I SA/Wr 4431/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Adamiak Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec Asesor WSA - Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Protokolant - Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A S.A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty manipulacyjnej dodatkowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego we W. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 88 zł ( słownie: osiemdziesiąt osiem zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania. III. Sygn. akt 3 I SA/Wr 4431 /02 1 UZASADNIENIE Dyrektor Izby Celnej we W. decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Przedsiębiorstwa A Spółka Akcyjna od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej - utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył, iż Dyrektor Urzędu Celnego we W. (Oddział Celny w B.) wymienioną wyżej decyzją- na podstawie art.275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego - wymierzył opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości 330 zł za wykonywanie czynności służbowych tegoż urzędu w magazynie celnym prowadzonym przez Przedsiębiorstwo A S.A., znajdującym się w B. przy ul. S. [...]. Rozpatrując niniejszą sprawę w postępowaniu odwoławczym organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z art.275 § 4 pkt 5 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny ( Dz. U. Nr 23, poz. 117 z późn. zm. ) -w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - organ celny pobiera opłaty manipulacyjne dodatkowe za czynności podejmowane poza siedzibą lub czasem pracy urzędu celnego. Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. III 54/01 dokonał gramatycznej wykładni przepisu art.275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego wskazując, że wykonywanie czynności poza urzędem celnym oznacza wykonywanie tych czynności poza miejscowością w której znajduje się urząd celny, nie zaś jedynie poza budynkiem urzędu, jego magazynem lub placem. Zwrócono przy tym uwagę na rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1997 r. w sprawie utworzenia urzędów celnych oraz określenia ich siedzib (Dz.U. Nr 162, poz. 1122), co w odniesieniu - w tym wypadku do Urzędu Celnego we W. - oznacza, że siedzibą tego urzędu jest W. według podziału administracyjnego kraju, a nie konkretny adres określający ulicę, numer domu i lokalu. Jak dalej wywodził organ drugiej instancji - opłata manipulacyjna dodatkowa w rozumieniu art.275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego będzie więc pobierana jedynie wtedy, gdy czynności organu celnego, wykonywane na wniosek osoby zainteresowanej, obejmowane będą poza administracyjnymi granicami miejscowości znajdującej się na obszarze właściwości danego urzędu celnego, tj. w niniejszej sprawie poza granicami administracyjnymi miasta Wrocławia. Zasada ta zdaniem Dyrektora Izby Celnej we W. dotyczy również oddziałów i posterunków celnych. Sygn. akt 3 F SA/Wr 4431/02 2 W rozpatrywanej sprawie Przedsiębiorstwo A (Agencja Celna nr [...]) złożyło wniosek w Oddziale Celnym w B. o dokonanie odprawy celnej w magazynie celnym znajdującym się w B. przy ul. S. [...]