I SA/Po 675/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak /spr./ Sędziowie NSA Janusz Ruszyński Sylwia Zapalska Protokolant: st. sekr. sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2004 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w P. – Jolanty Werle - Binas sprawy ze skargi: G. R. na decyzję: Izby Skarbowej w Z. z dnia: . nr: w przedmiocie: zwrotu nadpłaty podatku od czynności cywilnoprawnych oddala skargę. /-/ J. Ruszyński /-/ S. Marciniak /-/ S. Zapalska W dniu 27 marca 2001 r. G. R. zawarła z GE Bank Mieszkaniowy Spółka Akcyjna z siedzibą w W. umowę kredytu budowlano-hipotecznego Nr na kwotę w złotych polskich, stanowiącą równowartość [...] Euro. Zgodnie z § 7 tejże umowy "Kredytobiorca zobowiązuje się ustanowić na nieruchomości na rzecz Banku w celu zabezpieczenia spłaty kredytu wraz z odsetkami hipotekę kaucyjną mającą najwyższe pierwszeństwo do kwoty w złotych stanowiącej równowartość podwojonej kwoty kredytu określonej w § 1 wyliczonej według średniego kursu złotego do Euro podanego w tabeli kursów NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wystawienia oświadczenia Banku zgodnie z Prawem bankowym i że w tym celu złoży odpowiednie oświadczenie o ustanowieniu takiej hipoteki oraz wystąpi z wnioskiem o dokonanie jej wpisu do właściwej księgi wieczystej. W przypadku niedopełnienia obowiązku z ust. 1 Bank ma prawo złożyć wniosek o wpis hipoteki kaucyjnej we własnym imieniu i obciążyć kosztami z tego tytułu Kredytobiorcę." Sąd Rejonowy w Z. Wydział w dniu. wpisał w księdze wieczystej, Kw nr w dziale-IV-Hipoteki, hipotekę kaucyjną do kwoty [...] zł na rzecz GE Bank Mieszkaniowy S.A. z siedzibą w W.. W dniu 22.06.2001 r. G. R. wpłaciła na rachunek Pierwszego Urzędu Skarbowego w Z. kwotę [...] zł tytułem podatku od czynności cywilnoprawnych od ustanowienia w dniu 30 marca 2001 r. hipoteki kaucyjnej na rzecz GE Bank Mieszkaniowy Spółka Akcyjna w W. Pismem z dnia 24.07.2001 r. (data wpływu do urzędu skarbowego 03.08.2001r.) G. R. wniosła o zwrot nadpłaconego podatku od czynności cywilnoprawnych wraz z należnymi odsetkami, uzasadniając tym, iż ustanowiona hipoteka kaucyjna na rzecz GE Bank Mieszkaniowy S.A. w W. jest hipoteką zabezpieczającą wierzytelność o nie ustalonej wysokości i dlatego podatek winien wynosić [...] zł. Pierwszy Urząd Skarbowy w Z. decyzją z dnia r. Nr na podstawie art. 79 Ordynacji podatkowej odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych uiszczonym przez G. R. w dniu 22.06.2001 r. W uzasadnieniu stwierdza, iż w przedmiotowej sprawie wierzytelność istnieje i powstała ona na podstawie umowy kredytowej, a także znana jest kwota podlegająca zabezpieczeniu (§ 7 umowy kredytowej) i do takiej kwoty Sąd Rejonowy w Z. dokonał wpisu hipoteki kaucyjnej w księdze wieczystej na nieruchomości G. R. Od powyższej decyzji G. R. złożyła odwołanie wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o stwierdzeniu nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wywodzi, iż nie zgadza się ze stanowiskiem Pierwszego Urzędu Skarbowego i uważa, że dokonana interpretacja ustanowionej przez nią hipoteki kaucyjnej jest nieprawidłowa. Wierzytelność (kredyt budowlano-hipoteczny) została oznaczona w walucie Euro. Jest ona wierzytelnością istniejącą lecz o nie ustalonej wysokości, gdyż codziennie zgodnie z kursem Euro ogłoszonym przez NBP jej wysokość ulega zmianie. Natomiast warunkiem ustanowienia hipoteki kaucyjnej jest oznaczenie maksymalnej sumy pieniężnej mającej obciążać nieruchomość. Wpis hipoteki kaucyjnej nie decyduje o rzeczywistej wysokości należności z umowy, lecz oznacza tylko najwyższą sumę odpowiedzialności rzeczowej. Izba Skarbowa w Z. decyzją z dnia. Nr na podstawie art. 1 ust. 1 lit. h i art. 7 ust. 1 pkt 7 lit. a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdziła, iż przepisy art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. h oraz art. 7 ust. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. Nr 86, poz. 959) wyraźnie stanowią, iż od czynności cywilnoprawnej ustanowienia hipoteki stawka podatku wynosi przy zabezpieczeniu wierzytelności istniejącej 0,1 % kwoty zabezpieczonej wierzytelności. Zawiadomienie Sądu z dnia 30 marca 2001 r. w sposób jednoznaczny określa kwotę zabezpieczoną tj. [...] zł. Nastąpiło zatem zabezpieczenie określonej kwotowo wierzytelności poprzez kwotę maksymalną. Ustawodawca w zapisach ustawy nie odwołuje się do nazw hipoteki lecz do faktycznego jej określenia przez Sąd poprzez określenie kwoty zabezpieczonej wierzytelności. Od powyższej decyzji skargę w dniu 26.02.2002 r. złożyła G. R. i zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 102 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i art. 7 ust. 1 pkt 7 lit. a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (k. 2-4). Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę negatywnie ustosunkował się do jej zarzutów i wniósł o oddalenie skargi (k. 9-13). Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w P, który zgłosił swój udział w sprawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji (k. 21). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż w myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z kolei w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej wyłącznie pod względem jej zgodności z prawem. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy z dnia 9 września 2000r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. Nr 86, poz. 959 ze zm.) podatkowi podlega czynność cywilnoprawna polegająca na ustanowieniu hipoteki. Przy czym w myśl art. 6 ust. 1 pkt 10 tejże ustawy podstawę opodatkowania stanowi przy ustanowieniu hipoteki – kwota zabezpieczonej wierzytelności. Zaś stawka podatku (art. 7 ust. 1 pkt 7) od ustanowienia hipoteki na zabezpieczenie wierzytelności istniejącej – od kwoty zabezpieczonej wierzytelności 0,1 % (lit. a), natomiast na zabezpieczenie wierzytelności o wysokości nie ustalonej 19 zł (lit. b). Istota Sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy skarżąca ustanowiła hipotekę zwykłą czy też kaucyjną. Jak stwierdza S. Rudnicki w Komentarzu do ustawy o księgach wieczystych Lexis Nexis 2002 s. 245 hipoteka kaucyjna przeznaczona jest do zabezpieczenia wierzytelności o nie ustalonej wysokości, ale istniejących lub mogących powstać dopiero w przyszłości. Hipoteka kaucyjna nie może zabezpieczać wierzytelności, której wysokość jest określona (ustalona) bowiem taka wierzytelność może być przedmiotem hipoteki zwykłej (art. 65). Jest tak dlatego, że funkcją hipoteki kaucyjnej jest zabezpieczenie wierzytelności o której mowa w art. 102 i 103, a które nie mogą być zabezpieczone przez hipotekę zwykłą. Do takich wierzytelności o nie ustalonej wysokości należą najczęściej wierzytelności z umów o kredyt odnawialny, o kredyt w rachunku bieżącym, z tytułu gwarancji bankowych, poręczeń kredytowych. Z kolei L. Kociucki w artykule Hipoteka bankowa (PS 2000/2/46) stwierdza, iż art. 95 Prawa bankowego nie określa źródła hipoteki bankowej, a jedynie podstawy jej wpisu do księgi wieczystej. Źródło kreacji tej hipoteki określają więc przepisy ogólne dotyczące hipoteki, w szczególności art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych w zw. z art. 245 § 1 i art. 155 i nast. kc., z których wynika, że hipoteka ustanawiana jest na podstawie umowy. A zatem zapisy prawa bankowego dotyczące hipoteki bankowej nie były i nie są wystarczającą podstawą, aby uznać, że stanowią one lex specialis wobec art. 66 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wreszcie W. Sługiewicz w artykule Hipoteczne zabezpieczenie odsetek umownych (PS 2003/5/24) podkreśla, iż hipoteka zwykła jest zasadą. Ustawa o księgach wieczystych i hipotece jedynie w drodze wyjątku pozwala na zabezpieczenie wierzytelności do wysokości oznaczonej sumy najwyższej, czyli hipoteką kaucyjną. Prawo to nie może być ustanowione dowolnie tj. tylko z woli stron umowy. Sąd w niniejszym składzie podziela te poglądy i stwierdza, iż ocena in concreto, czy określona w akcie ustanowienia hipoteki wierzytelność spełnia przesłanki hipoteki zwykłej (art. 62) czy kaucyjnej ( art. 102) mieści się w ramach kognicji organów podatkowych, zwłaszcza w kontekście stawki podatku od czynności cywilnoprawnej. Niesporne jest, iż podstawą ustanowienia hipoteki dla skarżącej nie jest żadna z powyższych umów, lecz jest umowa kredytu budowlano-hipotecznego i to w kwocie w złotych stanowiących równowartość [...] Euro. Zatem wierzytelność obejmująca roszczenie główne jest niewątpliwie znana. Jak wynika z § 3 umowy kredytu, oprocentowanie kredytu też było znane i określono je na 9 %. W świetle powyższego zarzuty skarżącej należy uznać za chybione i dlatego też Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) nie uwzględnił skargi. /-/ J. Ruszyński /-/ S. Marciniak /-/ S. Zapalska E. Sz.