III SA/Lu 332/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (spr.), Protokolant Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2004r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] października 2001r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...],[...], [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] stycznia 2001 r., działając na podstawie art. 233 ( 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, art. 13 § 1 i § 4, art. 85 § 1, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej oraz ust. 2 części "A" Postanowień wstępnych do Taryfy celnej (Dz. U. 1997 r. Nr 158, poz. 1047), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej oraz ust. 5 części "A" Postanowień wstępnych do taryfy Celnej (Dz. U. z 1998 r. nr 158, poz. 1036), § 2 ust. 3, § 11 ust. 1, § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. z 1997 r. Nr 130, poz. 851), art. 13, 16 i 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego zmienionego Porozumieniem między Rzeczpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi, podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. - utrzymał w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że na podstawie dokumentów SAD o numerach szczegółowo opisanych w ww. decyzji M. G. zgłaszała do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym importowaną z Holandii odzież używaną, klasyfikując ją do kodu PCN Taryfy celnej 6309 00 00 0 ze stawką celną obniżoną UE. Jako podstawę zastosowania obniżonej stawki celnej organ celny uwzględniał deklaracje eksportera zawarte na załączanych przez stronę do zgłoszeń celnych rachunkach. Pismem z dnia [...] lutego 2000 r. polskie władze celne zwróciły się do holenderskich władz celnych, będących władzami kraju eksportu, z prośbą o przeprowadzenie weryfikacji deklaracji holenderskiego eksportera, znajdujących się na rachunkach o pochodzeniu odzieży z Unii Europejskiej. W piśmie z dnia [...] grudnia 2000 r. holenderskie władze celne poinformowały, że deklaracje na fakturach zostały wystawione niesłusznie, a towary opisane na fakturach nie mogą być uznane za pochodzące w rozumieniu obowiązującej umowy międzynarodowej Układu Europejskiego. Ujawnienie tych faktów stanowiło dla organu celnego podstawę do wszczęcia postępowań i wydania przez Dyrektora Urzędu Celnego decyzji, uznających zgłoszenia SAD za nieprawidłowe i określających kwotę długu celnego z zastosowaniem autonomicznych stawek celnych. Prezes Głównego Urzędu Ceł rozpoznając odwołania podniósł, że zgodnie z art. 83 § 2 Kodeksu celnego po zwolnieniu towarów organ celny, w celu upewnienia się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym, może w szczególności kontrolować dokumenty i dane handlowe dotyczące operacji przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem, jak również późniejszych operacji handlowych dotyczących tych towarów. Kontrole te mogą zostać przeprowadzone u zgłaszającego bądź u każdej innej osoby bezpośrednio lub pośrednio związanej z tymi operacjami, jak również u każdej innej osoby posiadającej takie dokumenty i dane. Organ celny może również przystąpić do kontroli towarów, jeżeli istnieje jeszcze możliwość ich okazania. W ramach tak rozumianej kontroli mieści się również możliwość sprawdzania dokumentów, na podstawie których importer wnioskował o uzyskanie preferencji celnych, np. w postaci obniżonej stawki celnej UE. W przypadku towarów pochodzących z Unii Europejskiej, których pochodzenie importer udokumentował dowodem pochodzenia w postaci świadectwa przewozowego EUR.1 lub deklaracji na fakturze, możliwość weryfikacji takiego dowodu pochodzenia wynika także z postanowień obowiązującej w handlu między Rzeczpospolitą Polską a krajami Unii Europejskiej umowy międzynarodowej jaką jest cytowany wyżej Układ Europejski. Art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego wprowadza możliwość weryfikacji dowodów pochodzenia przez władze celne kraju importera: a) wyrywkowo lub b) gdy mają one uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dokumentu lub rzetelności informacji dotyczących prawdziwego pochodzenia sprawdzanych produktów. W przedmiotowej sprawie organ I instancji dokonał kontroli zgłoszeń celnych SAD zgodnie z art. 83 § 1 Kodeksu celnego. W ramach tej kontroli organ celny zwrócił się do Głównego Urzędu Ceł o przekazanie, w trybie art. 32 Protokołu 4 UE, deklaracji sporządzonych na fakturach do zweryfikowania przez upoważnione do tego holenderskie władze celne. Art. 83 Kodeksu celnego, jak i art. 32 Protokołu 4 UE nie uzależniają przeprowadzenia