I SA/Wa 25/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie NSA Anna Lech WSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant Jolanta Zagrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2004 r. sprawy ze skargi C.S. i I.K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę I SA/Wa 25/04 UZASADNIENIE Do Naczelnego Sądu Administracyjnego C.S. i I.K. wniosły skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2003 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. nr [...] wydanej w przedmiocie uwłaszczenia Kopalni [...] działką nr [...] położoną w C. – w części objętej parcelami z [...] wymienionymi w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 1951 r. wydanym przez Prezydium [...] Rady Narodowej w K. o wywłaszczeniu. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie zauważając, że zarzuty zawarte w skardze stanowią powtórzenie zarzutów przywołanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, do których organ ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z reformą sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga stała się – na podstawie przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) – przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm. ) w/w decyzją z dnia [...] lutego 1995 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Kopalnię [...] Przedsiębiorstwo Państwowe prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w C. i oznaczonego jako działka nr [...], o powierzchni [...] ha stwierdzając także nabycie własności budowli i urządzeń położonych na tym gruncie, w tym część za odpłatnością. Prawa te następnie zostały wpisane do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm. ) tj. przed dniem1 stycznia 1998 r. ( vide: odpisy z dnia [...] lipca 2002 r. z ksiąg wieczystych KW nr [...] oraz KW [...] prowadzonych przez Sąd Rejonowy dla K. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w K.). Z kolei aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1996 r. w/w prawo wieczystego użytkowania oraz prawo odrębnej własności budynków zostały przeniesione na rzecz spółki Kopalnia [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. W związku z zamierzoną inwestycją "modernizacja zakładu [...] w roku 1997 nastąpił podział działki nr [...] na działki o numerach [...], zaś w latach 1998 –1999 w/w Spółka wybudowała na działce nr [...] [...] wraz z obiektami towarzyszącymi. W roku 2002 C.S. i I.K. wystąpiły – jako następczynie prawne byłej właścicielki H.B. - z roszczeniem o zwrot m. in. nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr [...]. Roszczenie to decyzją Starosty Powiatowego w K. z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] nie zostało uwzględnione. Organy w uzasadnieniu swojego stanowiska podniosły, że orzeczeniem Prezydium WRN w K. z dnia [...] czerwca 1951 r. przedmiotowy grunt został wywłaszczony na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem na cele budownictwa przemysłowego, w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Ponieważ zaś - zgodnie z przepisem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy tj. dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana lub oddana w wieczyste użytkowania osobie trzeciej a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, która to sytuacja w omawianej sprawie zachodziła uznano, że wniosek o zwrot nie przysługiwał. W związku z powyższym pismem z dnia 31 stycznia 2003 r. C.S. i I.K. wniosły o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o uwłaszczeniu Kopalni [...] Przedsiębiorstwo Państwowe wskazując we wniosku, że ponieważ nie brały one udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym i nie wiedziały o wydanej decyzji, jest ona dotknięta wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności z mocy przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. W uzasadnieniu swego stanowiska podniósł, że wywłaszczenie przedmiotowego gruntu nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, który następnie ustanowił na nim prawo zarządu na rzecz Kopalni [...] Przedsiębiorstwo Państwowe i okoliczność ta została ujawniona w księgach wieczystych [...]. Wspomniane roszczenie zwrotowe zostało złożone w lutym 2002 r. a zatem znacznie po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, wniosek ten zaś, jak również przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości nie mają mocy wstecznej a postępowanie zwrotowe prowadzone jest wyłącznie na wniosek zainteresowanych – nie z urzędu. W związku ztym, skoro wniosek taki nie został złożony do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej a jednocześnie istniały przesłanki do uwłaszczenia, Starosta nie znalazł podstaw do uznania, iż decyzja uwłaszczeniowa dotknięta byłaby wadą przewidzianą w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ani też inną wadą. Zauważono natomiast, że jeśli wnioskodawczynie uważają, że pominięcie ich udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym było nieprawidłowe to okoliczność ta mogłaby ewentualnie być rozważana w postępowaniu wznowieniowym uregulowanym w przepisie art. 145 § 1 k.p.a. