IV SA/Wa 290/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.) Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu odwołania M. J. – utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2002 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] kwietnia 1976 r., dotyczącą przejęcia z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha stanowiącego współwłasność J. R. i E. R.. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzją Naczelnika Gminy w K. z [...] kwietnia 1976 r. przejęto na własność Państwa, z urzędu, jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej gospodarstwo rolne o powierzchni [...]ha bez zabudowań położone we wsi K. stanowiące współwłasność po ½ części J. R. i jego syna E.. Podstawą prawną przejęcia były obowiązujące w tej dacie przepisy art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U. nr 21 poz. 118). Na wniosek J. R. i E. R. dotyczący rezygnacji przez nich z działki dożywotniego użytkowania Naczelnik Gminy w K. decyzją z dnia [...] kwietnia 1987 dokonał zmiany – za zgodą stron - swojej decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r. poprzez wykreślenie z niej pkt 4 dotyczącego przyznania wnioskodawcom dożywotniego, bezpłatnego użytkowania działki gruntu o powierzchni 0,50 ha. Żaden ze współwłaścicieli nie wnosił odwołania od tych decyzji. Wnioskiem z dnia 20 lipca 2002 r. M. J. wystąpił o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Do wniosku dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w Z., mocą którego Sąd ten stwierdził, że spadek po J. R. na mocy ustawy nabył E. R., natomiast spadek po E. R. – na mocy testamentu szczególnego nabył M. J.. Organ wskazał, że sporządzając testament ustny dnia 14 lutego 1990 r. E. R. nie był współwłaścicielem tego gospodarstwa a w konsekwencji nie mógł go mocą testamentu przekazać skarżącemu. Stosownie do art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przedłożone przez skarżącego postanowienie nie obejmuje dziedziczenia gospodarstwa rolnego i z tego względu żądanie przez wnioskodawcę stwierdzenia nieważności decyzji organ uznał za nieuprawnione jako nie pochodzące od podmiotu, który posiada przymiot strony. Wobec powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r. M. J. wniósł skargę na powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie przepisu art. 97 pkt 4 kpa. W uzasadnieniu podniósł, że rozstrzygnięcie organu było co najmniej przedwczesne. Podniósł, że stwierdzenie nabycia spadku jest wystarczającym dowodem wskazującym na legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, a jeżeli Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stał na stanowisku, że w tym zakresie niezbędne jest uzupełnienie postanowienia winien zawiesić postępowanie do czasu złożenia orzeczenia w tym przedmiocie. W konkluzji wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony albo z urzędu. Wniosek o wszczęcie postępowania nadzorczego, mającego za zadanie ustalenie czy kontrolowany akt nie jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156§1 kpa- może być złożony przez osobę, której przysługuje przymiot strony w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a stroną jest m.in. ten, kto żąda dokonania określonej czynności organu ze względu na swój interes prawny ( art. 28 kpa). Stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r. był J. R. i E. R. i decyzja dotyczyła ich interesu prawnego. Art. 30 § 4 kpa wskazuje, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w jej miejsce wstępują następcy prawni. Zgodnie z art. 922 § 1 kc prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na spadkobierców z chwilą jego śmierci. Uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest prawem ściśle związanym z osobą zmarłego w rozumieniu § 2 art. 922 kc i na ogólnych zasadach wskazanych w księdze IV kodeksu cywilnego podlega dziedziczeniu. W konsekwencji powyższego Sąd nie podzielił stanowiska organów nadzorczych odmawiających wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie z powodu niewykazania następstwa prawnego po J. R. i E. R.. Bez znaczenia pozostaje fakt, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po E. R. nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie dziedziczenia gospodarstwa rolnego, mimo że w dacie otwarcia spadku dziedziczenie gospodarstw rolnych podlegało przepisom szczególnym. Należy wszak podkreślić, że wskazane przepisy szczególne (art. 1058 i n. kc) dotyczyły jedynie dziedziczenia gospodarstw rolnych z mocy ustawy. A zatem, jeżeli powołanie do spadku następowało na mocy testamentu – przepisy te nie miały zastosowania. Powołany do spadku z mocy testamentu dziedziczył wszelkie prawa ( i obowiązki) również, co do wchodzącego w jego skład gospodarstwa rolnego. W okolicznościach niniejszej sprawy żądanie organu przedłożenia przez M. J. postanowienia o nabyciu spadku w części dotyczącej gospodarstwa rolnego w drodze dziedziczenia ustawowego nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Jak wynika ze złożonego przez skarżącego odpisu postanowienia z dnia [...].06.2002 r. został on powołany do spadku na podstawie testamentu, a zatem nie mają w stosunku do niego zastosowania wskazane wyżej przepisy szczególne dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego i poglądami w literaturze prawniczej – w przypadku złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji organ w pierwszej kolejności bada dopuszczalność wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych i przedmiotowych (m.in. wyrok NSA z 22.09.1999 r. IVSA 1400/97). Decyzja wydana na podstawie art. 157 § 3 kpa jest wynikiem oceny zdolności do działania osoby wnoszącej żądanie i legitymacji strony. Oceniając legitymację M. J. organ nadzoru dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 28 kpa w zw. z art. 922 i n. kc, co miało wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji jako naruszające prawo zostały uchylone. Sąd oddalił wniosek M. J. z dnia [...].11.04 (k. 16) o odroczenie rozprawy z uwagi na toczące się postępowanie o uzupełnienie postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku, albowiem wynik tego postępowania pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, a odroczenie rozprawy skutkowałoby jedynie przedłużeniem postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dn. 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) oraz powołanych wyżej przepisów Sąd orzekł jak w sentencji.