III SA/Lu 245/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (spr.), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Syta, po rozpoznaniu w dniu 14 października 2004 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...], 2. określa, że wyżej wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną z upoważnienia Wojewody, przez Kierownika Delegatury, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. Nr 154, poz. 1793) w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu – po rozpatrzeniu odwołania S. D. od decyzji wydanej z upoważnienia Starosty przez Kierownika Oddziału Zamiejscowego Ewidencji i Rynku Pracy Powiatowego Urzędu Pracy, Nr [...] z dnia [...] w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego w kwocie 5985 zł, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewoda stwierdził, iż S. D. rejestrując się w Oddziale Zamiejscowym Ewidencji i Rynku Pracy Powiatowego Urzędu Pracy w dniu [...] lipca 1999 r. jako bezrobotny, został w sposób nie budzący wątpliwości, poinformowany o obowiązkach i uprawnieniach osób którym przysługuje prawo do zasiłku przedemerytalnego. Zgodnie z powyższym pouczeniem, które podpisał miał on obowiązek powiadomić w ciągu 5 dni urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub pozarolniczej działalności gospodarczej; wskazano również okoliczności w jakich prawo do zasiłku przedemerytalnego ulega zawieszeniu. S. D. z dniem [...] listopada 2002 r. podjął zatrudnienie w Fundacji na rzecz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w wymiarze ½ etatu. Ustawą z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu... (Dz. U. Nr 154, poz. 1793) z dniem 1 kwietnia 2002 r. zostało zmienione brzmienie art. 37n ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, według której prawo do zasiłku przedemerytalnego ulega zawieszeniu w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli łączna kwota przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskanych w danym miesiącu z tytułu zatrudnienia i innej pracy zarobkowej oraz otrzymanego zasiłku przedemerytalnego byłoby wyższe od kwoty 200 % zasiłku dla bezrobotnych. Pobierane przez S. D. wynagrodzenie miesięczne w okresie od grudnia 2002 r. do września 2003 r. oraz otrzymywany zasiłek przedemerytalny były wyższe od kwoty 200 % zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący do dnia [...] nie powiadomił urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia i otrzymywanym wynagrodzeniu. Obowiązek powiadomienia urzędu pracy, w terminie 5 dni od podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub pozarolniczej działalności oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku wynika z art. 26 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przepis ten zgodnie z art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (...) stosuje się również do osób pobierających zasiłki przedemerytalne. Powyższe przepisy rangi ustawowej są aktami powszechnie obowiązującymi i dostępnymi dla ogółu obywateli. Dlatego też Powiatowy Urząd Pracy nie miał obowiązku informowania skarżącego o zmianie z dniem 1 kwietnia 2002 r. obowiązujących przepisów. Osiągane przez S. D., z tytułu wynagrodzenia za pracę i zasiłku przedemerytalnego, kwoty były wyższe od kwoty 200 % zasiłku dla bezrobotnych i skutkowały decyzją zawieszającą prawo do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 1 października 2003 r. Zebrany materiał dowodowy dawał podstawę organowi I instancji do uznania, iż pobrany w okresie od 1 grudnia 2002 r. do 30 września 2003 r. zasiłek przedemerytalny w świetle art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu był świadczeniem nienależnym. W następstwie tego Kierownik Oddziału Zamiejscowego Ewidencji i Rynku Pracy Powiatowego Urzędu Pracy działający z upoważnienia Starosty orzekł o obowiązku zwrotu przez S. D. nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego w kwocie 5985 zł. Podnoszone w odwołaniu okoliczności, iż skarżący znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i nie ma możliwości zapłaty tak ogromnej kwoty, nie mają znaczenia w tym postępowaniu. Również pracodawca nie miał obowiązku informowania o dopuszczalnej granicy zarobków przy pobieraniu zasiłku przedemerytalnego, gdyż nie wynika to z przepisów prawa. W powyższej sytuacji decyzja organu I instancji jest w pełni zasadna i dlatego należało utrzymać ją w mocy. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. D. wnosił o jej uchylenie, jak też o uchylenie decyzji organu I instancji. Skarga zarzuca naruszenie przez obydwie powyższe decyzje art. 28 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm.) przez przyjęcie, że skarżący świadomie nie informował Urzędu Pracy o podjęciu zatrudnienia i wysokości osiąganego dochodu. W motywach skargi S. D. podnosił, iż o zmianie dokonanej w dniu 1 stycznia 2002 r. przepisu art. 37n ust. 