I SA/Wr 250/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ryszard Pęk - sprawozdawca po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2004 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Syndyka A Spółka z oo. w J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu kwot wyegzekwowanych w wyniku postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Sygn. akt I SA /Wr 250 /04 2 UZASADNIENIE W dniu [...] Syndyk A Spółka z o.o. z/s w J. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. o zwrot niesłusznie wyegzekwowanych po dniu [...] przez organ egzekucyjny zobowiązań upadłego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług w łącznej wysokości [...]. Postanowieniem z dnia [...] (nr [...]) Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe podnosząc w uzasadnieniu, iż przepis 168 b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. NR. 110, poz. 968), zwanej dalej ustawą, nie przewiduje możliwości zwrotu wyegzekwowanych kwot po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, lecz wskazuje na możliwość dochodzenia przez zobowiązanego odszkodowania od wierzyciela lub organu egzekucyjnego na podstawie przepisów prawa cywilnego za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej -rozpoznając zażalenie Syndyka A - utrzymała w mocy powyższe postanowienie. W jego uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, iż żądanie zwrotu kwot wyegzekwowanych przez organ egzekucyjny na poczet zaległych zobowiązań podatkowych upadłego podmiotu A Spółka z o.o. w J. mogłoby zostać spełnione, o ile istniałby przepis prawa przewidujący taką możliwość. Podkreślił, że organ I instancji słusznie wskazał, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera uregulowań dopuszczających zwrot kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym zaległych zobowiązań. Wyłączną regulację zawiera natomiast art. 168 b ustawy, który stanowi, iż za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej zobowiązany może dochodzić odszkodowania od wierzyciela lub organu egzekucyjnego na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Ponieważ - jak zauważył - przepisy ustawy nie zawierają uregulowań umożliwiających wydanie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w Sygn. akt I SA /Wr 250 /04 3 jakiejkolwiek sprawie z uwagi na jej bezprzedmiotowość, to mając na uwadze treść art. 18 ustawy należało umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosząc się do argumentacji Syndyka zawartej w zażaleniu organ II instancji stwierdził, iż na wynik sprawy nie miało wpływu ustalenie czy postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, zastrzeżenia co do rzetelności informowania dłużnika przez organ egzekucyjny o efektach zastosowanych środków egzekucyjnych, jak też dopuszczalność zastosowania przez organ egzekucyjny środków zmierzających do przymusowej realizacji zadłużeń. Podkreślił, iż zarzuty te będą natomiast podlegać ocenie w postępowaniu cywilnym, o ile Spółka skorzysta z uprawnień wynikających z treści przepisu art. 168 b. W ocenie organu II instancji nie miały znaczenia prawnego w niniejszej sprawie także pozostałe zarzuty podniesione w zażaleniu, przy czym - jak zauważył - zgodnie z obowiązującym w dniu dokonania czynności egzekucyjnych brzmieniem rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. nr 118 z 1991 r., poz.512 z późn. zm.) dochodzone przez organ egzekucyjny należności zaliczone zostały do pierwszej kategorii zaspokojenia, a nie do wskazanej przez Syndyka kategorii drugiej. Wyjaśnił także, że nie miała związku z postępowaniem w sprawie zwrotu wyegzekwowanych kwot treść oraz forma odpowiedzi udzielonej w dniu [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w kwestii żądania zwolnienia spod egzekucji administracyjnej zajętej przez organ egzekucyjny wierzytelności przypadającej masie upadłości z tytułu sprzedaży nieruchomości. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Syndyk A Spółka z o.o. w J. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia. W jej uzasadnieniu wyjaśnił, iż na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciel - Urząd Skarbowy w J., będący jednocześnie organem egzekucyjnym, w okresie od [...] do [...] wyegzekwował z po ogłoszeniu upadłości z masy upadłości A kwotę [...] Zarzucił, iż w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny odniósł się tylko do kwot wyegzekwowanych Sygn. akt I SA /Wr 250 /04 4 w okresie [...] do dnia [...] , podczas gdy wniosek Syndyka dotyczył całego okresu w jakim prowadzono egzekucję w czasie upadłości tj. do dnia [...]. Podniósł również, że wydane przez organ I instancji postanowienie umarzające postępowanie w sprawie zwrotu tych kwot zostało podjęte z naruszeniem art. 105 k.p.a., gdyż nie zawierało uzasadnienia prawnego i faktycznego. Podniósł także zarzut naruszenia art. 204 - 217 Prawa upadłościowego, gdyż - jak podkreślił - została zaspokojona wierzytelność zaliczona do kategorii drugiej (należność powstała na skutek działania syndyka), tj. z pominięciem kolejności zaspokajania, co spowoduje brak zaspokojenia wierzycieli kategorii pierwszej. Skarżący zarzucił następnie, iż w wydanym postanowieniu organ II instancji nie odniósł się w ogóle do zarzutu braku prawnej możliwości prowadzenia przez organ administracyjny egzekucji w czasie trwania postępowania upadłościowego, a tym samym do naruszenia przez organ egzekucyjny