weryfikacji dokumentu od wcześniejszego poinformowania o tym importera, a tym bardziej od uzyskania zgody na taką weryfikację. W świetle uzyskanego materiału dowodowego, w szczególności wyników dochodzenia holenderskich służb celnych, Dyrektor Urzędu Celnego miał podstawy prawne do uznania, że zadeklarowane w zgłoszeniach celnych preferencyjne pochodzenie towarów, potwierdzone deklaracjami na fakturach, nie odpowiadało rzeczywistości; uzasadniało to wszczęcie postępowań i korektę kwoty długu celnego ze stawki obniżonej na stawkę autonomiczną. Weryfikacja przeprowadzana przez władze celne kraju eksportu jest jedyną przewidzianą przez Protokół 4 formą kontroli dowodów pochodzenia towaru. Wynik takiej weryfikacji jest wiążący dla władz celnych kraju importu i nie może być przez nie podważany. Organy celne nie mają prawa kwestionowania uzyskanych oficjalną drogą wyników weryfikacji, ani domagania się od władz weryfikujących szczegółowego wyjaśnienia, w jaki sposób władze celne ustaliły, że deklaracje na fakturach nie stanowią prawidłowych dowodów pochodzenia uprawniających do zastosowania obniżonej stawki celnej UE. Istota dalszego postępowania organu celnego, który uzyskał negatywny wynik weryfikacji sprowadza się do ustalenia prawidłowej stawki celnej na towar, który został dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym z zastosowaniem obniżonej stawki celnej określonej dla towarów pochodzących z Unii Europejskiej, podczas gdy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, status ten mu nie przysługuje. W myśl art. 15 § 1 Kodeksu celnego niepreferencyjne pochodzenie towarów określa się w celu: 1) stosowania taryfy celnej, z wyjątkiem środków wymienionych w art. 13 § 3 pkt 4 i pkt 5 (obniżone stawki celne i preferencyjne stawki celne), 2) stosowania środków polityki handlowej ustanowionych w odrębnych przepisach, 3) sporządzania i wydawania świadectw potwierdzających pochodzenie towarów. Zgodnie z § 2 tego artykułu reguły ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów określają art. 16-19. W myśl przepisu art. 19 § 1 ustawy Kodeks celny ustalenie pochodzenia towarów, o których mowa w art. 16 i art. 17, dokonywane jest przez organ celny na podstawie dowodu pochodzenia towarów. Zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia, pochodzenie towarów wymienionych w Wykazie Nr 3 musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. Cytowane rozporządzenie Rady Ministrów dotyczy dokumentowania pochodzenia towarów dla celów niepreferencyjnych, a więc towarów dopuszczanych do obrotu na polskim obszarze celnym nie na mocy przepisów umów międzynarodowych, lecz na zasadach ogólnych. Tak więc zasady dokumentowania pochodzenia towarów dla celów niepreferencyjnych dotyczą dokumentowania pochodzenia dla potrzeb zastosowania konwencyjnych stawek celnych. Odzież używana, stanowiąca przedmiot obrotu towarowego z zagranicą w niniejszej sprawie, jako objęta sekcją XI Taryfy została wymieniona w Wykazie Nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. i zgodnie z cytowanym wyżej przepisem § 11 ust. 1 jej pochodzenie dla zastosowania konwencyjnej stawki celnej musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. Wymogi, jakie musi spełniać świadectwo pochodzenia towarów z sekcji XI przywożonych na polski obszar celny lub wywożonych z polskiego obszaru celnego określone zostały w przepisie § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. W myśl przepisu pkt 10 Części -A" Postanowień wstępnych do Taryfy celnej, stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej, do towarów wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik Nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, dla których pochodzenie nie zostało udokumentowane świadectwem pochodzenia, ale jeżeli można ustalić kraj lub region pochodzenia tego towaru, stosuje się stawkę celną autonomiczną lub stawkę celną konwencyjną, jeżeli jest wyższa od stawki celnej autonomicznej. W przypadku braku świadectwa niepreferencyjnego pochodzenia towaru uprawniającego do zastosowania konwencyjnej stawki celnej, dokumentem uprawniającym do zastosowania autonomicznej stawki celnej jest dokument spełniający przesłanki § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. W przedmiotowej sprawie organ I instancji określił w decyzjach kwotę długu celnego z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej, ponieważ strona nie przedłożyła do akt sprawy świadectw niepreferencyjnego pochodzenia towaru, spełniających wymogi cyt. wyżej § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. Natomiast