I GSK 499/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz (spr.), Sędziowie NSA Jerzy Chromicki, Maria Myślińska, Protokolant Małgorzata Suchocka, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Łd 1007/03 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Łodzi z dnia 13 czerwca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych 1. zaskarżony wyrok uchyla i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Łodzi na rzecz skarżącego M. K. kwotę 2710 (dwa tysiące siedemset dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III, wyrokiem z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt 3 I SA/Łd 1007/03, oddalił skargę M. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Łodzi z dnia 13 czerwca 2003 r., Nr [...], w przedmiocie odsetek od należności celnych. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w wyniku weryfikacji dokonanego przez Macieja Kropidłowskiego zgłoszenia celnego z dnia 17 grudnia 2001 r. nr SAD [...], Dyrektor Urzędu Celnego w Łodzi decyzją z dnia 14 marca 2002 r. uznał to zgłoszenie za nieprawidłowe w zakresie wartości celnej łodzi motorowej i podwozia transportowego, i odmawiając uwzględnienia wniosku o zwolnienia od cła na podstawie art. 190 § 1 pkt 6 Kodeksu celnego, określił dług celny w kwocie 37.689,80 zł, którą wraz z odsetkami za nieterminową realizację zobowiązania skarżący uiścił. Orzekając w sprawie, w związku z uchyleniem powyższej decyzji przez organ odwoławczy, Naczelnik Urzędu Celnego II w Łodzi decyzją z dn. 30 września 2002 r. ponownie orzekł o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i ustalił kwotę długu celnego w znacznie niższej wysokości, bo w kwocie 17.079,40 zł. Decyzja ta stała się ostateczna. Działając na wniosek strony, Dyrektor Izby Celnej w Łodzi decyzja z dnia 10 marca 2003 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia 13 czerwca 2003 r., orzekł o zwrocie należności celnych w kwocie stanowiącej różnicę między cłem uiszczonym na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Łodzi z dnia 14 marca 2002 r., a cłem wynikającym z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Łodzi z dnia 30 września 2002 r. oraz odmówił zwrotu odsetek pobranych przez organ celny z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych oraz zapłaty odsetek od zwróconej kwoty. Z uzasadnienia decyzji z 13 czerwca 2003 r. wydanej po rozpatrzeniu wniosku Macieja Kropidłowskiego o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie dotyczącym odsetek wynika, że niedopuszczalne było orzeczenie o zwrocie odsetek z tytułu nieterminowego uiszczenia długu, jak również przyznanie odsetek od zwróconej należności głównej, skoro okoliczności sprawy wykluczały tezę o całkowitym braku winy po stronie skarżącego odnośnie powstania błędu organu wymierzającego należność celną. W postępowaniu zakończonym decyzją o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określeniu kwoty długu celnego ujawniono bowiem okoliczności podważające wiarygodność załączonych do SAD dokumentów. Faktura zakupu i za przechowywanie łodzi wystawiona została w lutym 2001 r., podczas gdy łódź wyprodukowano później, bo we wrześniu 2001 r. a silnik został zakupiony w czerwcu 2001 r. Zakwestionowano także wyjaśnienia strony co do użytkowania łodzi podczas pobytu na Florydzie, gdyż biegły jednoznacznie stwierdził, że łódź nigdy nie była użytkowana, a ponadto deklarowana przez importera cena zakupu była rażąco niska. W tej sytuacji w zaskarżonej decyzji uznano, że wprawdzie doszło do błędu organu celnego ale nie został spełniony wynikający z art. 249 i 250 Kod. cel. warunek, by dłużnik nie przyczynił się do powstania tego błędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę Macieja Kropidłowskiego stwierdził, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa w sposób określony w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 249 ustawy z dnia 9 lipca 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 862 ze zm.), obowiązującym w dniu wydania decyzji, nie podlegają zwrotowi odsetki, które zostały pobrane z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. Sąd nie podzielił poglądu skarżącego, jakoby nie przyczynił się w żaden sposób do powstania błędu w wyliczeniu wartości celnej i wydania wadliwej ekspertyzy. Nie można bowiem ograniczać oceny "braku przyczynienia się" i "błędu organu celnego" jedynie do niektórych fragmentów postępowania celnego. Należy mieć zatem na uwadze także te okoliczności, które doprowadziły do wszczęcia postępowania administracyjnego. Sąd uznał za bezsporne, że wszczęcie postępowania było skutkiem przedstawienia przez skarżącego nieautentycznych dokumentów i złożenia fałszywych oświadczeń. To zaś doprowadziło do wydania wadliwej ekspertyzy i błędnego wyliczenia wartości celnej. W konkluzji Sąd stwierdził, że organ celny nie miał obowiązku zwrotu odsetek pobranych z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych, jak i odsetek od zwracanych należności celnych. