jego zdaniem zostało ono wydane z naruszeniem prawa i podlega uchyleniu, gdyż sprawa będąca meritum niniejszego postępowania mieści się w katalogu zwolnień od kosztów sądowych określonym w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie mogło zostać uwzględnione. W myśl art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 230 § 1 i § 2 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub wpis stały. Pismami wszczynającymi postępowanie w sprawie są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Natomiast stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata i w tym celu przewodniczący wydziału wzywa wnoszącego pismo do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Z kolei wysokość wpisu sądowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest określona przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r., poz. 535). Wyjątkiem od ogólnej zasady ponoszenia przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie, jest ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wszystkie zatem odstępstwa od zasady ponoszenia kosztów postępowania, wynikające z regulacji szczególnych, w tym i z przywołanego przez skarżącego art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., muszą być traktowane jako wyjątki podlegające wykładni ścisłej (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Komentarz do art. 240, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 907). Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ww. wyrażenie "w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej" należy zatem interpretować wąsko, a tego rodzaju interpretacja, wobec brzmienia art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., stoi na przeszkodzie zakwalifikowaniu sprawy dotyczącej odmowy przyznania stypendium socjalnego, jako sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do kategorii spraw z zakresu pomocy społecznej należą przede wszystkim sprawy mające swoje źródło w przepisach regulujących materię świadczeń z pomocy społecznej, tj. w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214). Natomiast opiekę społeczną przywołaną przez ustawodawcę obok pomocy społecznej należy rozumieć jako system norm prawnych, wyznaczony przede wszystkim zakresem: ustawy o pomocy społecznej, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r., poz. 1208) i ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2025 r., poz. 438). Chodzi zatem o system ukierunkowany na zapewnienie wsparcia osobom potrzebującym (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2025 r., sygn. akt III OZ 402/25). Opieka społeczna łączy w jeden system normy prawne zawarte w wymienionych ustawach (A. Kokoszkiewicz, U. Wojtczak, O potrzebie zmian w systemie opieki społecznej, "Samorząd Terytorialny" 2016, nr 4, s. 27-44). Powyższe nie oznacza, że ww. ustawy wyczerpują katalog ustaw regulujących system opieki społecznej, bowiem inne akty prawne także mogą regulować kwestie związane z opieką społeczną, zapewniając jednostce poprawę jej sytuacji socjalnej oraz równy dostęp do gwarantowanych konstytucyjne praw i wolności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do tego systemu nie wchodzi jednak ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2024 r., poz. 1571 ze zm.), która stanowiła podstawę wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Ustawa ta określa bowiem zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki (art. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), a jej celem jest prowadzenie najwyższej jakości kształcenia oraz działalności naukowej, kształtowanie postaw obywatelskich, a także uczestnictwo w rozwoju społecznym oraz tworzenie gospodarki opartej na innowacjach (art. 2). Jej źródło na poziomie konstytucyjnym stanowi gwarantowane w art. 70 Konstytucji RP prawo do nauki, przy czym art. 70 ust. 4 Konstytucji stanowi, że "władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa". Stypendium socjalne niewątpliwie jest elementem systemu indywidualnej pomocy finansowej dla studentów. Nie oznacza to jednak, że stanowi element systemu opieki społecznej, czy też pomocy społecznej do których odwołuje się art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., stanowiący zdaniem skarżącego podstawę zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę wskazać należy, że systemowa wykładnia ww. przepisu prowadzi do wniosku, że sprawy z zakresu stypendiów socjalnych nie są sprawami z zakresu pomocy i opieki społecznej. W związku z tym skarga D. P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej w Politechnice W. z dnia 8 maja 2025 r., nr 9/OKS/2025 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego nie należy do kategorii skarg wolnych od wpisu sądowego. Tym samym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 października 2025 r. skarżący został prawidłowo wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości ustalonej zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Co prawda w zarządzeniu podano błędną podstawę wezwania, bowiem powołano się na § 2 ust. 1 pkt 6 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, który dotyczy spraw skarg na bezczynność organów administracji publicznej, w sytuacji gdy prawidłową podstawę wezwania winien stanowić § 2 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia dotyczący skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Nie ma to jednak wpływu na wynik niniejszej sprawy, bowiem wysokość wpisu została ustalona prawidłowo, tj. określono ją na kwotę 200 złotych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.