niepreferencyjne pochodzenie towarów uprawniające do zastosowania stawki autonomicznej potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty wywozowe SAD, gdzie w polu 16 jako kraj pochodzenia towarów została wskazana Holandia. Powyższe dokumenty odpowiadają wymogom wskazanym w § 11 ust. 2 cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. Skargę na powyższą decyzję wniosła Pani M. G. domagając się uchylenia decyzji obu instancji zarzucając naruszenie art. 120, 121 § 1, 122, 125 § 1, 187 § 1, 191, 207, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego Ordynacji podatkowej, Wyrokiem z dnia 3 lipca 2002 r. (sygn. akt I SA/Lu 1280/01) Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że zgodnie art. 89 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wymienia przypadki, w których istnieje wymóg uchwalenia ustawy ratyfikacyjnej, we wszystkich pozostałych przypadkach umowy międzynarodowe nie wymagają uchwalenia ustawy ratyfikacyjnej. Ratyfikowana umowa międzynarodowa po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 91 Konstytucji stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana. Umowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ratyfikacyjnej wydaną w oparciu o art. 89 ust. 1 Konstytucji ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową, co wynika z art. 91 ust. 2 Konstytucji. Zatem umowy ratyfikowane bez uprzedniego wydania ustawy ratyfikacyjnej są wprawdzie źródłem prawa powszechnie obowiązującego, ale umieszczać je należy na poziomie aktów podustawowych. W razie kolizji z ustawą nie ma konstytucyjnych podstaw, by przyznawać im pierwszeństwo. Zdaniem sądu Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie miedzy Rzeczpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony został ratyfikowany bez uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, w związku z czym nie można temu aktowi przypisać mocy prawnej równej ustawie. Protokół 4 dotyczący definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej będący między innymi podstawą prawną zaskarżonej decyzji ma rangę aktu podustawowego. Natomiast ustawowymi regułami postępowania, które wiążą zarówno organy celne jak i Sąd są przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny. Powołany w zaskarżonej decyzji art. 33 Protokołu Nr 4 różnicuje spory między "władzami celnymi wnioskującymi o weryfikację" i "władzami celnymi odpowiedzialnymi za przeprowadzenie tej weryfikacji". We wszystkich przypadkach rozstrzyganie sporów pomiędzy importerem i władzami celnymi kraju importu odbywa się w oparciu o ustawodawstwo kraju importu. Lakoniczne informacje polskiego organu celnego skierowane do właściwego organu zagranicznego, jak i lakoniczna odpowiedź tegoż organu nie pozwalają w sposób jednoznaczny na tym etapie postępowania ustosunkować się do zasadniczej kwestii w sprawie, tj. pochodzenia towarów w rozumieniu Protokołu Nr 4. W tym stanie rzeczy zgodnie z art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 91 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - art. 32 ust. 6 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego jako źródło prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej nie ma pierwszeństwa w stosowaniu przed ustawą, zaś polskie organy celne związane są ustaleniami dokonanymi przez właściwe organy kraju eksportu tylko w takim przypadku, gdy ustalenia te nie są sprzeczne z ustawą obowiązującą w Polsce. Od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 3 lipca 2002 r. Prokurator Generalny wniósł rewizję nadzwyczajną, a w dniu 7 stycznia 2004 r. postanowieniem III RN 41/03 wydanym na podstawie art. 102 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd Najwyższy umorzył postępowanie w sprawie. Od wyroku, o którym mowa powyżej, została wniesiona przez Dyrektora Izby Celnej skarga kasacyjna, po rozpoznaniu której Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 maja 2004 r. (sygn. akt GSK 55/04) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, podnosząc, że art. 91 ust. 2 Konstytucji stanowi, iż umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodną wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Ustawą z dnia 4 lipca 1992 r. o ratyfikacji Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenia między Rzeczpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi wyrażono zgodę na dokonanie przez Prezydenta RP ratyfikacji tego Układu. Po ratyfikacji i ogłoszeniu w Dz. U z 1994 r. Nr 11, poz. 38 Układ Europejski od dnia 1 lutego 1994 r. stał się umową międzynarodową zajmującą