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku M. K. wniósł o jego uchylenie w całości, zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 249 Kodeksu celnego poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskazane w tym przepisie przyczynienie się dłużnika do powstania błędu organu celnego może dotyczyć okoliczności, które zaistniały przed wszczęciem postępowania administracyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu prowadzi do wniosku, że przyczynienie się dłużnika do powstania błędu organu celnego w zakresie ustalenia kwoty należności celnych dotyczy etapu weryfikacji zgłoszenia celnego przez organ celny. II. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wskazania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia w zakresie odsetek od zwracanych należności celnych. Uzasadniając skargę kasacyjną strona stwierdziła, iż z treści art. 249 Kodeksu celnego wynika, że przyczynienie dłużnika do powstania błędu organu celnego w zakresie ustalenia kwoty należności celnych przez ten organ dotyczy etapu weryfikacji danych podanych przez stronę w zgłoszeniu celnym. Błąd skutkujący zwrotem odsetek od pobranych należności celnych musi bowiem dotyczyć ustalenia kwoty należności celnych i nie może powstać wskutek okoliczności, które doprowadziły do wszczęcia postępowania administracyjnego, a więc zaistniałych przed dokonaniem zgłoszenia w celu objęcia towaru określoną procedurą celną. Ponadto, merytoryczne uzasadnienie Sądu sprowadzające się − poza przedstawieniem stanu sprawy i treści przepisów prawa − do kilku zdań, nie spełnia w ocenie skarżącego wymogów określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ brak jest w nim wskazania art. 250 Kodeksu celnego jako podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia. Uchybienie to uniemożliwia stronie merytoryczną polemikę z treścią orzeczenia w tej części. W skardze kasacyjnej stwierdzono, że wbrew twierdzeniom Sądu, przyczyną wydania wadliwej ekspertyzy i błędnego wyliczenia wartości celnej towaru nie było przedstawienie przez stronę nieautentycznych dokumentów i złożenie fałszywych oświadczeń, a tylko przyjęcie przez biegłego błędnej metody oraz pominięcie przez niego oraz przez organ celny I instancji zasad określania wartości celnej wynikających z przepisów Działu III Kodeksu celnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna opiera się na obydwu wymienionych w art. 174 p.p.s.a. podstawach i zarzuca zarówno naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 249 Kod. cel. jak i naruszenie w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przepisu postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. Ustalenia co do stanu faktycznego niniejszej sprawy dokonane przez organy administracji i przyjęte przez Sąd I instancji w odniesieniu do zagadnienia zwrotu odsetek nie są przez autora skargi kasacyjnej podważane, a zarzuty kasacji sprowadzają się do zakwestionowania dokonanej przez Sąd oceny tego stanu w świetle przepisu prawa materialnego (art. 249 Kod. cel.). Natomiast zarzut procesowy dotyczy braku w uzasadnieniu wyroku podania i wyjaśnienia materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia w odniesieniu do zagadnienia odmowy zapłaty odsetek od zwracanych należności celnych. Skarga wniesiona przez M. K. do Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi dotyczyła decyzji organu celnego w części obejmującej: 1. odmowę zwrotu odsetek pobranych z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych od kwoty stanowiącej różnicę między cłem uiszczonym a cłem należnym, która to kwota jednak bez pobranych wówczas odsetek, została stronie zwrócona na podstawie decyzji organu celnego; 2. odmowę zapłacenia odsetek od zwróconej stronie kwoty stanowiącej różnicę między cłem uiszczonym a cłem należnym. Zagadnienie zwrotu odsetek, o których mowa w pkt. 1 unormowane jest w art. 249 Kod. cel. stanowiącym, że nie podlegają zwrotowi odsetki, które zostały pobrane z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. Na podobnych zasadach unormowana została kwestia odsetek od zwracanych należności celnych przywozowych w art. 250 § 3 Kod. cel. stanowiącym w szczególności, że od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. Z zestawienia treści cytowanych przepisów wynika, że w obydwu przypadkach jest zasadą, iż odsetek od należności celnych ani się nie zwraca ani się nie płaci. Od zasady tej przewidziany