IV SA/Wa 440/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.C., H.P., B. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2003r. 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. C., H. P., B. B. solidarnie kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z dnia [...] marca 2004r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku M.C. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju z dnia [...] stycznia 2003r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] kwietnia 1960r. w sprawie przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości rolnej o pow. 18,1170 ha objętej [...] gm.kat. Skoczów stanowiącej byłą własność J. i Z. M. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Przejęcie przedmiotowej nieruchomości rolnej na rzecz Państwa nastąpiło na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. z 1989r. Nr 58, poz.348). Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustalił, że spadkobiercy byłych właścicieli w dniu 5 kwietnia 1958r. tj. w dniu wejścia w życie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, nie posiadali tej nieruchomości. Nieruchomość ta pozostawała w tej dacie we władaniu Państwa, które wydzierżawiło ją miejscowym rolnikom Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik M. C., H. P., B. B. (spadkobierców byłych właścicieli ) domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem pełnomocnika skarżących decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004r. oraz poprzedzająca ją decyzja dnia [...] stycznia 2003r. naruszają przepisy prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art.9 ust. 1 i ust. 3 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, na podstawie którego została przejęta na własność Państwa przedmiotowa nieruchomość rolna. Wydanie natomiast przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzji z dnia [...] lutego 1960r. zdaniem pełnomocnika skarżących nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem, czy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi badał i brał pod uwagę okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości we władanie przez Państwo. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów. Dlatego też działając na podstawie powyższego przepisu Sąd, z przyczyn które zostaną przedstawione poniżej, doszedł do przekonania, że sprawę rozpoznał organ niewłaściwy rzeczowo i w związku z tym decyzję obu instancji dotknięte są wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. O tym, który organ jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej stanowi art. 157 § 1 kpa. W myśl tego przepisu wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - te organy. Natomiast jakie organy są organami wyższego stopnia w rozumieniu tego przepisu, określa art. 17 kpa. Wątpliwości co do właściwości organu w sprawie nieważności decyzji pojawiają się wówczas, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji od wydania których upłynął znaczny okres czasu i nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organu załatwiającego tego typu sprawy. Kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] kwietnia 1960r. została wydana po rozpoznaniu odwołania P. B. od orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] lutego 1960r. Przejęcie nieruchomości rolnej stanowiącej własność J. i Z. M. przez Prezydium Powiatowej Radę Narodowej w C. nastąpiło na podstawie kompetencji przyznanych temu organowi w art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 17, poz.71). Powyższy akt prawny został znowelizowany ustawą z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzaniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 10, poz. 56). Art. 1 pkt 1 tej ustawy wprowadził zmianę tytułu poprzednio obowiązującej ustawy nadając jej brzmienie: ,,o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego". Zgodnie zaś z treścią art. 9 ust. 3 znowelizowanej ustawy właściwymi do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa stały się terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990r.- Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 32, poz.291 z późn. zm.) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencji przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. Powołane powyżej okoliczności prowadzą do pojawienia się trudności w ustaleniu właściwego organu dla stwierdzenia nieważności zakwestionowanego przez skarżących aktu. W niniejszej sprawie należy przyjąć domniemanie kompetencji starosty. Jak wynika bowiem z art. 5 pkt 7 ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz.198 ze zm.) należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego zadania i kompetencje określone w ustawie z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Powyższy artykuł stanowiący o kompetencji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa ( Dz. U. Nr 162, poz. 1126 ze zm.). W obecnie obowiązujących przepisach właściwość w w/w sprawach nie została przypisana żadnemu organowi. W obowiązującym systemie prawnym brak jest podstawy materialnoprawnej odpowiadającej art. 9 ust. 3 w/w ustawy z dnia 12 marca 1958r. Zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz.872 ze zm.) do właściwości starosty przechodzą, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów, jeżeli przepisy szczególne nie stanową inaczej. Dlatego też kompetencja do orzekania we wspomnianych sprawach w pierwszej instancji przeszłaby obecnie na starostę. W myśl natomiast art.17 pkt 1 kpa, w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa ( Dz. U. Nr 162, poz. 1126) organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego, w tym i starosty są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie brak jest zaś przepisów szczególnych, które stanowiłyby o właściwości w tych sprawach wojewody jako organu wyższego stopnia. Przedstawione powyżej okoliczności wskazują na to, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznawania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1960r. wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze właściwe w sprawie. Również art. 163 Konstytucji RP stanowi zasadę, iż zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję i ustawy dla organów innych władz publicznych wykonywane są przez organy samorządu terytorialnego. Dlatego też rozpoznanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosku Pani M.C. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] kwietnia 1960r. w I instancji oraz w trybie art. 127 § 3 kpa oznacza, że postępowanie nadzorcze prowadził niewłaściwy rzeczowo organ. Zaskarżone decyzje wydane zostały przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z naruszeniem przepisów o właściwości, przez co dotknięte są z mocy art.156 § 1 pkt 1 wadą nieważności. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 119 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) postanowił jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.