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczynie podniosły, że przedmiotowa nieruchomość nie została zabudowana zgodnie z celem na jaki została wywłaszczona, gdyż obecnie jest w użytkowaniu wieczystym spółki z ograniczoną odpowiedzialnością co oznacza, że jest ona zbędna Państwu. Samo zaś prawo wieczystego użytkowania ustanowione zostało pomimo tego, że przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywał warunek, że jego ustanowienie nie może naruszać praw osób trzecich. Takimi osobami były wnioskodawczynie, gdyż już wówczas przysługiwało im prawo domagania się zwrotu tej części wywłaszczonej nieruchomości. Powyższe, zdaniem wnioskodawczyń, zobowiązywało Wojewodę [...] – przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej - do powiadomienia ich o wszczętym postępowaniu tak, aby mogły wziąć w nim udział. W obecnie bowiem zaistniałej sytuacji wydanie decyzji uwłaszczeniowej naruszyło ich prawa, co skutkuje uznaniem tej decyzji za dotkniętą wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzją z dnia [...] września 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał swoje poprzednie stanowisko zauważając dodatkowo, że w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej tj. w dniu [...] lutego 1995 r. nie toczyło się postępowanie o zwrot nieruchomości a biorąc pod uwagę, że w postępowaniu uwłaszczeniowym nie są rozstrzygane sprawy ewentualnej zbędności nieruchomości – brak było podstaw do stwierdzenia, że decyzja uwłaszczeniowa rażąco narusza prawo w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Powyższa decyzja została zaskarżona skargą do Sądu, w której skarżące zarzuciły organowi naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niezbadanie ich zarzutów, brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i nie zebranie wystarczającego do rozstrzygnięcia materiału dowodowego. Ponadto podniosły także zarzut naruszenia przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 156 § 1 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na nie stwierdzenie nieważności decyzji w sytuacji, gdy nie wyjaśniała ona czy w stosunku do uwłaszczanej nieruchomości mogą przysługiwać - przyznane w ustawie wywłaszczeniowej - roszczenia o jej zwrot.. W rezultacie skarżące domagały się stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej ewentualnie jej uchylenia. Wojewódzko Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna i z tego powodu nie mogła zostać uwzględniona. Argumenty, które przedstawiły skarżące, w tym także wywód prawny oparty na treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r. sygn. akt III ZP 14/99 opubl. OSNAP 2000/8/294, na którą to uchwałę – nawiasem mówiąc - powoływały się w sprawie zarówno skarżące jak i organ, pomijają okoliczność, że przedmiotem rozpoznania niniejszego postępowania było stwierdzenie nieważności prawomocnej decyzji wydanej w roku 1995. Powyższe ma o tyle istotne znaczenie, że przesłanką uzasadniającą wzruszenie w trybie nadzorczym prawomocnej decyzji jest ustalenie, iż nie tylko narusza ona prawo, ale iż to naruszenia ma charakter rażący. W przedmiotowej sytuacji kwestia wzajemnej relacji pomiędzy roszczeniem zwrotowym a nabyciem – w trybie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - prawa wieczystego użytkowania przez przedsiębiorstwo państwowe przechodziła swoistą drogę interpretacyjną, na co wskazuje zresztą uzasadnienie powołanej wyżej uchwały. Można powiedzieć, że niejako konkurowały ze sobą dwa przeciwstawne poglądy. Zarówno bowiem Sąd Najwyższy jak i Naczelny Sąd Administracyjny w różnych orzeczeniach przyjmowały raz, iż każdy grunt państwowy, będący w zarządzie państwowej osoby prawnej, stał się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego tej osoby i to bez względu na to, czy jakakolwiek osoba trzecia zgłosiła roszczenie dotyczące własności tego gruntu, orzekając zaś w innej sprawie i w innym składzie Sądy wyrażały pogląd, że prawa majątkowe osób trzecich do nieruchomości stanowią w takim wypadku przeszkodę w nabyciu przez państwową osobę prawną prawa wieczystego użytkowania uznając, iż jeśli zaktualizowały się przed dniem 5 grudnia 1990 r. przesłanki zwrotu nieruchomości, prawo wieczystego użytkowania dla państwowej osoby prawnej do tego gruntu nie powstaje z mocy prawa. Ostateczne rozstrzygnięcie problemu przyniosła dopiero wspomniana uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r. a okoliczność, że zapadła ona cum voto separato świadczy jedynie o tym, iż przedmiotowy problem prawny był kwestią mocno kontrowersyjną i niejednoznaczną. Przyjmując jednak nawet, że skarżące powinny być powiadomione o toczącym się postępowaniu uwłaszczeniowym, należy zwrócić uwagę na fakt, że w niniejszej sprawie decyzja uwłaszczeniowa została wydana w 1995 r. zatem w okresie, gdy wyżej opisana sytuacja była problematyczna, gdyż obowiązujący stan prawny będąc niejednoznacznym, nasuwał możliwości wzajemnie wykluczających się interpretacji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego rażące naruszenie prawa przewidziane w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią określonego przepisu prawa a zatem jako rażąco naruszające prawo nie może być traktowane rozstrzygnięcie, wynikające z odmiennej interpretacji danego przepisu, nawet jeżeli później interpretacja ta zostanie uznana za nieprawidłową. W trybie postępowania nadzorczego opartego na przesłance rażącego naruszenia prawa nie można bowiem eliminować z obrotu decyzji, w których popełniono błędy wykładni prawa (vide: wyrok NSA z dnia 9. 03. 2000r. I Sa/Ka 15582/98 LEX nr 42914, wyrok NSA z dnia 10.09.1999r. III S.A. 7586/98 LEX nr 43401 ). Mając zatem powyższą linię orzeczniczą na uwadze i podzielając wyrażony w niej pogląd Sąd - z mocy przepisu art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę oddalił.