został skonstruowany analogicznie w obydwu przypadkach wyjątek. Zarówno zwrot odsetek (pobranych z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych) jak i zapłata odsetek (od zwracanych należności celnych) następują, gdy niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. Skarżący, zarzut naruszenia prawa materialnego odnosi tylko do rozstrzygnięcia Sądu w zakresie dotyczącym oddalenia skargi na decyzję w części dotyczącej odmowy zwrotu odsetek pobranych z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych i twierdzi, że dokonano błędnej wykładni art. 249 Kod. cel. Zarzut ten jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniony. Jak już powiedziano wyżej, zwrot odsetek na podstawie art. 249 Kod cel. może nastąpić tylko wówczas, gdy niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego a dłużnik nie przyczynił się w żaden sposób do powstania tego błędu. Zatem odmowa zwrotu odsetek w przypadku zaistnienia błędu organu może nastąpić tylko wówczas, gdy dłużnik przyczynił się do powstania tego błędu. W omawianym przepisie nie chodzi o sytuacje gdy błąd organu był wyłącznie wynikiem działania lub zaniechania dłużnika lecz o przyczynienie się (bez względu na jego stopień) do powstania błędu. Nie chodzi także o jakikolwiek błąd w administracyjnym postępowaniu, lecz o błąd, którego skutkiem było niewłaściwe ustalenie, w tym przypadku zawyżenie, kwoty długu celnego. Przyczynienie się dłużnika w rozumieniu omawianego przepisu nie może także dotyczyć jakiegokolwiek błędnego działania organu lecz odnosi się do konkretnego błędu (błędów) organu w ustaleniu kwoty należności celnych. W konkluzji stwierdzić należy, że omawiany przepis dla odmowy zwrotu odsetek w warunkach popełnienia przez organ błędu, w wyniku którego doszło do niewłaściwego ustalenia (zawyżenia) kwoty należności celnych wymaga, aby istniał normalny związek przyczynowy między zaistnieniem błędu a przyczynieniem się do tego błędu ze strony dłużnika. Nie wystarcza tu przyjęta przez Sąd luźna zależność tego rodzaju, że gdyby dłużnik był rzetelny, podał w zgłoszeniu celnym prawidłowe dane to nie byłoby potrzeby wszczynania postępowania a tym samym i "okazji" do popełnienia w tym postępowaniu błędu. Z niekwestionowanych w kasacji ustaleń stanu faktycznego sprawy przyjętych przez Sąd w omawianym zakresie wynika, że błąd organu celnego polegał na wyliczeniu wartości celnej na podstawie wadliwej ekspertyzy, którą organ odwoławczy, w kasacyjnej decyzji poprzedzającej decyzje zaskarżoną, uznał za nierzetelną i całkowicie dowolną. Natomiast "przyczynienie się dłużnika" do powstania tego błędu, w ocenie Sądu I instancji, miało polegać na tym, że na skutek złożenia przez skarżącego nieautentycznych dokumentów i fałszywych oświadczeń musiało dojść do wszczęcia postępowania administracyjnego, a to doprowadziło do wydania wadliwej ekspertyzy i błędnego wyliczenia wartości celnej. Sąd stwierdził ponadto, że nie można ograniczać oceny "braku przyczynienia się dłużnika" i "błędu organu celnego" do niektórych fragmentów postępowania celnego. Poglądu tego nie można podzielić. O ile bowiem podanie przez stronę nieprawdziwych danych i złożenie nierzetelnych dokumentów miało ten skutek, iż wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i istnieje tu wyraźny związek między nierzetelnym działaniem strony a konsekwencja tych działań w postaci uruchomienia postępowania celnego, o tyle bezpośredniego związku między nierzetelnym działaniem strony na etapie zgłoszenia celnego a błędami postępowania administracyjnego polegającymi na ustaleniu w oparciu wadliwą ekspertyzę wartości celnej towaru w kwocie zawyżonej o ponad 100% nie ma i wobec tego nie można mówić o przyczynieniu się strony do tego błędu. Ubocznie zauważyć należy, że gdyby organ orzekający dołożył należytej staranności przy ocenie prawidłowości dowodu z opinii biegłego, na co przecież skarżący wpływu nie miał, to do błędu w ogóle by nie doszło. Skarga kasacyjna w powyższym zakresie opiera się zatem na usprawiedliwionych podstawach. Uzasadniony jest także zarzut procesowy skargi kasacyjnej. Zaskarżony wyrok z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. nie zawiera pełnego uzasadnienia w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia w zakresie dotyczącym odmowy zwrotu odsetek od zwracanych należności celnych. To uchybienie procesowe uznać należy za mające wpływ na wynik sprawy, gdyż, uniemożliwiło stronie odniesienie się do argumentacji, która legła u podstaw rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, ze skarga kasacyjna jest oparta na uzasadnionych podstawach i na mocy art. 181 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt. 1 p.p.s.a.