. Tym samym należało przyjąć w przekonaniu organu odwoławczego, iż czynności odprawy celnej dokonane zostały poza siedzibą Urzędu Celnego we W., w związku z tym opłata manipulacyjna została wymierzona zasadnie. Organ ten nie uznał za trafny zarzutu strony zawartego w odwołaniu, iż siedzibą Urzędu Celnego we W. jest W. oraz inne miasta według podziału terytorialnego kraju, w tym również B., gdzie została dokonana odprawa celna towaru, albowiem - jak argumentował - na mocy art. 284 § 3 Kodeksu celnego w niniejszej sprawie zastosowanie ma przede wszystkim cytowane rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1997 r. w sprawie utworzenia urzędów celnych oraz ich siedzib, a nie rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 1998 r. w sprawie właściwości rzeczowej i miejscowej organów celnych (Dz.U. Nr 164, poz.1172), które określa właściwość organu administracji celnej tj. Dyrektora Urzędu Celnego we W. Określenie siedziby urzędu celnego nie ma istotnego związku z określeniem właściwości miejscowej dyrektora urzędu celnego. Nie godząc się z rozstrzygnięciem organu drugiej instancji Przedsiębiorstwo A S.A. złożyło do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we W. - skargę na podjętą decyzję , domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu 1 instancji. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów o postępowaniu w sprawach celnych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa w związku z art. 262 ustawy z dnia 09.01.1997 r. Kodeks celny, poprzez nie wyjaśnienie, dlaczego czynnościom służbowym dokonanym w Urzędzie Celnym we W. - Oddziale Celnym w B. odmawia się statusu czynności dokonanych w siedzibie urzędu oraz nie wyjaśnienie, dlaczego czynnościom służbowym dokonywanym przez funkcjonariuszy w magazynie celnym w Białej odmówiono statusu "miejsca uznanego", chociaż dostarczono tam towary w celu przedstawienia ich organowi celnemu, a nadto zarzucił uchybienie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego w związku z art. 3 § 1 pkt 21 Kodeksu celnego i rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31.12.1997 r. w sprawie otworzenia urzędów celnych oraz określenia ich siedzib (Dz. Ustaw nr 162 poz. 1122). W wywodach skargi strona skarżąca nie podzieliła stanowiska organów celnych obu instancji, zważywszy na przepisy prawa oraz obowiązujące zasady równości podmiotów wobec prawa i jednakowego Sygn. akt3ISA/Wr4431/02 3 traktowania w postępowaniu przed organami administracji. W przeświadczeniu strony skarżącej organ celny II instancji nie przeprowadził wyczerpująco postępowania wyjaśniającego w sprawie, bowiem interpretując orzeczenie Sądu Najwyższego miał na względzie własny subiektywny interes prawny. Zdaniem skarżącego, w sprawie której dotyczyło rozstrzygnięcie, biorąc pod uwagę zaistniałe okoliczności faktyczne, nie poddano w ogóle ocenie prawnej interpretacji siedziby urzędu w odniesieniu do oddziału bądź posterunku tego urzędu, stąd zaś błędem organu celnego było dokonywanie oceny prawnej wyłącznie na podstawie orzeczenia sądowego, a nie na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej dodatkowej - na podstawie art. 275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego powstaje w sytuacji, gdy organ celny na wniosek osoby zainteresowanej podejmuje czynności służbowe poza siedzibą lub czasem pracy urzędu celnego. W sytuacji natomiast skarżącego stwierdzić należy, iż skarżący wprawdzie złożył wniosek o dokonanie odprawy celnej w jego magazynie celnym, jednak nastąpiło to w wyniku uzależnienia przez Urząd Celny podjęcia czynności służbowych od złożenia przedmiotowego wniosku. Zatem wniosek ten nie był wynikiem uzewnętrznienia swobodnej woli strony i autentycznego interesu klienta. Po wtóre - w ocenie skarżącej spółki - należy zwrócić uwagę na treść sporządzonych przez funkcjonariuszy "protokołów czynności wykonywanych poza miejscem lub czasem urzędowania". Z treści sporządzonych protokołów wynika, iż faktyczny czas rozpoczęcia czynności jest tożsamy z czasem przybycia do miejsca czynności oraz z wskazanym czasem wyjazdu z urzędu celnego. Także podawany faktyczny czas pracy (pora dnia), w którym realizowane