GSK 863/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska, Sędziowie NSA Hanna Rybińska (spr.), Czesława Socha, Protokolant Beata Cisek, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. S.-H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2004 r. sygn. akt 6 II SA 3032/02 w sprawie ze skargi H. S.-H. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy kandydatów na syndyków uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] i poprzedzającą ja decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] czerwca 2002 r. nr akt osob. [...] Wyrokiem z dnia 10.03.2004 r. sygn. akt 6 II 3032/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. S.-H. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...].07.2002 r. nr [...] wydaną w przedmiocie skreślenia z listy syndyków upadłości. W uzasadnieniu powyższego wyroku sąd orzekający stwierdził, że postanowieniem z dnia [...].12.2001 r. wydanym w sprawie upadłościowej H. A. S. "M." H.-D. U. T. K. A. i L. H. toczącym się pod sygnaturą akt XVII U 68/01 Sąd Rejonowy w G. odwołał H. S.-H. z funkcji syndyka. Orzeczenie to zostało wydane na wniosek sędziego - komisarza z dnia 10.12.2001 r., w którym sędzia ten wniósł o odwołanie syndyka z uwagi na nienależyte pełnienie przez niego obowiązków i w piśmie z dnia 13.12.2001 r., stanowiącym uzupełnienie ww. wniosku, sędzia - komisarz zarzucił syndykowi naruszenie przepisów art. 105, 108-110, art. 83 i 99 Prawa upadłościowego, usiłowanie zatajenia przed sędzią - komisarzem wpływu do masy upadłości kwoty 22.547,63 zł poprzez nieujawnienie jej w sprawozdaniu z dnia 30.09.2001 r. i niejęcie jej w planie podziału funduszów masy upadłości oraz wypłatę zaliczki na poczet wynagrodzenia bez postanowienia sądu przyznającego tę zaliczkę. W związku z powyższym, w dniu 17.06.2002 r. Prezes Sądu Okręgowego w G. wydał decyzję, na podstawie której skreślił z listy kandydatów na syndyków masy upadłości H. S.-H. W uzasadnieniu Prezes Sądu Okręgowego w G., powołując ww. postanowienie Sądu Rejonowego w G., podniósł, iż zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1998 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji oraz warunków wymaganych od kandydatów na syndyków upadłości (Dz.U. Nr 55, poz. 359) określono jakie warunki musi spełniać kandydat na syndyka upadłości, aby móc pełnić te obowiązki, a także aby można było go wpisać na listę kandydatów na syndyków masy upadłości prowadzonej przez sąd okręgowy. Prezes tego sądu podnosił, że skoro H. S.-H. została odwołana w trybie art. 101 § 1 Prawa upadłościowego z funkcji syndyka z powodu nienależytego pełnienia obowiązków, to nie może jej pełnić w przyszłości i nie może zatem być wpisana na listę kandydatów na syndyków, ponieważ nie spełnia wymagań, i te fakty uzasadniają skreślenie jej z listy syndyków. Na skutek odwołania od powyższej decyzji, Minister Sprawiedliwości w dniu [...].07.2002 r. utrzymał ją w mocy, powołując jako podstawę prawną decyzji § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1998 r. i stwierdził, że decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w G. o skreśleniu skarżącej z przedmiotowej listy należy uznać za słuszną, ponieważ skarżąca nie spełnia jednej z przesłanek wskazanych w punkcie 5 tegoż przepisu, z uwagi na usunięcie przez sąd z pełnionej funkcji syndyka upadłości na podstawie Prawa upadłościowego z powodu nienależytego wykonywania obowiązków. Rozpatrując skargę H. S.-H. na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza zarówno przepisów prawa materialnego wskazanych w powołanym przez skarżącą rozporządzeniu Prezydenta RP z dnia 24.10.1934 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) oraz rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1998 r. w sprawie szczególnych kwalifikacji oraz warunków wymaganych od kandydatów na syndyków upadłości, jak również przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., jak również art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wg ustaleń sądu orzekającego, odwołanie skarżącej z funkcji syndyka w sprawie upadłościowej H. A. S. "M." H.