II SA/Po 4783/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia NSA Barbara Kamieńska Asesor sąd. Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant ref. staż. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi M. i B. Z. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2001r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego o d d a l a s k a r g ę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ B.Kamieńska /-/ A.Łaskarzewska M. i B. Z. oraz D. i L. W. - współwłaściciele nieruchomości położonej przy ul. Ł. [...] w P. zabudowanej budynkiem mieszkalnym – realizując rozbudowę i nadbudowę istniejącego budynku na podstawie pozwolenia na budowę udzielonego przez Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] marca 1996r. – dopuszczali się odstępstw od zatwierdzonej dokumentacji, co powodowało ingerencję organów nadzoru budowlanego. Po złożeniu przez B. Z. oświadczenia o wykonaniu obowiązków nałożonych decyzją z dnia [...] kwietnia 2000r., polegających na zamurowaniu okna na poziomie pierwszej kondygnacji od strony budowanego tarasu wykorzystywanego przez D. i L. W. oraz zamontowaniu samowolnie usuniętych dźwigarów stanowiących konstrukcję nośną tarasu, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. decyzją z dnia [...] sierpnia 2000r. udzielił pozwolenia na wznowienie wstrzymanych robót budowlanych przy realizacji rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego. Oględziny obiektu budowlanego przeprowadzone dnia 12 września 2000r. ujawniły dokonanie kolejnych odstępstw od zatwierdzonej dokumentacji technicznej w części należącej i zrealizowanej przez: - M. i B. Z. przez zmianę usytuowania schodów prowadzących na drugą kondygnację oraz podział korytarza stanowiącego wejście do jednej części budynku; korytarz podzielono ścianką działową na dwie równe części o szerokości około 90 cm, - D. i L. W. przez zmianę układu ścianek działowych w stosunku do zatwierdzonego projektu. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. – po uprzednim wstrzymaniu dnia 26 września 2000r. robót budowlanych – decyzją z dnia [...].listopada 2000r., wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r., nakazał M. i B. Z. oraz D. i L. W. dostarczenie do 31 grudnia 2000r. dokumentacji inwentaryzacyjnej wykonanych prac budowlanych stanowiących odstępstwa od zatwierdzonej dokumentacji technicznej, z naniesionymi na niej zmianami doprowadzającymi obiekt do zgodności z prawem – warunkami technicznymi i Polskimi Normami – wynikającymi z zastosowania innej technologii do zmienionych elementów budowy. Dokumentacja inwentaryzacyjna powinna być opracowana przez osobę o odpowiednich uprawnieniach projektowych, za zgodą autora projektu. P. O. – prowadzący działalność w zakresie projektowania i nadzoru w budownictwie powiadomił w piśmie z dnia 13 grudnia 2000r., że w wykonanej inwentaryzacji ukazał tylko zakres prac wykonanych do dnia 7 grudnia 2000r., bo doprowadzenie obiektu do zgodności z prawem wymaga wykonania projektu adaptacyjnego i nowej decyzji pozwolenia na budowę. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego pismem z dnia 24 stycznia 2001r. powiadomił współwłaścicieli, że złożona dnia 13 grudnia 2000r. dokumentacja inwentaryzacyjna budynku mieszkalnego nie spełnia wymagań określonych w decyzji. Należało bowiem zinwentaryzować aktualny stan zrealizowanych robót budowlanych, a następnie sprawdzić czy odpowiada wymaganiom stawianym przez przepisy prawa budowlanego. W przypadku niezgodności – trzeba to uwzględnić przez naniesienie w dokumentacji niezbędnych zmian. Dokumentację (zastępującą wcześniej wykonany i zatwierdzony projekt) obejmującą całość zadania sporządza projektant z uprawnieniami. Obowiązkiem projektanta jest opracowanie projektu obiektu budowlanego w sposób zgodny z przepisami i obowiązującymi Polskimi Normami i uzyskanie odpowiednich uzgodnień. Dopiero to umożliwi organowi nadzoru budowlanego zbadanie zgodności sporządzonej dokumentacji w przepisami i Polskimi Normami, zatwierdzenie jej i następnie przekazanie inwestorowi do wykonania. Dopiero na podstawie takiej dokumentacji inwestor prowadzi stosowne roboty, które mogą obejmować budowę nowych elementów oraz ewentualne wyburzenia. Ostateczny termin wykonania tej decyzji, zakreślony współwłaścicielom w tym piśmie, nie został dotrzymany, gdyż D. i L. W. w piśmie z dnia 24 stycznia 2001r. odmówili wyrażenia zgody na dokonywanie przez pozostałych współwłaścicieli samowolnych zmian w obrębie klatki schodowej i ściany, gdyż "wszystko rozgrywa się na granicy naszych lokali". Poinformowali, że dokumentacja została sporządzona jednostronnie i bez ich zgody. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. decyzją z dnia [...] kwietnia 2001r. – wydaną na podstawie art. 51 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. – prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2000r. Nr 106, poz. 1126 ze zm.) nakazał: 1. M. i B. Z.: - rozbiórkę, zrealizowanych przez nich w warunkach odstępstwa od zatwierdzonego pozwoleniem na budowę projektu budowlanego elementów budynku, to jest ścianki podłużnej rozgraniczającej korytarz na parterze, schodów prowadzących na piętro zrealizowanych w podzielonym korytarzu, stropu nad parterem wykonanego w miejscu projektowanych schodów (od strony podwórza) i ścianek działowych na piętrze, - odbudowę ścianki działowej, która zgodnie z projektem znajdowała się na piętrze pod szeregiem okien od strony ulicy Ł.; 2. D. i L. W. – rozbiórkę zrealizowanych niezgodnie z projektem ścianek działowych na piętrze, w części budynku przez nich użytkowanej. W uzasadnieniu powołał się na niewykonanie przez współwłaścicieli obowiązków nałożonych decyzją z dnia [...] listopada 2000r. Małżonkowie W. są współwłaścicielami budynku w [...], a małżonkowie Z. – w [...] częściach. Na skutek odwołania wniesionego przez małżonków Z. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego najpierw decyzją z dnia [...] maja 2001r, utrzymał w mocy zaskarżona decyzję, a następnie – po wniesieniu przez inwestorów skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego – decyzją z dnia [...] lipca 2001r. na podstawie art.. 38 ust. 2 ustawy o NSA, po uchyleniu swojej wcześniejszej decyzji, uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2001r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przyjmując, iż doręczenie tej ostatniej decyzji z pominięciem pełnomocnika ustanowionego przez skarżących pozbawiło ich możliwości obrony jej praw. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla powiatu p., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] października 2001r. na podstawie art. 51 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane i art. 104 kpa nakazał M. i B. Z.: - rozbiórkę zrealizowanych przez nich następujących elementów budynku stanowiących odstępstwo od zatwierdzonego pozwoleniem na budowę projektu budowlanego: ścianki podłużnej rozgraniczającej korytarz na parterze, schodów prowadzących na piętro zlokalizowanych w podzielonym korytarzu, stropu nad parterem wykonanego w miejscu projektowanych schodów (od strony podwórza) i ścianek działowych na piętrze; - odbudowę ścianki działowej, która zgodnie z projektem znajdowała się na piętrze pod szeregiem okien od strony ulicy Ł.. W uzasadnieniu stwierdził, że złożona dnia 13 grudnia 2000r. dokumentacja inwentaryzacyjna wykonanych prac budowlanych nie spełniała wymagań stawianych tego rodzaju opracowaniom, a nadto na jej złożenie nie wyrazili zgody pozostali współwłaściciele małżonkowie W.. Także w terminie zakreślonym do uzupełnienia tego braku współwłaściciele wspólnie nie uzupełnili braków dokumentacji, mimo pouczenia o możliwości zastosowania przepisu art. 51 ust. 2 prawa budowlanego. Małżonkowie W. w toku postępowania administracyjnego wykonali nakazane poprzednią decyzją prace rozbiórkowe w swoim mieszkaniu, a kolejna wizja potwierdziła, że układ ścianek działowych odpowiada dokumentacji budowlanej. Przedmiotem skargi wniesionej przez M. i B. Z. do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest decyzja Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2001r. utrzymująca zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podzielił argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji, a nadto podkreślił w powołaniu na § 3 pkt 6 aktu notarialnego z dnia 26 stycznia 2000r., że współwłaściciele budynku przewidywali możliwość rozdziału wspólnego korytarza w sposób umożliwiający właściwą komunikację. Mimo tego samowolnie odstąpili od zatwierdzonego projektu, a podział korytarza i budowa elementów objętych decyzją nastąpiła "samowolnie i w sposób dowolny". Skarżący B. i M. Z. wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji przez zatwierdzenie zrealizowanych elementów budynku i odstąpienie od nakazu rozbiórki, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu powołali się na dokonanie między współwłaścicielami podziału poszczególnych części budynku do wyłącznego korzystania, pociągającego za sobą konieczność rozbudowy i nadbudowy budynku. Współwłaściciele wyrazili sobie wzajemnie zgodę na dokonanie przeróbek wymagających odpowiednich nakładów w zakresie materiałów budowlanych i robocizny, a zatem zmiany te należało zatwierdzić, gdyż "nie zagrażają one niczyim interesom prawnym ani też nie zagrażają zamieszkującym stronom z punktu widzenia technicznego". Zdaniem skarżących brak podstaw do orzeczenia rozbiórki obiektu bowiem "nie nastąpiło prawidłowe zobowiązanie stron do wykonania wszelkich czynności technicznych, projektowych i administracyjnych do usankcjonowania umowy stron w zakresie dokonanej przeróbki obiektu budowlanego". Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem organu odwoławczego "zarzuty zawarte w skardze nie dotyczą uwarunkowań, jakie były podstawą do jej wydania". W toku postępowania sądowego skarżący powiadomili o wystąpieniu z wnioskiem o zniesienie współwłasności zabudowanej działki nr [...]