były czynności wskazuje, iż odbywały się te czynności w czasie urzędowania urzędu celnego. Wobec powyższego, z analizy protokołów nasuwa się jednoznaczny wniosek, że czynności służbowe funkcjonariuszy wykonywane były w czasie urzędowania, skoro co najwyżej dwie lub trzy minuty zabierały funkcjonariuszowi na czas niezbędny na tzw. "dojazd". Zgodnie bowiem z ówcześnie obowiązującym rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 14.11.1997 r. w sprawie opłat pobieranych przez organy celne (Dz. Ustaw nr 139, poz. 937) opłata manipulacyjna dodatkowa za czynności służbowe poza siedzibą lub czasem pracy urzędu pobierana jest za każdą rozpoczęta godzinę pracy funkcjonariusza celnego, w tym za czas niezbędny na dojazd funkcjonariusza. Ilość czasu przeznaczonego na dojście do miejsca -magazynu celnego skarżącej spółki, w którym podejmowane były czynności urzędowe świadczy, iż było to miejsce uznane przez organ celny, w którym mogły być dokonywane czynności przewidziane przepisami prawa celnego. Skarżąca spółka zarzuciła także naruszenie art. 275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego przez błędną wykładnię pojęcia siedziby urzędu celnego Sygn. akt 3 I SA/Wr 4431/02 4 (w brzmieniu sprzed 19.03.2001). Na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31.12.1997 r. w sprawie utworzenia urzędów celnych oraz określenia ich siedzib (Dz. Ustaw nr 162 poz. 1122) utworzono Urząd Celny we W., jednak przepisy ustawy Kodeks celny w art. 284 przewidziały delegację dla Prezesa GUC do nadania urzędom celnym statutu, w których określił ich organizację. Oddziały Celne, w tym Oddział Celny w B., uznać należy jako wewnętrzną strukturę urzędu reprezentującą urząd w stosunkach z podmiotami. Stanowisko takie jest tym bardziej uzasadnione, że Naczelnik Oddziału działa z upoważnienia i w granicach umocowania udzielonego przez Dyrektora Urzędu Celnego. Na mocy art. 38 kodeksu cywilnego osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie.Za taki organ należy uznać zdaniem strony skarżącej Naczelnika Oddziału Celnego, gdyż Naczelnik Oddziału Celnego wydając decyzję z upoważnienia nie jest podmiotem stosunków prawnych, podmiotem jest sama osoba prawna czyli Urząd Celny we W. Z tych względów działanie Naczelnika Oddziału Celnego w B. należy uznać jako działanie Urzędu Celnego w wyznaczonej siedzibie we W. Stanowisko to potwierdza również art. 3 § 1 pkt 21 Kodeksu celnego, który wskazuje, że urzędem celnym jest jednostka organizacyjna, w której mogą być dokonane czynności przewidziane w przepisach prawa celnego. W konkluzji wywodów strona skarżąca wyraziła przekonanie, iż brak uznania czynności dokonanych w siedzibie Oddziału Urzędu Celnego za dokonane w siedzibie Urzędu Celnego we W. stanowi rażące naruszenie zasady równości wobec prawa i sprzeczne jest z zasadą jednakowego traktowania podmiotów w postępowaniu przed organami celnymi. Przede wszystkim taki stan rzeczy powoduje, że czynności służbowe funkcjonariuszy celnych dokonywane na terenie miasta W. są czynnościami w siedzibie urzędu i nie podlegają opłacie manipulacyjnej dodatkowej, natomiast czynności tych samych funkcjonariuszy działających w imieniu tego samego Urzędu Celnego we W., ale podejmowane w Oddziale Celnym w B. są czynnościami wykonanymi poza siedzibą Urzędu Celnego, za które należy uiścić opłatę manipulacyjną dodatkową. Zmiana brzmienia art. 275 § 4 pkt 5 poprzez art. 1 pkt 84 lit. C) tiret drugie ustawy z dnia 22.12.2000 r. (Dz. Ustaw nr 12 poz. 92 z 2001) świadczy o braku spójności przepisów, które jednak nie mogą działać na niekorzyść podmiotu, tym bardziej, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. nie zgodził się z