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie został poinformowany przez Urząd Pracy. Uważał, iż dochód jaki pobiera z tytułu zatrudnienia nie przekracza połowy najniższego wynagrodzenia i zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie przyznania zasiłku przedemerytalnego nie spowoduje zawieszenia prawa do jego pobierania. Nie powiadomienie go o zmianie przepisu art. 37n wyklucza zwrot wypłaconego zasiłku przedemerytalnego. Oznacza to, że nieświadomość nie należności świadczenia wyklucza żądania jego zwrotu. Informował również, iż żądana kwota zwrotu pobranego zasiłku jest niewyobrażalnie wielka, jego sytuacja majątkowa wyjątkowo tragiczna. Nie posiada środków finansowych by dokonać zwrotu wyliczonej kwoty. Kierownik Delegatury działający z upoważnienia Wojewody w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego obejmuje wszystkie kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc czy organ dokonał prawidłowych ustaleń, czy właściwie zinterpretował zastosowaną normę prawną i nie naruszył zasad uznania faktów za udowodnione. Przytoczone przez organy obu instancji okoliczności faktyczne sprawy nie są wątpliwe, zaś jedynymi przesłankami wymagającymi ocenienia jest ustalenie czy skarżący miał obowiązek powiadomić urząd pracy o podjęciu zatrudnienia (art. 26 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu) oraz czy świadczenie pobrane przez niego w tych właśnie okolicznościach ma charakter świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm.) i w związku z tym, czy zachodzi obowiązek zwrotu takiego świadczenia stosownie do ust. 1 cytowanego przepisu. Art. 26 w/w ustawy stanowi, iż bezrobotny jest obowiązany zawiadomić w ciągu 5 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub pozarolniczej działalności oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku. Powyższy przepis w dacie wydania decyzji o przyznaniu skarżącemu prawa do zasiłku przedemerytalnego stosowało się odpowiednio na mocy art. 37n w/w ustawy do osób pobierających zasiłek przedemerytalny. Treść art. 37n ust. 1 została jednak zmieniona przez art. 3 pkt 17 lit.a ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy i ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i Wojewódzkich Komisji Dialogu Społecznego oraz o ułatwianiu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz. U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1793) i wszedł on w życie z dniem 1 stycznia 2002 r. Zmieniony przepis nie nakładał już obowiązku powiadamiania powiatowego urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia przez osoby pobierające zasiłek przedemerytalny. Również art. 11 powyżej wymienionej ustawy, który wszedł w życie 1 stycznia 2002 r. w ust. 2 pkt 2, nie stanowi by do osób posiadających prawo do zasiłku przedemerytalnego stosowało się odpowiednio przepisy art. 26 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. S. D. podjął zatrudnienie z dniem [...] listopada 2002 r., a więc w okresie gdy art. 26 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie stosowało się do osób pobierających zasiłki przedemerytalne. Nieprawidłowo więc organa pierwszej i drugiej instancji wywiodły obowiązek powiadomienia powiatowego urzędu pracy przez skarżącego o podjętym przez niego zatrudnieniu. Zgodnie z podstawową zasadą postępowania administracyjnego organ administracyjny I i II instancji stosuje przepisy prawa materialnego, obowiązujące w dniu wydania decyzji. Przechodząc zaś do oceny czy zasiłek przedemerytalny pobrany przez skarżącego ma charakter świadczenia nienależnego, to w rozumieniu art. 28 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu należy powołać się na definicję tego pojęcia zawartą w art. 28 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy. Za nienależnie pobrane świadczenie uważa się, świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Organy orzekające w obu instancjach wzięły pod uwagę jedynie pierwszą część tego przepisu, pomijając jej, również istotną, część drugą, a mianowicie pouczenie strony o okolicznościach powodujących w tym przypadku zawieszenie prawa do zasiłku przedemerytalnego. Treść art. 37n ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu od daty przyznania skarżącemu prawa do zasiłku przedemerytalnego zmieniła się kilkakrotnie. W dacie podjęcia zatrudnienia przez S. D. oraz w dacie orzekania przez organy decyzyjne prawo do świadczenia przedemerytalnego - art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ... (Dz. U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1793) nakazał do osób posiadających prawo do zasiłku przedemerytalnego stosować odpowiednio przepisy m.in. art. 37 l – 37 o ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobocia; ulegało zawieszeniu w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli łączna kwota przychodów (...) oraz otrzymywanego świadczenia przedemerytalnego byłaby wyższa od kwoty 200 % zasiłku o którym mowa w art. 24 ust. 1 w/w ustawy. Z przedstawionego materiału dowodowego nie wynika, by skarżący był informowany o treści tego przepisu. W odwołaniu jak i w skardze S. D. wręcz zaprzecza by zawiadamiano go o zmianie brzmienia tego przepisu. Obowiązek pouczenia spoczywa na urzędzie pracy. Samo zaś pouczenie powinno być wyczerpujące, zawierające informację o obowiązujących w dniu pouczenia zasadach zawieszalności prawa do świadczeń. Brak pouczenia zwalnia bowiem osobę bezpodstawnie pobierającą świadczenie z obowiązku ich zwrotu. Konieczność pouczenia o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia stanowi warunek sine qua non uznania pobranego zasiłku za nienależne świadczenie i w konsekwencji orzeczenie obowiązku jego zwrotu (wyrok NSA z dnia 14 grudnia 1998 r. II SA 1606/98 pub. Lex nr 41902). Aprobując w pełni powyżej przedstawioną tezę stwierdzić należy, iż brak pouczenia skarżącego o skutkach podjęcia zatrudnienia i dopuszczonej wysokości osiąganego z tego tytułu dochodu wyklucza zastosowanie wobec niego konsekwencji z art. 28 ust. 1 w/w ustawy. Ponieważ zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na treść decyzji, przeto podlegały one uchyleniu. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji.