II SA/Ol 447/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2004 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty pieniężnej potrąconej z odprawy emerytalnej na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Komendant Wojewódzki Policji decyzją Nr "[...]" z dnia 20 grudnia 2002 r., po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Komendanta Powiatowego Policji w S. odmawiającej zwrotu potrąconej z odprawy emerytalnej kwoty w wysokości 4.815 zł, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazywano, że J. K. zwolniony został ze służby w Policji z dniem 30 maja 2000 r., zatem potrącenie należności alimentacyjnych ustalonych procentowo zostało dokonane z jego odprawy emerytalnej na podstawie art. 127 ust. 2 ustawy z dnia 5 kwietnia 1990 r. o Policji /tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 101, póz. 1092). Według organu przepis ten, w brzmieniu wówczas obowiązującym, ustalał w sposób pełny i wyczerpujący co należy rozumieć przez pod pojęciem uposażenia z jakiego organ policji może dokonywać potrąceń, obejmując również odprawę emerytalną wymienioną w art. 114 ust. l pkt l ustawy. Jednocześnie przepis ten nie uzależniał dopuszczalności potrącenia od występującej zwłoki w regulowaniu świadczeń alimentacyjnych. Podnoszono nadto, że ustawodawca dokonał zdefiniowania pojęcia uposażenia na potrzeby dokonywania potrąceń, w tym także na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych i brak było w ówczesnym stanie prawnym podstaw do wyłączenia odprawy z katalogu świadczeń ustawowo poddanych potrąceniom. Zdaniem organu dopiero z dniem 19 października 2002 r. wraz ze zmianą brzmienia art. 127 ustawy o Policji, odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych należności alimentacyjnych. Na skutek wniesionej przez J. K. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 6 lutego 2004 r. sygn. akt "[...]" uchylił zaskarżoną decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że punktem wyjścia dla rozstrzygnięcia czy w związku z odejściem na emeryturę można było dokonać potrącenia na rzecz świadczeń alimentacyjnych, jest treść sentencji wyroku Sądu Rejonowego w S., którym J. K. został zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na rzecz swoich dzieci po 20% miesięcznych zarobków, tj. razem 40 %. Wskazując, iż z treści wyroku wynika, ze należności te miały być świadczone systematycznie z otrzymywanego uposażenia Sąd stwierdził, iż wprawdzie ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w rozdziale 9 poświęconym uposażeniu i innym świadczeniom pieniężnym policjantów, nie posługuje się użytymi w wyroku terminami, takimi jak zarobki, czy pobory, jednakże biorąc pod uwagę, użyte w nim dookreślenie tych terminów przymiotnikiem "miesięcznych", nie powinien budzić wątpliwości fakt, że ich synonimem jest pojęcie uposażenia, na które zgodnie z art. 100 ustawy, składają się uposażenie zasadnicze i dodatki do uposażenia, wymienione w art. 104 tej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 105, uposażenie zasadnicze i dodatki do uposażenia o charakterze stałym płatne są miesięcznie. Sąd uznał, że skoro w niniejszej sprawie tytułem wykonawczym jest wskazany wyrok wyznaczający do jakich składników dochodu zobowiązanego można kierować egzekucję, sprzeczne z prawem było dokonanie potrącenia z innych świadczeń, w sytuacji gdy bieżące uposażenie skarżącego wypłacane z tytułu służby pokrywało alimenty w wysokości ustalonej przez Sąd. Sąd przedstawił pogląd, że tylko w sytuacji gdyby bieżące uposażenie nie pokrywało alimentów, zaległe należności mogłyby być egzekwowane, na podstawie powoływanego przez organ art. 127 ustawy o Policji. Przepis ten, wprowadzając możliwość skierowania egzekucji do uposażenia policjantów, rozszerzał bowiem w ust. 2 zakres znaczeniowy tego pojęcia, określony w powołanym wyżej art. 100, o odprawę wymienioną w art. 114 oraz świadczenie określone w art. 112 i 117. Wskazano nadto, że zgodność przedstawionej interpretacji przepisu art. 127 ustawy z zamiarem ustawodawcy potwierdza również, dokonana z dniem 10 października 2001 r. zmiana brzmienia art. 127, który obecnie w ust. 3 wyraźnie stanowi, iż odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych świadczeń alimentacyjnych. W świetle powyższego Sąd stwierdził naruszenie powołanych przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i uchylił wskazane powyżej decyzje na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Komendant Powiatowy Policji w S. decyzją Nr "[...]" z dnia 6 maja 2004 r. odmówił J. K. zwrotu kwoty 4815,20 zł potrąconej z odprawy emerytalnej na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletnich dzieci, a Komendant Wojewódzki Policji, po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji, decyzją Nr "[...]" z dnia 25 czerwca 2004 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ II instancji w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia ponownie dokonał interpretacji pojęcia "zarobków" użytego w ugodzie zawartej z udziałem strony, uznając je za pojęcie szersze niż "uposażenie" w rozumieniu art. 100 ustawy o Policji. Stwierdzono nadto, że podobnie zakres przedmiotowy pojęcia "uposażenie" w rozumieniu art. 127 ustawy powoływanej ustawy jest pojęciem szerszym niż "uposażenie" wskazane w art. 100 tejże ustawy, wywodząc dalej, że brak było podstaw do wyłączenia odprawy z katalogu świadczeń ustawowo poddanych potrąceniom. Zdaniem Wojewódzkiego Komendanta Policji dopiero po nowelizacji ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, tj. od 19 października 2001 r., organ Policji nie może dokonać takiego potrącenia, gdy zobowiązany nie zalega z innymi świadczeniami. Na powyższą decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji J. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnosząc o jej zmianę lub uchylenie i przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi opisał dotychczasowy przebieg sprawy ponownie zarzucając, że zastosowanie w stosunku do niego art. 127 powołanej ustawy, było bezprawne z uwagi na to, że należności alimentacyjne były regulowane przez niego na bieżąco. Do skargi dołączył m.in. kopię wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 lutego 2004 r., sygn. akt "[...]". Komendant Wojewódzki Policji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podkreślając jednocześnie, że organy administracji nie podzieliły poglądu zaprezentowanego przez Sąd administracyjny i ponownie odmówiły zwrotu potrąconej kwoty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organy administracji, przy czym Sąd nie jest związany granicami i wnioskami skargi. Uznając skargę za zasadną podkreślić należy, iż istotnym dla jej rozpoznania jest fakt, że wydanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nastąpiło na skutek powtórnego rozstrzygnięcia sprawy przez organy Policji, z pominięciem zasady sformułowanej w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270). Zgodnie z unormowaniem zawartym w tym przepisie "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia". Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu Sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie i na Sądzie może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. np. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, LEX 44392). W rozpoznawanej sprawie żadna ze wskazanych sytuacji nie wystąpiła, a mimo to organy Policji zlekceważyły wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 lutego 2004 r. sygn. akt "[...]", nie podporządkowując się przy ponownym rozpatrzeniu sprawy obowiązkowi zastosowania wykładni prawa dokonanej przez Sąd i nie stosując się do wskazań co do dalszego postępowania. Zaznaczyć przy tym należy, że żadna ze stron nie zakwestionowała zasadności powyższego wyroku poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, wobec czego z dniem 6 kwietnia 2004 r. wyrok ten stał się prawomocny. Z całą mocą podkreślić należy, że Sąd w omawianym wyroku wykazał organom orzekającym naruszenie prawa materialnego, tj. art. 127 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji wskazując jednocześnie, że zgodność przedstawionej interpretacji przepisu art. 127 ustawy z zamiarem ustawodawcy potwierdza również, dokonana z dniem 10 października 2001 r. zmiana brzmienia art. 127, który obecnie w ust. 3 wyraźnie stanowi, iż odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych świadczeń alimentacyjnych. W uzasadnieniu wyroku wskazano także organom, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinny mieć na uwadze, podniesione przez Sąd okoliczności co do zakresu, wyznaczonego tytułem wykonawczym, obowiązku alimentacyjnego skarżącego. Zakres ten wynika bowiem z tytułu, który stanowi podstawę prowadzenia egzekucji. Art. 127 określa natomiast jedynie rodzaj świadczeń, z których dokonywane mogą być potrącenia w ramach zakreślonych przez tytuł wykonawczy, nie obligując jednocześnie do tych potrąceń. Skoro zatem Sąd w wyżej powołanym wyroku zawarł ocenę prawną, w której mieści się wykładnia prawa materialnego, a także dokonał dalszych wskazań co do dalszego postępowania to organy Policji nie mogły wydać rozstrzygnięcia sprzecznego z tym wyrokiem. Ocena prawna wyrażona w powyższym wyroku wiąże też Sąd rozpoznający niniejszą skargę, który zresztą w pełni podziela stanowisko w nim zaprezentowane. W świetle tych ustaleń, skargę należy uznać za zasadną, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały z ewidentnym naruszeniem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), mającym istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku strony organy orzekające w niniejszej sprawie obowiązane są w pełni uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2004 r. sygn. akt "[...]" oraz zastosować się do wskazań w nim przedstawionych, co do dalszego postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a i c oraz art. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.