II SA/Bk 156/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA E. Trykoszko, Sędziowie NSA G. Gryglaszewska (spr.), S. Prutis, Protokolant A. Bazydło, po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości oddala skargę.- Decyzją z dnia [...].01.2004r. o nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty G. z dnia [...].12.2003r. umarzającą postępowanie z wniosku M. Ś. o zwrot nieruchomości rolnej o pow. 39,45 ha położonej na terenie wsi P. gm. R. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: J. P. (ojciec M. Ś.) był właścicielem gruntów o pow. 39, 45 ha, które w wyniku scalenia w wymiany gruntów, objął w użytkowanie Zakład Naukowo-Badawczy w B. W zamian za te grunty, jako ekwiwalent J. P. otrzymał grunty o pow. 53, 27 ha, których nie objął w użytkowanie. Grunty te zostały potraktowane jako mienie opuszczone i przejął je Skarb Państwa decyzją z dnia [...].09.1965r. na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957r. o zmianie dekretu z 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1961r. nr 32, poz. 161) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5.08.1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198). Grunty te zostały rozdysponowane między różne osoby prawne i fizyczne. M. Ś. wystąpiła do Starosty G. o zwrot gruntów o pow. 39, 45 ha, stanowiących niegdyś własność jej ojca J. P. Starosta G. umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 104 i 105 § 1 kpa uważając, że nie ma obecnie przepisów prawnych, które zezwalałyby na pozytywne załatwienie wniosku M. Ś. Takiego samego zdania był Wojewoda P. , który stwierdził, iż nie ma tu zastosowania powoływany przez M. Ś. art. 216 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. nr 46, poz. 543 z późn. zm.). Natomiast instytucja zwrotu nieruchomości w trybie art. 136-142 w/w ustawy obejmuje nieruchomości, których własność przeszła przymusowo na Skarb Państwa na podstawie decyzji administracyjnej kończącej postępowanie wywłaszczeniowe. Wyjątki od tej zasady, wymienione w art. 216 ustawy nie obejmują aktu prawnego, tj. ustawy z dnia 13.07.1957r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiodła M. Ś., wnosząc o zmianę decyzji Wojewody P. umarzającej postępowanie poprzez uwzględnienie wniosku o zwrot nieruchomości rolnej o pow. 39, 45 ha. Zarzuciła decyzji naruszenie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżącej art. 216 stanowi rozszerzenie możliwości zwrotu nieruchomości, które przejął Skarb Państwa w trybie i na zasadach nie mieszczących się w konstrukcji wywłaszczenia. Skarżąca podniosła, iż jej ojciec nigdy nie użytkował i nie objął w posiadanie gruntu zamiennego o pow. 53, 27 ha, albowiem nie akceptował takiego ekwiwalentu. Nie zostało mu również wypłacone jakiekolwiek odszkodowanie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie można interpretować rozszerzająco, co wynika też z wykładni wyroku NSA z dnia 5.05.2000r. sygn. akt I SA 537-540/99. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem żądania M. Ś., określonym we wniosku z dnia 19.11.2003r. był zwrot gruntów o pow. 39, 45 ha, które ok. 1960 roku zostały odebrane jej ojcu J. P. w ramach wymiany gruntów i przekazane w użytkowanie ówczesnemu Zakładowi Doświadczalnemu Melioracji i Użytków Zielonych w B. na mocy dekretu z dnia 9.02.1953r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. nr 11, poz. 40). Na tę okoliczność brak jest decyzji, natomiast zachowały się jedynie operaty techniczne z 1961r. Kontynuacją tego postępowania było przydzielenie J. P. w 1962r. gruntów zamiennych o pow. 53, 27 ha na mocy ustawy z dnia 13.07.1957r. – art. 2 – o zmianie dekretu z 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Przydzielenie gruntu zamiennego następowało wówczas, gdy nie było możliwe zwrócenie nieruchomości przejętej z uwagi na ich zagospodarowanie przez jednostki gospodarki uspołecznionej. W tym czasie Zakład Naukowo-Badawczy w B. poczynił własne inwestycje na byłym gruncie J. P. Obecne żądanie skarżącej nie znajduje odniesienia do warunków zwrotu nieruchomości, określonych ustawą z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. nr 46, poz. 543 z późn.zm.). Sama skarżąca wskazuje jako podstawę prawną zwrotu przepis art. 216 tej ustawy. Jednakże, jak słusznie zauważają organy, żaden z przepisów w/w ustawy nie przewiduje zwrotu nieruchomości w takich okolicznościach, jakie wynikają ze stanu faktycznego sprawy. Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i następnych ustawy z 21.VIII.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543) określają ust. 3 i 4 art. 136 oraz art. 216 tej ustawy. Artykuł 136 ust. 3 tej ustawy stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Z kolei art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie oraz przejętych na rzecz określonych podmiotów (państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej) i na potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego). Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w ust. 3 art. 136 tej ustawy. Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogóle zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Nie ulega wątpliwości w świetle powyższych ustaleń, że Skarb Państwa nie nabył prawa własności działki o pow. 39, 45 ha w drodze tak rozumianej instytucji wywłaszczenia nieruchomości. Rozszerzenie możliwości zwrotu nieruchomości w trybie i na zasadach przewidzianych w art. 136 ust. 3 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami również na nieruchomości, których własność nabył Skarb Państwa w trybie i na zasadach nie mieszczących się w konstrukcji wywłaszczenia sensu stricto i które nie mogłyby być zwrócone na podstawie tych przepisów, zawiera art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten w sposób taksatywny wylicza kategorie nieruchomości przejęte lub nabyte przez Skarb Państwa, zrównane z nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 tej ustawy. Wśród tych nieruchomości nie wymienia się takich, które zostały przejęte na Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków zielonych (Dz. U. nr 11, poz. 40), ani też dotyczących wymiany i scalania gruntów. W związku z takim ukształtowaniem treści art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami (enumeratywne wyliczenie ustaw i przepisów poszczególnych ustaw) nie budzi wątpliwości, że normy prawne zawarte w tym przepisie mają charakter wyjątkowy, rozszerzający jedynie pojęcie nieruchomości wywłaszczonej, do którego odwołuje się art. 136 ust. 3 tej ustawy i jako takie nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Takie stanowisko zajmuje T. Woś: Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości (Warszawa 1998, s. 176-177), na które to powołuje się skarżąca w sposób nieuzasadniony w treści skargi. Za ścisłą interpretacją przepisu art. 216 ustawy przemawia m.in. wyrok NSA z dnia 5.05.2000r. sygn. I SA 537/99 (niepublikowany). Należy podkreślić, że przejęcie nieruchomości o pow. 39, 45 ha od J. P. dokonane zostało za ekwiwalentem – przydzielono mu grunty o pow. 53, 27 ha Tego faktu nie neguje również skarżąca. Natomiast zupełnie inną kwestią pozostaje, czy J. P. odpowiadał taki ekwiwalent, dlaczego nie użytkował gruntów o pow. 53, 27 ha oraz czy zgodnie z prawem został ich pozbawiony bez odszkodowania (jak twierdzi skarżąca) decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...].09.1965r. w ramach przejęcia mienia opuszczonego. Niniejsza sprawa nie dotyczyła rozstrzygnięcia w powyższym zakresie i nie mogła też być przedmiotem orzeczenia sądowego. Należy więc stwierdzić, że organy orzekające nie naruszyły prawa (poza prawną wątpliwością, czy decyzja winna być oddalająca wniosek, czy umarzająca postępowanie, acz nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie istoty sprawy) i skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).