-D. nastąpiło na wniosek sędziego - komisarza, w którym stwierdzono nienależyte pełnienie obowiązków syndyka. Zgodnie z treścią art. 101 § 1 Prawa upadłościowego, jeżeli syndyk nie pełni należycie swoich obowiązków, sąd może na jego miejsce wyznaczyć innego syndyka, a na postanowienie to nie służy zażalenie (§ 3 art. 101). W świetle powołanego § 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1998 r. istotne znaczenie, zdaniem sądu, ma jedynie okoliczność, iż skarżąca została usunięta z funkcji syndyka prawomocnym orzeczeniem sądu z powodu nienależytego pełnienia obowiązków syndyka. Zasadność zaś tego prawomocnego postanowienia sądu nie mogła być przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a wcześniej kontroli i weryfikacji organów administracji. W ocenie sądu orzekającego nie mogło mieć istotnego znaczenia powołane przez skarżącą orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 15.11.2001 r. dotyczące niezgodności przepisu art. 101 Prawa upadłościowego z art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, bowiem przepis Prawa upadłościowego nie stanowił podstawy prawnej wydanej przez Ministra Sprawiedliwości decyzji. Powyższy wyrok został zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez radcę prawnego H. S.-H. w imieniu własnym. W skardze kasacyjnej strona podniosła, że decyzja o skreśleniu z listy syndyków została oparta na fakcie odsunięcia jej od funkcji syndyka w trybie art. 101 Prawa upadłościowego w sprawie XVII U 68/01. Odsunięcie jej od funkcji w tym trybie nie było zasadne, bowiem złożyła rezygnację z ośmiu prowadzonych przez siebie sprawach upadłościowych z uwagi na stan zdrowia i obciążenie innymi obowiązkami. Następnie ponownie przywołała orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 15.11.2001 r. i raportu Europejskiej Komisji Praw Człowieka z dnia 10.09.1999 r. Minister Sprawiedliwości nie skorzystał z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że: Skarga kasacyjna sporządzona przez radcę prawnego H. S.-H. w imieniu własnym, mimo braku powołania stosownego przepisu, wniesiona została w trybie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zauważyć należy, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym, który przysługuje stronie do Naczelnego Sądu Administracyjnego i skarga ta powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych, przez co należy rozumieć wskazanie tych przepisów, które zdaniem wnoszącego skargę - uległy naruszeniu. Treść przepisu art. 174 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wymienia podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną. Podstawę więc może stanowić: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe jego zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do wymagań jakim winna odpowiadać skarga kasacyjna należy zaliczyć według przepisu art. 176 cyt. ustawy, wskazanie zaskarżonego orzeczenia ze sprecyzowaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Konieczność dokładnego sprecyzowania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia wiąże się z uregulowaniem prawnym zawartym w art. 183 § 1 cyt. ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem skargę w granicach skargi kasacyjnej, a strony mogą przytaczać tylko nowe uzasadnienie zgłoszonych wcześniej podstaw. Kasacja więc powinna zwierać przytoczenie podstaw kasacyjnych, przez co należy rozumieć wskazanie tych przepisów, które - zdaniem wnoszącego kasację - uległy naruszeniu. Z urzędu sąd bierze pod rozwagę nieważność postępowania. Przechodząc do rozpoznania niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że kasacja jest dalece niedoskonała. Niemniej rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego budzi zasadnicze wątpliwości co do poważnego naruszenia prawa materialnego przez błędną subsumcję, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny postanowił skargę kasacyjną w tym kształcie merytorycznie rozpoznać. Istotą kasacji jest skreślenie z listy kandydatów na syndyków na podstawie pkt 5 § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1998 r. w sprawie szczególnych kwalifikacji oraz warunków wymaganych od kandydatów na syndyków upadłości (Dz.U. Nr 55, poz. 359). Powyższe rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 14 § 4 ustawy - Prawo upadłościowe, który zawiera delegację dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia, określającego szczególne kwalifikacje wymagane od kandydatów na syndyków, a w odniesieniu do osób prawnych - warunki, jakie muszą one spełniać. Takie uregulowanie jest słuszne, albowiem - wydanie przez Ministra Sprawiedliwości stosownego rozporządzenia - przyczyniło się do ujednolicenia praktyki w tym zakresie, postawiło określone wymagania, które miały wpłynąć na poprawę pracy syndyków i usprawnienie postępowania upadłościowego. Określone w rozporządzeniu kwalifikacje lub warunki wymagane od kandydatów na syndyków dotyczyły osób wyznaczanych na te funkcje w postępowaniu upadłościowym, w którym postanowienie o ogłoszeniu upadłości zostało wydane po wejściu w życie rozporządzenia (§ 6 cyt. rozporządzenia). Omawiany akt prawny dotyczy nie tylko kandydatów na syndyków upadłościowych, których listy prowadzili prezesi sądów okręgowych (§ 4). Należy więc wykładać cytowaną treść rozporządzenia w ten sposób, że posiadając kwalifikacje określone w § 1 i brak negatywnych przesłanek, osoba fizyczna mogą zostać wyznaczona na syndyka upadłości przez sąd, jak i zostać wpisana na listę kandydatów na syndyków, które prowadzili prezesi sądów okręgowych. Sąd w trybie art. 14 ustawy - Prawo upadłościowe, uwzględniając wniosek o ogłoszenie upadłości wydawał postanowienie, którym między innymi wyznaczał syndyka upadłości w konkretnym postępowaniu upadłościowym. Podnieść jednak należy, że ze sformułowań zawartych w ustawie - Prawo upadłościowe, jak i cytowanego wyżej rozporządzenia wynika, że niezależnie od listy prowadzonej przez prezesa sądu okręgowego, syndykiem mogła być wyznaczona również osoba nie wpisana na listę kandydatów, lecz posiadająca kwalifikacje określone w § 1 rozporządzenia. Status syndyka bowiem uzyskuje się wówczas, gdy sąd w konkretnym postępowaniu upadłościowym powierzy tę funkcję w trybie określonym w art. 14 § 1 ustawy - Prawo upadłościowe, natomiast przestaje się nim być również w przypadkach określonych przez cyt. wyżej ustawę. W omawianym rozporządzeniu wprawdzie przewiduje się wpisanie na listę kandydatów, to jednak nie ma w nim postanowień dotyczących warunków i trybu skreślenia z tej listy. Gdyby nawet postanowienia takie były, to nie byłoby to zgodne ze wspomnianą wyżej delegacją ustawową. Należy więc uznać, że § 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1998 r. w sprawie szczególnych kwalifikacji oraz warunków wymaganych od kandydatów na syndyków upadłości (Dz.U. Nr 55, poz. 359 z 1998 r.) nie stanowił podstawy prawnej do skreślenia osoby fizycznej z listy kandydatów na syndyków. Natomiast utrata kwalifikacji opisanych w § 1 wywołuje ten skutek, że osoba ta nie może pełnić funkcji syndyka upadłości niezależnie od tego czy figuruje, czy też nie na liście kandydatów prowadzonej przez prezesa sądu okręgowego. Powołany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrok NSA w sprawie II SA 1975/99 z dnia 17.04.2000 r. wydany został w sprawie, której przedmiotem była odmowa wpisu na wspomnianą listę. Powyższa sytuacja była odmienna od stanu faktycznego sprawy niniejszej, niemniej należy się zgodzić z twierdzeniem, że zgodność z prawem postanowienia wydanego w postępowaniu upadłościowym, nie może być badana w postępowaniu administracyjnym. Należy uznać za trafny pogląd sądu orzekającego w I-szej instancji i wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej, że wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 15.11.2001 r. nie ma związku ze stanem faktycznym i prawnym niniejszej sprawy. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 188 p.s.a., ponieważ nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, rozpoznał skargę i uchylił obie decyzje o skreśleniu z listy kandydatów na syndyków.