w polskim systemie prawnym miejsce określone w art. 91 ust. 2 Konstytucji. W zaskarżonym wyroku błędnie więc przyjęto, że nie było ustawowego upoważnienia do ratyfikacji Układu Europejskiego przez Prezydenta RP, przez co jest on aktem ustępującym w hierarchii źródeł prawa przepisom Kodeksu celnego i Ordynacji podatkowej. W świetle art. 241 ust. 1 Konstytucji RP ratyfikowane dotychczas przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowe na podstawie obowiązujących w czasie ich ratyfikowania przepisów konstytucyjnych i ogłoszone w Dzienniku Ustaw, uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji, jeżeli z treści umowy międzynarodowej wynika, że dotyczą one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji. Protokół 4 spełnia wymogi art. 89 ust. 1 pkt 5 jako umowa dotycząca spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszym rzędzie podnieść należy, że stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Układ Europejski traktować należy jak umowę międzynarodową (ustawa z dnia 4 lipca 1992 r.) ratyfikowaną za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i w związku z tym ma pierwszeństwo przed ustawą Kodeks celny (art. 51 ust. 2 Konstytucji RP). W stanie faktycznym sprawy należało stosować w pierwszej kolejności postanowienie Układu Europejskiego oraz Protokołu Nr 4 i 6 stanowiącego jego załączniki. Podnieść należy, że stosownie do art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego Taryfa celna obejmuje obniżone stawki celne określone w umowach zawartych przez Rzeczpospolitą Polską z niektórymi krajami lub grupami krajów. Stawki te stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi spełniają warunki do ich zastosowania. Oceniając zgromadzony w tym zakresie materiał dowodowy podzielić należy stanowisko organów administracji, iż brak jest przesłanek do przyjęcia obniżonej stawki celnej w zakresie zgłoszenia celnego będącego przedmiotem niniejszej sprawy. Zasady określania pochodzenia towarów w stosunku do towarów pochodzących z państw członkowskich Unii Europejskiej określił Protokół Nr 4 definiujący pojęcia: "pochodzenia towarów" i "metod współpracy administracyjnej". Z akt sprawy wynika, że skarżąca dokonała zgłoszenia importowanej odzieży używanej ze stawką obniżoną, o czym świadczy zapis w polu 47 dokumentu SAD, a nadto w polu 36 dokumentu SAD zgłaszający zamieścił skrót FTA, co zgodnie z obowiązującym w dacie zgłoszenia celnego przepisem części V zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 23 września 1997 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (MP z 1997 r. Nr 72, poz. 690) oznacza, że wnioskuje o zastosowanie obniżonej stawki celnej. Odnosząc się do zarzutów skargi podnieść należy, że w postanowieniach Protokołu Nr 4 stanowiącego załącznik do Układu Europejskiego - art. 32, przewidziana została możliwość dodatkowej weryfikacji zgłoszenia celnego przeprowadzonej wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzonych produktów lub wypełnienia innych wymogów. Weryfikacji dokonują władze celne kraju eksportu na wniosek władz celnych kraju importującego, a wynik weryfikacji pochodzenia towarów jest wiążący dla władz celnych kraju importu i nie może być przez nie podważony. Zasada ta została wyeksponowana w uzasadnieniu cytowanego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie niniejszej poza sporem jest, że w odpowiedzi holenderskich władz celnych z dnia [...] grudnia 2000 r., na wniosek weryfikacyjny polskich organów celnych z dnia [...] lutego 2002 r. stwierdzono, że sprowadzonym towarom nie przysługuje status produktów pochodzących z Unii Europejskiej. Podkreślić należy również stanowisko organów celnych, że zgodnie z powołanym wyżej art. 32 pkt 2 Protokołu Europejskiego przyczyny wnioskowania o weryfikację podaje się w razie potrzeby. Argumentacja skargi dotycząca obowiązku wyjaśniania stronie przez organ celny okoliczności uzasadniających weryfikację dowodu pochodzenia nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach, stanowi nadinterpretację treści cyt. wyżej postanowień Protokołu Nr 4. Na marginesie zauważyć należy, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że zaistniał spór w odniesieniu do procedur weryfikacyjnych w rozumieniu art. 33 Protokołu Nr 4. Sprawa niniejsza dotyczy bowiem jednostkowego wyniku weryfikacji mającego charakter sporu między importerem a władzami kraju importu. W tym stanie stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze oraz na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), należało orzec jak w sentencji.