IV SA/Wa 97/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Maria Rzążewska, , , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2004 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2003 r., 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz D. D. kwotę 200 zł (słownie dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów sądowych Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2004r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art.157 § 3 kpa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2003r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1954r. w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstw rolnych nie będących w faktycznym władaniu właścicieli, w części dotyczącej gospodarstwa rolnego o pow. 2 ha z budynkami, położonego B., gm. K. należącego do S. D. Orzeczenie podlegające kontroli w postępowaniu nadzorczym wydane zostało na podstawie art. 1 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położnych w niektórych powiatach województw: białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339)-zwanego dalej "dekretem". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji ustalił, że S. D. został przesiedlony na Ziemie Odzyskane w 1947r. i przebywał tam do drugiej połowy listopada 1954r. W wyniku wysiedlenia, objęte decyzją gospodarstwo nie pozostawało w jego faktycznym władaniu w dniu wydania kontrolowanego orzeczenia, stąd na podstawie przepisów dekretu mogło być przejęte na własność Państwa. Ze skargą na tę decyzję wystąpił następca prawny S. D. - D. D., z wniosku którego toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. Skarżący podtrzymał wysuwane w postępowaniu nadzorczym zarzuty, iż przesiedlenie zarówno S. D., jak i jego żony O. D. nastąpiło wbrew prawu, wobec braku karty przesiedleńczej dla S. D. i wpisu na listę wysiedlanych - tylko O. D. Skarżący podniósł, że właściciele przejętego gospodarstwa nie otrzymali orzeczenia o przejęciu na własność Państwa ich gospodarstwa, wywodząc nadto, iż S. D. był właścicielem gospodarstwa o pow. 5,5987 ha wraz z zabudowaniami i inwentarzem a nie o pow. 2 ha jak przyjęto w decyzji o przejęciu tego gospodarstwa. Skarżący zarzuca, że art.l ust.l dekretu, na mocy którego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w dniu [...] września 1954r. wydało orzeczenie, o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, narusza zapisy art. 12,13,69,70,74 obowiązującej wówczas Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 2 lipca 1952r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów Działając na podstawie wymienionego przepisu Sąd z przyczyn, o których poniżej, doszedł do przekonania, że sprawę rozpoznały organy niewłaściwe rzeczowo i w związku z tym decyzje obu instancji są dotknięte wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pktl k.p.a. Ugruntowane jest w doktrynie jak i w orzecznictwie stanowisko, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia ( B. Adamiak, J. Borkowski-Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996r., str.732). Kontrolowane w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] września 1954r. zostało wydane na podstawie dekretu, który utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27 poz. 250). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11 poz. 81). Powołane akty prawne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądzałyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydanych na podstawie tego dekretu a w obowiązującym systemie prawnym nie ma uregulowań dozwalających na przejmowanie przez państwo mocą decyzji administracyjnej opuszczonych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też prezydiów powiatowych rad narodowych. Ten stan prawny niewątpliwie nastręcza trudności w ustaleniu właściwego organu dla stwierdzenia nieważności zakwestionowanego przez skarżącego aktu. Stosownie do treści art. 157§1 kpa właściwym organem do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia z wyłączeniem tych przypadków gdy kontrolowana w tym trybie decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. O tym, jakie są organy wyższego stopnia przesądza art. 17 kpa, z którego treści nie można wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nie istnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał kontrolowaną decyzję i równocześnie nie istnieją podstawy materialnoprawne na jakich decyzja została oparta, tak jak ma to miejsce w rozpoznanej sprawie. W tym przypadku jako kryterium właściwości należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198) - w myśl którego do właściwości organów gminy przeszły -jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej -jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. W myśl art. 1 7 pkt 1 kpa, w jego brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1998r.o zmianie niektórych ustaw i w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej /Dz.U. Nr 162 poz. 1126/ organami wyższego stopnia są samorządowe kolegia odwoławcze chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Powyższe prowadzi do wniosku, iż organem wyższego stopnia w stosunku do prezydium powiatowej rady narodowej jest samorządowe kolegium odwoławcze. Oznacza to, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez prezydium powiatowej rady narodowej o przejęciu gospodarstwa rolnego jest samorządowe kolegium odwoławcze, bowiem brak jest przepisu, który stanowiłby o właściwości w tych sprawach jako organu wyższego stopnia wojewody. Rozpoznanie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia przez Wojewodę [...] w I instancji a w drugiej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oznacza, że postępowanie nadzorcze przeprowadziły niewłaściwe rzeczowo organy i wobec tego wydane przez te organy decyzje są dotknięte wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe sąd administracyjny na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z 145 § 1 pkt 2 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego orzeczono na podstawie art. 200 i 210 wymienionej ustawy.