. Uczestnicy postępowania D. i L. W. wnieśli o oddalenie skargi. Wyjaśnili, że nie aprobują "inwentaryzacji końcowej" przedstawionej organom nadzoru budowlanego przez skarżących, bowiem samowolnie wykonane przez skarżących prace adaptacyjne uniemożliwiają im prawidłowe korzystanie z nieruchomości. Schody prowadzące na piętro "nie posiadają żadnych obliczeń", drzwi otwierają się na korytarz i nie można ich swobodnie otworzyć, bo blokuje je samowolnie postawiona ścianka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) zważył, co następuje: W związku z oczekiwaniem skarżących, że Sąd rozstrzygnie merytorycznie sprawę i ureguluje ich problemy powstałe na tle korzystania z nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności należy wyjaśnić, iż Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Ustalenia organów administracyjnych odnośnie stanu prawnego działki nr [...] zabudowanej budynkiem zamieszkałym prze skarżących i uczestników postępowania znajdują potwierdzenie w treści aktu notarialnego rep.[...] sporządzonego przed notariuszem E. Z. (k. 78-80 akt administracyjnych). W tej dacie strony zawarły umowę zniesienia współwłasności nieruchomości składającej się z trzech działek o numerach [...], [...] i [...] w ten sposób, że działka nr [...] przypadła na wyłączną własność D. i L. W., działka [...] na wyłączną własność M. i B. Z., natomiast działka nr [...] zabudowana domem mieszkalnym pozostała we współwłasności małżonków W. w [...] i małżonków Z. – w [...] częściach. W § 3 umowy strony ustaliły następujący sposób korzystania z zabudowanej działki nr [...]: stroną północną parteru i piętra budynku posadowionego na działce nr [...] o powierzchni przyziemia [...]m2, od osi korytarza użytkować będą w sposób wyłączny małżonkowie W., zaś stroną południową parteru i piętra o powierzchni przyziemia [...]m2, od osi korytarza użytkować będą małżonkowie Z.. Tymczasowy charakter takiego podziału, ogranicza zakres prac adaptacyjnych. Fizyczny podział rzeczy quoad usum, polegający na przydzieleniu współwłaścicielom wydzielonych części nieruchomości do wyłącznego użytku, nie powoduje bowiem żadnych zmian własnościowych. Utrzymujący się stan współwłasności nieruchomości wymaga wyrażenia zgody na prowadzenie robót budowlanych przez wszystkich współwłaścicieli. W okolicznościach konkretnej sprawy za taką zgodę nie może być uznane oświadczenie współwłaścicieli zamieszczone w § 3 umowy, iż "przewidują możliwość dokonania rozdziału korytarza w sposób umożliwiający niezależną komunikację wewnątrz budynku dla każdej ze stron, a koszty tej adaptacji poniosą solidarnie". Przecież wcześniej małżonkowie W. i Małżonkowie Z. uzyskali decyzją z dnia [...] marca 1996r. (k. 27 akt administracyjnych) pozwolenie na rozbudowę i nadbudowę istniejącego budynku i ta decyzja wyznaczała zakres prac budowlanych. Nie jest przez skarżących kwestionowane, że przy wykonywaniu przedmiotowych prac odstąpili od warunków udzielonego pozwolenia i dokonali szeregu odstępstw. Odpada zatem możliwość przyjęcia, że pozostali współwłaściciele wyrazili na nie zgodę. Wyrazem aprobaty dla prac wykonanych samowolnie przez skarżących, które to prace miały być doprowadzone do zgodności z prawem w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego z 1994r. w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji – powinno być wspólne wykonanie do dnia 31 grudnia 2000r. przez współwłaścicieli obowiązków nałożonych decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. z dnia [...] listopada 2000r. nr [...]. Złożona dokumentacja inwentaryzacyjna nie spełnia wymagań stawianych tego rodzaju opracowaniom, a nadto współwłaściciele nieruchomości D. i L. W., posiadający większość udziałów nie wyrazili zgody na rodzaj i zakres prac budowlanych wykonanych przez współwłaścicieli. Brak tej zgody jest równoznaczny z brakiem prawa do dysponowania rzeczą wspólną na cele budowlane i wyklucza możliwość legalizacji tych prac przez organ nadzoru budowlanego oraz wydania pozwolenia na ich wznowienie. Sankcje (konsekwencje prawne) za niewykonanie tych obowiązków w wyznaczonym terminie określa przepis art. 51 ust. 2 prawa budowlanego. Jeżeli zaistniała sytuacja niewykonania określonych obowiązków to – stosownie do wyraźnego brzmienia przepisu "właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji zaniechania dalszych robót bądź rozbiórkę obiektu lub jego części". Do wydania nakazu doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego upoważniał organ orzekający przepis art. 51 ust. 3 prawa budowlanego. Sygnalizowane przez skarżących wszczęcie postępowania o zniesienie współwłasności nieruchomości nie ma wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Nie spowodowało to ustania przyczyn, dla których została wydana decyzja nakazująca rozbiórkę. Nie uległa bowiem zmianie podstawa przedmiotowej sankcji, to jest fakt niewykonania przez wszystkich współwłaścicieli wyznaczonych obowiązków w zakreślonym terminie. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ B.Kamieńska /-/ A.Łaskarzewska