zarzutami skargi, wnosząc o oddalenie skargi i podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Sygn. akt3ISA/Wr4431/02 5 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). Stosownie zaś do brzmienia art. 134 § 1 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną postawą prawną. Zawarty w skardze wniosek o uchylenie decyzji wydanych w sprawie przez organy celne obu instancji zasługuje na uwzględnienie, uchybiają one bowiem prawu. Przepis art. 275 § 4 pkt 5 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny ( Dz. U. z 1997r. Nr 23, poz. 117ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w spornym okresie stanowił, że organ celny pobiera opłaty manipulacyjne dodatkowe za czynności podejmowane w wyniku wykonywania na wniosek osoby zainteresowanej czynności służbowych poza siedzibą lub czasem pracy urzędu celnego. Cytowane uregulowanie uprawnia zatem organy celne do pobrania opłaty manipulacyjnej dodatkowej w razie spełnienia trzech przesłanek: * wystąpienia przez stronę ze stosownym wnioskiem, * wykonanie czynności służbowych, * wykonanie tychże czynności poza siedzibą lub czasem pracy urzędu celnego. Szczegółowe zasady określania kwot opłaty manipulacyjnej dodatkowej regulowało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art.276 § 5 Kodeksu celnego rozporządzenie Ministra Finansów z 14.11.1997r. w sprawie opłat pobieranych przez organy celne (Dz.U. Nr 139, poz. 937 ze Sygn. akt 3 I SA/Wr 4431/02 6 zm.). Zgodnie z treścią § 7 pkt 5 tego aktu wykonawczego przy wykonywaniu na wniosek strony zainteresowanej czynności służbowych poza siedzibą lub czasem pracy urzędu celnego stawka manipulacyjna dodatkowa wynosi 30 zł za każdą rozpoczętą godzinę pracy funkcjonariusza celnego, w tym za czas niezbędny na dojazd oraz za opóźnienie i przerwy w ich wykonywaniu niezawinione przez funkcjonariusza. W niniejszej sprawie nie było sporne, iż spółka akcyjna Przedsiębiorstwo A (Agencja Celna nr [...]) złożyła wniosek w Oddziale Celnym w B. o dokonanie odprawy celnej w magazynie celnym znajdującym się w B. przy ul. S. [...]. Poza sporem też wnioskowane czynności służbowe zostały wykonane przez funkcjonariuszy Oddziału Celnego w B., zgodnie z wnioskiem w magazynie celnym strony położonym w B., w czasie wskazanym w sporządzonych na tę okoliczność protokołach (w godz.7.30 -14.30, a więc w godzinach pracy Oddziału Celnego w B.). Spełnione zatem zostały dwie z w/w przesłanek uprawniających do pobrania opłaty manipulacyjnej dodatkowej (strona wystąpiła z wnioskiem o wykonanie czynności służbowych i czynności te zostały wykonane w czasie pracy Oddziału Celnego). Istota sporu sprowadzała się jedynie do tego, czy przedmiotowe czynności zostały wykonane "poza siedzibą (...) urzędu celnego" w rozumieniu powołanego wyżej art. 275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego. Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 31.12.1997 r. w sprawie utworzenia urzędów celnych oraz określenia ich siedzib - wydanym na mocy delegacji ustawowej z art. 284 § 3 Kodeksu celnego - utworzono Urząd Celny we W. W załączniku zaś do zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 31 sierpnia 1999r. w sprawie nadania statutu urzędom celnym ( Dz. Urz. Min. Fin. z 1999 r., Nr 13, poz. 72) wskazano w § 2 , iż komórki organizacyjne urzędu dzielą się na ( w pkt 1) wewnętrzne - działy i referaty oraz ( w pkt 2 ) zewnętrzne - oddziały celne i posterunki celne , a jednocześnie w § 5 nadano urzędom celnym strukturę komórek organizacyjnych przez określenie między innymi oddziałów tych urzędów , w tym w Urzędzie Celnym we W. - Oddziału Celnego w B. Pojęcie "siedziby urzędu celnego" wielokrotnie