V SA/Wa 1526/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Marzenna Zielińska (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Protokolant - referendarz sądowy Aneta Opyrchał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2004 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., wydaną na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 §. l pkt l kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z poz. zm) oraz art. 25 ust. 2 pkt l lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpoznaniu wniosku p. S. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 02.2004 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 154 § l i § 2 kpa o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia [...] 05.1993 r. Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, decyzji z dnia [...] 05.1998 r. Nr [...] utrzymanej w mocy decyzją z [...] 09.1999 r. Nr [...] i decyzji z dnia [...] 12.2002 r. Nr [...] utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] 03.2003 r. Nr [...] . W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podniósł m.in., że w świetle ustaleń dotyczących działalności kombatanckiej strony brak podstaw do przyjęcia, iż za uchyleniem tych decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Zwrócił również uwagę, że wyrokiem z dnia 14.06.1995 r. sygn. akt V S.A. 1515 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę strony na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] 05.1993 r. o pozbawieniu p. S. S. uprawnień kombatanckich, a wyrokiem z dnia 04.11.2003 r. sygn. akt V S.A. 1240/03 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił też jego skargę na decyzję z dnia [...] 03.2003 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] 12.2002 r. wydaną w oparciu o art. 154 § l k.p.a., którą Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji własnych z [...] 05.1993 r. i [...] 05.1998 r. Ponadto w uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt l lit. "a" w zw. z art. 21 ust.2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Podniósł również, że w myśl uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21.10.2002 r. Sygn.akt OPS 2/02 przepis art. 21 ust.2 pkt 4 lit."a" ustawy ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944 - 1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji. Zgodnie z postanowieniami art. 21 ust. 3 pkt l ustawy przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit."a" i "b" nie stosuje się wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielania im pomocy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił także uwagę, iż fakt zatrudnienia strony w strukturach UBP nie budzi żadnych wątpliwości. Ponadto, strona nie udowodniła, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt l ustawy. Stąd też pozbawienie strony uprawnień kombatanckich z mocy art. 25 ust. 2 pkt l lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy jest, zdaniem Kierownika Urzędu, uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (zatytułowanej "odwołanie") p. S. S. zwrócił się o obiektywne rozpatrzenie sprawy przywrócenia należnych mu uprawnień kombatanckich z tytułu przynależności do Ruchu Oporu we Francji w latach 1943-1944 odebranych mu decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] 05. 1993 r., mimo że żadnego przestępstwa nie popełnił nawet pracując w UB. W piśmie procesowym z dnia [...] 08. 2004 r. p. S. S. dodatkowo podniósł, że sądy w Polsce stanowią władzę niezależną i, stojąc na straży praworządności, winny wziąć pod uwagę fakt złamania praworządności przez Sejm RP, który uchwalił ustawę o kombatantach w dniu 24.01. 1991 r. i złamał istotę demokracji w Polsce. Skarżący zwrócił uwagę, że "Konstytucja RP w art. 32 pkt 2 stanowi, iż nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym... z jakiejkolwiek przyczyny. Faworyzowanie jednej grupy kombatantów, zaś uwłaczanie godności innej grupie, stanowi dyskryminację tych drugich". Powołując się na art. 7 ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Skarżący stwierdził, iż pozbawienie go uprawnień kombatanckich stanowi ukaranie za czyn polegający na pracy w legalnych organach bezpieczeństwa publicznego państwa polskiego w latach 1945-1969, co kłóci się z przyjętymi zobowiązaniami Państwa Polskiego wynikającymi z tej Konwencji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Orzekając w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd zważył ponadto, że postępowanie prowadzone w trybie art. 154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, stanowiącym wyjątek od wyartykułowanej w art. 16 § l kpa zasady trwałości decyzji ostatecznych, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do prowadzonego w zwykłym trybie postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a ściślej pod kątem dwóch zawartych w tym przepisie przesłanek, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia "interes społeczny" lub "słuszny interes strony". Badając w tym zakresie zaskarżoną decyzję Sąd uznał, iż decyzja ta nie narusza prawa. Przede wszystkim należy wskazać, iż wydając zaskarżoną decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przy kolejnym już rozpoznawaniu sprawy uprawnień kombatanckich p. S. S., nie ograniczył się wyłącznie do skontrolowania "legalności" wydanych wcześniej w jego sprawie decyzji, lecz wniosek Skarżącego z dnia [...] 12. 