IV SA/Wa 275/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Miron Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2002 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] marca 1977 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, oznaczonej numerem ewidencyjnym działki [...], położonej we wsi W., stanowiącej własność J. G. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że podstawę prawną przejęcia opisanego gospodarstwa rolnego stanowił przepis art. 16 ust. 1 (poprzednio 9 ust. 1) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (tekst jednolity Dz. U. z 1989 r. Nr 58, poz. 348). Na podstawie powołanego przepisu przejmowane były nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia 5 kwietnia 1958 r., bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Przejęciu na własność Państwa podlegały także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, lecz z przyczyn od nich niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że właściciel gospodarstwa rolnego J. G. po II wojnie światowej wyjechał na Ziemie Odzyskane i nie interesował się porzuconym gospodarstwem. Do roku 1956 część gruntów była uprawiana przez przypadkowych użytkowników, a w latach 1956-1957 zostały w całości zalesione przez Nadleśnictwo G.. W związku z tym, w ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, spełnione zostały ustawowe przesłanki przejęcia gospodarstwa rolnego J. G. na własność Państwa. Skargę na powyższą decyzję wniósł T. G. - następca prawny J. G.. Skarżący zarzucił, że organy obu instancji odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] marca 1977 r., nie uwzględniły, że nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., a ponadto decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż o orzekaniu o przejęciu nieruchomości leśnych powinien orzekać dyrektor okręgowego zarządu lasów państwowych. Poza tym nie zachodziły przesłanki do wywieszenia decyzji na tablicy ogłoszeń, gdyż organowi był znany adres J. G.. Naczelnik Gminy R. w trakcie postępowania naruszył art. art. 6,7,8,9,10,11 i 15 k.p.a. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...], względnie o ich uchylenie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 19 k.p.a. organy administracji są zobowiązane do przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Naruszenie tego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156§1 pkt 1 k.p.a. O tym, który organ jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej rozstrzyga art. 157 k.p.a. W myśl tego przepisu wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - te organy. Z kolei jakie organy są organami wyższego stopnia stanowi art. 17 k.p.a. Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kontrolowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danej sprawie, a następnie, na podstawie art. 17 k.p.a. organ wyższego stopnia. Kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja została wydana przez Naczelnika Gminy R., na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (tekst jednolity Dz. U. z 1989 r. Nr 58, poz. 348). Stosownie do treści art. 9 ust. 3 powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzekał organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej, a o przejęciu nieruchomości leśnych - rejon lasów państwowych.. Powyższy przepis został zmieniony ustawą z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustaw o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 10, poz. 56). Zgodnie ze znowelizowaną treścią art. 9 ust. 3, właściwym do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa stały się terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 291 ze zm.), przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. Z dniem 27 maja 1990 r. organem właściwym do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na rzecz Państwa stał się, na podstawie art. 5 pkt 7 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) - rejonowy organ rządowej administracji ogólnej. Ten ostatnio wymieniony przepis został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126) Na podstawie art. 58 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 107, poz. 464), skreślony został rozdział 1 i 2, w tym art. 9 (następnie oznaczony jako art. 16) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Powołana ustawa, ani inny przepis prawa powszechnie obowiązującego nie określają do właściwości jakich organów należy obecnie omawiana kategoria spraw. Zgodnie jednak z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowej rządowej administracji ogólnej. Dlatego też należy przyjąć, iż kompetencje do orzekania w omawianej kategorii spraw należałoby obecnie do kompetencji starosty. W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 122, poz. 593 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 162. poz. 124), organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Dodać należy, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa, uległ zmianie art. 17 pkt 1-3 k.p.a. i samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego, chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. W rozpoznawanej sprawie brak jest przepisów odrębnie ustalających kompetencję organu wyższego stopnia, a zatem organem właściwym do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej, stanowiącej własność J. G. jest samorządowe kolegium odwoławcze. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że dotychczasowe postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] marca 1977 r. toczyło się z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej. Wystąpienie przesłanki określonej w art. 156§1 pkt 1 k.p.a. uzasadnia stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ właściwy powinien wyjaśnić, czy w sprawie istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy R.. W szczególności organ powinien bardziej szczegółowo, niż miało to miejsce dotychczas odnieść się do kwestii objęcia we władanie Państwa nieruchomości rolnej J. G. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., także w kontekście uiszczania przez J. G. podatku gruntowego od tej nieruchomości jeszcze w 1974 r. Organ nadzoru będzie także miał obowiązek zbadania, czy ze względu na zalesienie działki nie stanowiła ona nieruchomości leśnej, co ma istotne znaczenie z punktu widzenia wystąpienia podstawy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej określonej w art. 156§1 pkt 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145§1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji.