I FSK 271/06

Sygn. akt I FSK 271/006 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Zając (sprawozdawca), Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia NSA Krzysztof Stanik, Protokolant Iwona Wtulich, po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Po 2580/03 w sprawie ze skargi Andrzeja M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 22 września 2003 r. (...) w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2. zasądza od Andrzeja M. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 8.700 zł /słownie: osiem tysięcy siedemset złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2005 r., I SA/Po 2580/03, mocą którego uchylono zaskarżoną przez Andrzeja M. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 22 września 2003 r., (...) w przedmiocie umorzenia postępowania. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji opisał przebieg sprawy. Ustalono, że decyzją z dnia 25 czerwca 2003 r. Urząd Skarbowy P.-Ś. odmówił dokonania zwrotu kwoty 300.000 zł, wpłaconej przez Andrzeja M. na rzecz Powszechnego Funduszu Leasingowo-Inwestycyjnego /PFLI/ tytułem podatku od towarów i usług. Z akt sprawy wynikało, że w dniu wpłaty, tj. 24 sierpnia 2001 r., Urząd był wierzycielem podatku VAT należnego od Funduszu. Organ uznał, że świadczenie zostało spełnione poza stosunkiem podatkowym, a relacja między wpłacającym i organem podatkowym nie wynika z obowiązku podatkowego. Nie można więc dokonać zwrotu żądanej kwoty tym bardziej, że z punktu widzenia przepisów podatkowych zobowiązanie podatkowe nie istnieje, ponieważ ciążące na innym podmiocie niż wpłacający, wygasło na skutek tejże zapłaty. Po rozpoznaniu odwołania strony, decyzją z dnia 22 września 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu podano, że następstwem dokonanej przez Andrzeja M. świadomej i dobrowolnej wpłaty było wygaśnięcie zobowiązania podatkowego Funduszu, który będąc podatnikiem podatku VAT posiadał w nim zaległość. Na skutek powyższego postępowanie wobec tego podatnika stało się bezprzedmiotowe. W ocenie organu podatkowego, między wpłacającym a tym organem nie powstał stosunek prawny o charakterze prawnopodatkowym. Z tego względu nie można rozpatrywać w trybie przepisów podatkowych wniosku o zwrot wpłaty dokonanej przez podmiot nie zobowiązany do jej uiszczenia. Brak jest bowiem w tych przepisach podstawy prawnej do dokonania takiego zwrotu. Natomiast za kwestię sporną organ uznał wniosek odwołującego o zwrot dokonanej wpłaty. Bezsprzecznie świadczenie na rzecz Urzędu Skarbowego zostało dokonane na podstawie umowy z Funduszem. Dowodzi tego pismo z dnia 24 sierpnia 2001 r. skierowane do Andrzeja M. o przekazanie wpłaty 300 000 zł na konto Urzędu Skarbowego P.-Ś. oraz fakt dokonania wpłaty żądanej kwoty ze wskazaniem, iż następuje ona tytułem podatku od towarów i usług "za Powszechny Fundusz Leasingowo-Inwestycyjny". Wobec powyższego, skoro żądanie skarżącego dotyczy sprawy, która nie podlega rozstrzygnięciu co do jej istoty przez organ podatkowy, organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie. W skardze wniesionej do Ośrodka Zamiejscowego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Andrzej M. wniósł o uchylenie decyzji organów I i II instancji w uzasadnieniu stwierdzając, że zapłacenie przez niego podatku za osobę trzecią winno być uznane za świadczenie nienależnie i w związku z tym zwrócone. Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ nie zostało w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnione w jakim charakterze skarżący dokonał wpłaty 300.000 zł na konto Urzędu Skarbowego w P., tzn. czy działał jako pełnomocnik Funduszu, czy też wykonywał zobowiązanie wynikające z umowy cywilnoprawnej, zawartej z Funduszem. W piśmie Funduszu z dnia 4 stycznia 2002 r. zawarto sformułowanie: "w ... każdej umowie sprzedaży środka trwałego zapisana jest dyspozycja dla kupującego przelania wskazanej w umowie kwoty tytułem zapłaty podatku VAT bezpośrednio na rachunek Urzędu Skarbowego z adnotacją, iż jest to zaplata podatku VAT-7 za Powszechny Fundusz Leasingowo-Inwestycyjny SA". Sąd zauważył, że w aktach administracyjnych brak jakiejkolwiek umowy, z której wynikałby powyższy zapis. Z okoliczności sprawy nie wynika też, czy podobne zapisy istniały w innych umowach zawieranych przez Fundusz, w szczególności ze skarżącym. Na podstawie akt trudno też ustalić, czy i od kiedy treść takich umów była znana organowi podatkowemu. Z oświadczenia Andrzeja M. z dnia 28 stycznia 2002 r. wynika, że zawierał z Funduszem umowy sprzedaży ruchomości i o przelew wierzytelności z dnia 14 sierpnia 2001 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał konieczność poczynienia stosownych ustaleń w celu wyjaśnienia charakteru czynności, która spowodowała niniejszy spór. Jako na uchybienie procesowe Sąd wskazał nie doręczenie decyzji organu odwoławczego Funduszowi, choć został on włączony do toczącego się postępowania na podstawie art. 133 Ordynacji podatkowej /uzasadnienie decyzji Urzędu Skarbowego/. Od powyższego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł skargę kasacyjną. Działając w oparciu o art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej: p.p.s.a., zaskarżono wyrok w całości, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów: - art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" i art. 141 par. 4 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie przez skład orzekający w sprawie, że organ podatkowy drugiej instancji dopuścił się tego rodzaju naruszeń procedury podatkowej, że mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy, iż należało /uchylić/ wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję - nie przywołując w treści uzasadnienia wyroku w tym zakresie żadnego przepisu prawa procesowego, który ewentualnie naruszono, w tym stanie rzeczy brak jest obligatoryjnej części składowej uzasadnienia wyroku polegającej na podaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia - co w rezultacie pozbawia możliwości obrony swoich praw przez stronę i uniemożliwia podjęcie polemiki z poglądem Sądu w tym zakresie; - art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 141 par. 4 w związku z art. 133 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ poprzez błędne przyjęcie przez skład orzekający w sprawie, że nie doręczenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej Powszechnemu Funduszowi Leasingowo-Inwestycyjnemu stanowi w tej sprawie naruszenie prawa. Na powyższych podstawach wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnym w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Uzasadniając zarzuty autor skargi kasacyjnej podkreślił, że bez znaczenia dla sprawy pozostają ustalenia, czy Andrzej M. działał jako pełnomocnik Powszechnego Funduszu Leasingowo-Inwestycyjnego, czy też wykonywał zobowiązanie wynikające z zawartej umowy cywilnoprawnej, ponieważ kwestia ta pozostaje poza osią sporu. Sporną kwotę obiektywnie wpłaciła osoba trzecia w stosunku do podatnika. Zdaniem organu odwoławczego, między skarżącym a organem podatkowym nie istnieje stosunek zobowiązaniowy o charakterze publicznoprawnym z tytułu dokonanej wpłaty, a żądanie zwrotu wpłaconej kwoty powinno być ewentualnie kierowane do Funduszu na drodze postępowania cywilnego. Z powyższych względów, w opinii Dyrektora Izby Skarbowej słusznie umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe, czego konsekwencją było między innymi doręczenie decyzji Funduszowi. Nie istnieje bowiem podatkowy przedmiot sprawy, ponieważ nie istnieje nienależne zobowiązanie podatkowe, które mogłoby być uznane za nadpłatę w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej i zagadnienie to pozostaje poza zakresem kognicji organów podatkowych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Andrzej M. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem podatnika, zawarte w skardze kasacyjnej twierdzenia odnośnie nieistnienia w sprawie nienależnego zobowiązania podatkowego, które mogłoby być uznane za nadpłatę w rozumieniu Ordynacji podatkowej, nie są skorelowane z żadną podstawą skargi kasacyjnej w postaci naruszenia przepisu prawa materialnego, dlatego też nie powinny być przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto, w opinii podatnika Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób wyczerpujący wskazał, na czym polegało naruszenie przez organ przepisów postępowania, a brak wskazania konkretnego przepisu Ordynacji podatkowej nie może być uznany za naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Wątpliwości podniesione w zaskarżonym wyroku nie znajdują oparcia w aktach sprawy. W szczególności Sąd I instancji nie przedstawił dostatecznie dokładnie stanu sprawy, w konsekwencji czego naruszył art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Gdyby Sąd I instancji dostatecznie dokładnie przedstawił wniosek skarżącego, to nie miałby wątpliwości w jakim charakterze Andrzej M. dokonał wpłaty 300.000 zł na konto Urzędu Skarbowego P.-Ś. Sam Jan M. we wniosku stwierdza bowiem w jakim charakterze dokonał wpłaty pisząc, że działał w "imieniu własnym...", a nie jako pełnomocnik Funduszu. Późniejsze próby podważenia tego oświadczenia nie mogą mieć wpływu na prawnopodatkową ocenę tego zdarzenia. W świetle wniosku skarżącego zbędne jest dokonywanie jakichkolwiek ustaleń w celu wyjaśnienia charakteru czynności, która spowodowała niniejszy spór. Na marginesie można jedynie stwierdzić, że to na wnioskodawcy ciążył obowiązek wskazania podstawy swojego żądania. Wnioskodawca nie wskazał konkretnego stosunku prawnopodatkowego jako podstawy żądania, a organ miał dostateczną podstawę do wnioskowania w jakim charakterze skarżący dokonał wpłaty z jego wniosku i pisma Funduszu. W tym stanie rzeczy zasadny jest zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy w rozumieniu art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 par. 1 oraz art. 203 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.