2003 r., w którym Skarżący podniósł, że "kwestie zbiorowej odpowiedzialności będą w najbliższym czasie rozpatrywane w Sejmie" (k. 96 akt adm.), uzupełniony pismem z dnia [...] 02. 2004 r. (k. 101) oraz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wprost powołując się na art. 154 kpa, podniósł iż w jego przypadku "wymieniony art. KPA obejmuje (jego) działalność jako interes społeczny i również jako interes strony" (k. 106), został przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpatrzony w kontekście obu powołanych wyżej przesłanek zawartych w ww. art. 154 kpa in fine, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki odwołującej się do "słusznego interesu strony". Należy przy tym zaznaczyć, iż ocena, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej przemawia "interes społeczny" lub "słuszny interes strony", należy do właściwego organu administracji, który działając w myśl przepisów kodeksu postępowania administracyjnego na podstawie prawa (art. 6), jest w tym zakresie związany przepisem art. 7 in fine. Przepis ten, wprowadzając ogólną zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nie określa hierarchii tych wartości, statuując obydwa te interesy jako prawnie równorzędne. Przepisy kpa nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Jednakże zarówno "słuszny interes obywateli", o którym mowa w art. 7, podobnie jak i "słuszny interes strony", stanowiący przesłankę z art. 154 kpa, musi być "słuszny" w rozumieniu obiektywnym, nie może być natomiast wyprowadzany z własnego przekonania (obywatela, strony) opartego na subiektywnym poczuciu krzywdy i nierówności (por. np.M.Jaśkowska, A.Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", wyd. Zakamycze 2000; str. 137 i n.). Przede wszystkim jednak "słuszny interes strony", nawet najszerzej rozumiany - aż do "kolizji" z "interesem społecznym", w żadnym razie nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy, ani go zastępować. Należy bowiem pamiętać, że zawarte w art. 154 §1 kpa uprawnienie organu do weryfikacji (oceny) decyzji ostatecznej nie zwalnia go jednak od obowiązku działania na podstawie przepisów prawa i w granicach prawa, co wynika wprost z art. 6 kpa i art. 7 Konstytucji RP. Oznacza to, że organ może zmienić lub uchylić decyzję z powodu uwzględnienia interesu społecznego lub słusznego interesu strony, o ile nowa decyzja, wydana w trybie art. 154 §2 kpa, sama nie będzie sprzeczna z przepisami prawa. Racje historyczne, polityczne, społeczne, czy też uwarunkowania prawno-międzynarodowe (podniesione i szeroko przedstawione przez Skarżącego w ww. piśmie z dnia [...] 08. 2004 r.) mogą być brane pod uwagę przy wydawaniu przez organ decyzji w trybie art. 154 kpa o tyle, o ile mieszczą się w zakresie swobodnego uznania administracyjnego oraz nie powodują, że oparta nich decyzja sama staje się sprzeczna z konkretnym przepisem prawa. Mające zastosowanie w sprawie niniejszej uregulowania wynikające z przepisów art. 25 ust. 2 pkt l lit. "a" w zw. z art. 21 ust.2 pkt 4 lit. "a" ww. ustawy o kombatantach (...), są jednakże jasne i jednoznaczne, i w razie zaistnienia określonych w tych przepisach przesłanek, nie dają organowi możliwości działania w zakresie swobodnego uznania administracyjnego, a w konsekwencji nie dają również Sądowi możliwości wzruszenia takiej decyzji. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt l lit. a) w zw. z art. 21 ust.2 pkt 4 lit. a) ww. ustawy o kombatantach (...) organ obligatoryjnie pozbawia ("pozbawia się") uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że w owym okresie p. S. S. pełnił służbę w organach Bezpieczeństwa Publicznego w [...] oraz MBP w [...] i już sam ten fakt, niezależnie od pełnionej funkcji, jak również niezależnie od jego wcześniejszej działalności kombatanckiej w szeregach francuskiego Ruchu Oporu, powodował konieczność pozbawienia uprawnień kombatanckich w myśl powołanych wyżej przepisów. W sytuacji Skarżącego możliwość zachowania tych uprawnień stwarzał art. 21 ust. 3 pkt l ustawy, który stanowi, że przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.a) i b) nie stosuje się wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielania im pomocy. Jednakże w toku postępowania administracyjnego (jak również przed Sądem) p. S. S. nie przedstawił takich dowodów. Okoliczności podniesione przez Skarżącego w ww. wniosku z dnia [...] 12. 2003 r., w którym, nawiązując do wniesionego wówczas pod obrady Sejmu projektu ustawy zmieniającej ustawę o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (znanego Sądowi z urzędu) w kierunku zgodnym z oczekiwaniami i zapatrywaniami Skarżącego, podniósł on, że "kwestie zbiorowej odpowiedzialności będą w najbliższym czasie rozpatrywane w Sejmie" (k. 96 akt adm.), uzupełnione jego pismem z dnia [...] 02. 2004 r., jak również argumenty zawarte w piśmie procesowym Skarżącego z dnia [...] 08. 2004 r., nie pozwalały na odmienną interpretację zawartych w ww. art. 154 in fine przesłanek odwołujących się do "interesu społecznego" i "słusznego interesu strony" i nie miały, w ocenie Sądu, żadnego wpływu na wynik sprawy. Należy przy tym nadmienić, że Kierownik Urzędu w zaskarżonej decyzji wyraźnie stwierdził, iż "docenia wkład strony w walkę w Niemcami w ramach służby we francuskim ruchu oporu, jednakże w świetle kategorycznych postanowień art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy nie jest obecnie możliwe przyznanie stronie uprawnień kombatanckich". Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.