było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego ( por. np. wyrok NSA z 13.03.2000r.,V SA 1658/99 ONSA 2001/2/88, z 20.09.2000r. V SA 3107/99 LEX nr 51248,z 19.01.2001r., V SA 573/00 LEX nr 54251, SN z 18.01.2002r. III RN 54/01 OSNP 2002/14/321). Za utrwalony uznać należy pogląd, że jest nią nie konkretny adres urzędu określający ulicę, numer domu (budynku) i lokalu, lecz miejscowość, w której znajduje się urząd celny. Zatem siedzibą urzędu celnego we W. - jak wskazały organy celne jest miasto W. W niniejszej sprawie jednakże - jak wyżej wskazano - czynności służbowe wykonane zostały wprawdzie poza W., lecz w miejscowości, w której Sygn. akt 3 I SA/Wr 4431/02 7 mieści się oddział tego urzędu. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy odpowiedzi wymaga zatem pytanie, czy wykonanie czynności w miejscowości ,w której mieści się oddział urzędu celnego uznać można za wykonane w siedzibie urzędu celnego. Cytowany przepis art.275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego - stanowiący materialnoprawną podstawę skarżonego rozstrzygnięcia - nie definiuje nie tylko "siedziby" urzędu celnego, ale i nie zawiera definicji "urzędu celnego". Definicja taka zamieszczona została w przepisie art.3 § 1 pkt 21 Kodeksu celnego. Zgodnie z nim użyte w ustawie określenie "urząd celny" oznacza jednostkę organizacyjną administracji celnej, w której mogą zostać dokonane czynności przewidzenie w przepisach prawa celnego. Tak ustawowo określony sposób pojmowania "urzędu celnego" prowadzić musi do wniosku, że w rozumieniu ustawy Kodeks celny, urzędem celnym jest miejsce o określonym statusie organizacyjnym, a zatem przez urząd celny Kodeks celny rozumie także posterunek celny, oddział czy inną jednostkę organizacyjną administracji celnej, jeżeli taka zostanie ustanowiona. Pogląd taki wyrażany jest także w doktrynie (Kodeks celny- F. Prusak; Oficyna Prawnicza MUZA S.A.; W-wa 2000r., str. 44 teza 43). Choć więc powołanym wyżej rozporządzeniem Ministra Finansów 31.12.1997r.w sprawie utworzenia urzędów celnych oraz określenia ich siedzib utworzono szczegółowo określone tam urzędy celne - to jednak ten akt wykonawczy nie może wpływać na zawężające i sprzeczne z art.3 § 1 pkt 21 ustawy pojmowanie urzędu celnego. Zatem ważąc, co ustawodawca miał na myśli pod zawartym w art.275 § 4 pkt 5 pojęciem "urzędu celnego" i jego siedziby w pierwszej kolejności sięgnąć należy do ustawowej definicji tego pojęcia. Na podstawie aktu wykonawczego w sprawie utworzenia urzędów celnych nie można dokonywać wykładni ustawy sprzecznej z jej treścią. Rozporządzenie określa jedynie siedziby utworzonych nim urzędów celnych, nie definiuje zaś "urzędów celnych" - czyni to art.3 § 1 pkt 21 Kodeku celnego. W świetle powyższego uznać należy, iż czynności dokonane w miejscowości, w której położony jest oddział urzędu celnego - jako jego zewnętrzna jednostka organizacyjna - dokonane są w siedzibie urzędu celnego. Za takim stanowiskiem dodatkowo przemawia wykładnia celowościowa instytucji opłaty manipulacyjnej dodatkowej. Skoro bowiem opłata ta utożsamiana bywa ze swoistą rekompensatą za oddelegowanie funkcjonariuszy celem dokonanie czynności służbowych poza siedzibą (miejscowością), to w niniejszej sprawie - poza sporem - nie miało miejsce oddelegowanie funkcjonariuszy poza miejscowość, w której mieści się oddział Urzędu Celnego we W. - jednostka uprawniona do dokonywania czynności przewidzianych przepisami prawa celnego. Z powołanych względów - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami Sygn. akt 3 I SA/Wr 4431 /02 8 administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 , poz.1270 ze zm.) - orzeczono jak w sentencji wyroku.