przepisów art. 204 - 217 prawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym w czasie dokonywania czynności egzekucyjnych. Wyjaśnił, iż dokonane czynności egzekucyjne całkowicie pozbawiły masę wpływów bieżących i doprowadziły do sytuacji, w której jeden z wierzycieli został zaspokojony w znacznie wyższym stopniu niż inni wierzyciele, których wierzytelnościom przysługiwało takie samo prawo pierwszeństwa ( należności pracownicze, należności gminy miejskiej J. itd.). Skarżący podniósł również, iż umorzenie w tej sprawie postępowania jako bezprzedmiotowego było "ewidentnym przykładem niezgodnego z prawem uchylania się organu administracyjnego od merytorycznego rozstrzygnięcia". Bezprzedmiotowość postępowania - jak zaznaczył - może wystąpić w sytuacji braku któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, gdy nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. W jego ocenie w istniejącym stanie faktycznym przesłanki takie nie zachodziły, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, zaś "Organ I instancji, a obecnie także organ II instancji konsekwentnie milczą w sprawie wniosku Syndyka złożonego już 16 [...]. dotyczącego zwolnienia zajętych wierzytelności i wskazującego na niedopuszczalne z mocy prawa działanie organu egzekucyjnego". Sygn. akt I SA /Wr 250 /04 5 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wyjaśnił, iż organ egzekucyjny udzielił w dniu [...] odpowiedzi na pismo Syndyka z dnia [...] i ta kwestia została wyłączona w tej sprawie z zakresu kontroli instancyjnej. Podkreślił także, iż większość zarzutów skargi nosiła znamiona skargi na w okresie od [...] do [...] postępowanie egzekucyjne prowadzone, natomiast odrębnym zagadnieniem było żądanie zwrotu wyegzekwowanych w tym postępowaniu kwot. W piśmie z dnia [...] Syndyk A Spółka z o.o. w J. wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Dyrektor Izby Skarbowej - w piśmie z dnia [...] oświadczył, że nie żąda prowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 145 1 pkt. 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. nr 153, poz. 1270 - dalej w skrócie p.s.a.) uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzji lub postanowienia następuje tylko w razie stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. Takie zaś wady i uchybienia nie występują w niniejszej sprawie. W szczególności zauważyć należało, iż przedmiotem sprawy nie było rozpoznanie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, lecz wniosek skarżącego o zwrot niesłusznie wyegzekwowanych zobowiązań podatkowych. Tym samym - jak trafnie zauważył - organ II instancji zakresem kognicji nie mógł być objęty zgłaszany przez skarżącego zarzut niedopuszczalności egzekucji i związane z nim zarzuty naruszenia art. 204 - 217 prawa upadłościowego. Skarżący - jak wynika z treści złożonej skargi - koncentrując się na mankamentach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a zwłaszcza akcentując niedopuszczalność Sygn. akt I SA /Wr 250 /04 6 prowadzenia egzekucji administracyjnej po ogłoszeniu upadłości, całkowicie pomija treść art. 168 b ustawy, wedle którego "zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela (...) na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego". Przepis ten oznacza, iż żądanie zwrotu wyegzekwowanych w toku postępowania należności może odbywać się jedynie na drodze postępowania sądowego przed sądem powszechnym. Skarżący nie dostrzega także, iż w toku postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu służy szereg środków prawnych chroniących przed niezgodną z prawem egzekucją, w tym również przed niedopuszczalną egzekucją. Podstawowym środkiem zaskarżenia na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest określony w art. 32 § 1 i art. 33 pkt. 6 ustawy zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Jeżeli organ egzekucyjny stwierdzi, iż zarzut ten jest uzasadniony, to zgodnie z art. 34 § 4 ustawy (w obecnie obowiązującym brzmieniu) wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Środkiem zaskarżenia czynności wykonawczych jest skarga z art. 54 ustawy. Wreszcie - jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne (art. 59 § 1 pkt. 7 ustawy) - zobowiązany może złożyć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów. Dodać na zakończenie należy, iż postępowanie egzekucyjne w administracji kończy się przez wykonanie egzekucji - realizację tytułu wykonawczego. W takim przypadku organ egzekucyjny nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia, w szczególności zaś nie ma wówczas podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 1992 r. III SA 38 /92, ONSA z 1993 r. nr 4, poz. 90). W rozpoznawanej sprawie - jak wynikało z niekwestionowanych okoliczności faktycznych - organ egzekucyjny zrealizował tytuł wykonawczy tj. wyegzekwował całą dochodzoną należność i Sygn. akt I SA /Wr 250 /04 7 tym samym postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Jak to już zostało powiedziane zwrot należności (w tym zaległości podatkowych) wyegzekwowanych w toku postępowania egzekucyjnego może odbywać się jedynie na drodze postępowania sądowego przed sądem powszechnym. Do rozpoznania takiego żądania nie jest natomiast uprawnionych organ egzekucyjny, co oznacza, iż postępowanie takie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) oraz na podstawie art. 151 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.