II SA/Ka 220/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie: NSA Anna Apollo (spr.) Asesor WSA Iwona Bogucka Protokolant: starszy sekretarz Ewa Olender po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2004r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w J., w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej ( tekst jednolity Dz. U. z 1998r. nr 90, poz. 575 ze zm. ), §1, § 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych / Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm. / stwierdził u p. G. P. zawodowe uszkodzenie słuchu, tj. chorobę wymienioną w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy - Poradni Chorób Zawodowych w S., która to placówka rozpoznała u pracownika obustronne odbiorcze uszkodzenie słuchu i ubytek słuchu o poziomie 45 dB w uchu prawym i 42dB w uchu lewym. Nadto z dochodzenia epidemiologicznego wynikało, iż p. P. był zatrudniony od roku 1986 w Elektrowni "A" w J. - ostatnio na stanowisku obchodowego urządzeń pomocniczych kotła - w warunkach narażenia go na działanie ponadnormatywnego hałasu. W konkluzji organ sanitarny uznał, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające rozpoznanie choroby zawodowej. W wyniku odwołania wniesionego przez Elektrownię "A", która domagała się uchylenia decyzji organu I instancji i orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia u G. P. choroby zawodowej wobec faktu, iż w miejscu pracy nie był narażony na działanie ponadnormatywnego hałasu sprawę powtórnie rozpoznał [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. i decyzją z dnia [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uchylił kwestionowaną decyzję i orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u G. P. choroby zawodowej narządu słuchu. Uznał, że w ciągu 11 letniego okresu zatrudnienia pracownik narażony był na działanie hałasu łącznie przez okres 2,5 roku. Ponadto już w chwili przyjęcia do pracy stwierdzono u niego niedosłuch w stopniu podobnym do istniejącego. Zatem warunki w jakich pracował nie miały wpływ na powstanie u niego niedosłuchu. Potwierdziła to stanowisko Przychodnia Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu z dnia [...] Ta decyzja wywołała reakcję G. P., który w skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagał się uchylenia decyzji organu odwoławczego. Kwestionował ustalenie, jakoby został przyjęty do pracy z uszkodzonym słuchem. W jego ocenie zgromadzony w sprawie materiał potwierdzą jego pracę w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego. Zatem pogorszenie się jego słuchu było następstwem pracy w ponadnormatywnym hałasie, a orzeczenie placówki diagnostycznej II stopnia wadliwe. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 czerwca 2001r. sygn. akt II SA / Ka 1896 / 99 uchylił decyzję organu odwoławczego, jako podjęta bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy. Zarzucił organowi odwoławczemu dowolność w ustaleniu 2,5 rocznego okresu narażenia skarżącego na działanie ponadnormatywnego hałasu, zwłaszcza, że organ inspekcji sanitarnej nie wskazał, na jakich oparł się dowodach. Dalej zakwestionował ustalenie, jakoby pracownik został przyjęty do pracy z już uszkodzonym słuchem, podczas gdy z karty informacyjnej wynikało, ze w badaniu wstępnym nie stwierdzono u pracownika uszkodzenia słuchu. Nie wykazano w toku postępowania, by przyczyną uszkodzenia słuchu były czynniki pozazawodowe, zaś orzeczenie lekarskie placówki diagnostycznej II stopnia budziło wątpliwości, których organ nie wyjaśnił. Zdiagnozowano u pracownika obustronny odbiorczy ubytek słuchu przekraczający 40dB, natomiast wykluczenie zawodowej etiologii choroby było lakoniczne i nie mogło stanowić podstawy doi wydania decyzji. Podsumowując swoje stanowisko Sad nakazał uzupełnienie materiału sprawy o oryginalną dokumentację lekarską pracownika i powtórną jej ocenę, a także wnikliwe rozważenie, czy wypadek, jakiemu uległ skarżący mógł mieć wpływ na schorzenie narządu słuchu. Po ponownym rozpoznaniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 § 2 pkt 1 kpa uchylił decyzję organu I instancji i stwierdził u p. G. P. brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej słuchu. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Z materiałów dochodzenia epidemiologicznego wynikało, ze p. P. pracował w latach 1986 - 1977 w ekspozycji na hałas o natężeniu przekraczającym normę higieniczną przez 1 - 15, godz. w ciągu zmiany. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, nie pracował on w ciągu 8 godzinnej dniówki w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Ponadto w dniu przyjęcia go do pracy oraz w dniu jego odejścia z pracy stopień niedosłuchu, jak wynikało to z audiogramów z dnia [...] i [...] był na podobnym poziomie. Dalej stwierdzono, iż pracownik był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S., która to placówka w orzeczeniu z dnia [...] rozpoznała u niego obustronny odbiorczy ubytek słuchu o poziomie 45dbw uchu prawym i 42 dB w uchu lewym. Następnie pracownik został skierowany do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Ta placówka w orzeczeniu z dnia [...] także stwierdziła u p. P. obustronny ubytek słuchu o poziomie w uchy prawym 47db w uchu lewym 43db. Jednakże z uwagi na brak narażenia na działanie czynnika szkodliwego nie rozpoznała choroby zawodowej. Wykonując zalecenia wynikające z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2001r. organ odwoławczy zwrócił się do Kierownika Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o wydanie uzupełniającego orzeczenia uwzględniającego wątpliwości zawarte w uzasadnieniu wyroki, w tym ewentualny wpływ wypadku drogowego, jakiemu uległ pracownik i doznanego wówczas urazu głowy na stan jego słuchu. W orzeczeniu z dnia [...] placówka diagnostyczna ponownie stwierdziła brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W konkluzji organ odwoławczy uznał, że nie rozpoznanie przez orzeczników kompetentnej placówki diagnostycznej II stopnia choroby zawodowej oraz brak narażenia pracownika na działanie szkodliwego czynnika wykluczało jej stwierdzenie, a zatem należało uchylić decyzję organu I instancji i orzec o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. trzymać w mocy decyzję decyzje organu I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego p. G. P. kwestionując motywy przestawione przez organ odwoławczy domagał się uchylenia jego decyzji. Zarzucił organowi inspekcji sanitarnej niewykonanie zaleceń wynikających z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i naruszenie prawa poprzez wprowadzenie pozaprawnej przesłanki "czasokresu ekspozycji na warunki szkodliwe " jako dodatkowego kryterium stwierdzania chorób zawodowych. W jego ocenie wnioski przedstawione przez organ odwoławczy były ze sobą sprzeczne. Z jednej strony przyjęto, że u skarżącego wystąpił obustronny odbiorczy ubytek słuchu przekraczający normę fizjologiczną, a z drugiej uznano, ze nie jest to chorobą. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Stwierdził, iż po analizie materiałów sprawy nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a to ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ) , ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ) . Zgodnie z art. 97 § 1 tej ostatniej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz.U. nr 72, poz. 652 ) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W myśl art. 99 ustawy przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Wskazać także należy, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. nr 74,poz. 368 ze zm. ) zgodnie z którym ocena prawna zawarta w wyroku Sądu wiązała organ administracji publicznej, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie organ inspekcji sanitarne i obecnie sąd są związane oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wydanym w sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2002r. sygn. akt II SA / Ka 1896 / 99. "Choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Materialnoprawne przesłanki jej stwierdzenia wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r.w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm. ). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumiało się i rozumie choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z dnia 21 czerwca 2002r. podkreślił, iż w żadnym przepisie prawa nie określono, jaki okres pracy w warunkach działania ponadnormatywnego hałasu pozwalał na uznanie schorzenia słuchu za chorobę zawodową. Ponadto zarzucił organowi odwoławczemu dowolność w ustaleniu czasokresu narażenia skarżącego na działanie hałasu. W zaskarżonej decyzji ponownie przyjęto, że pracownik pracował w ponadnormatywnym hałasie przez okres 2,5 roku oraz przez 1, 5 godziny w ciągu całej roboczej zmiany. To ustalenie nadal nie zostało odniesione do dowodów, w oparciu o które je dokonano i było sprzeczne z oceną prawną wyrażoną przez sąd. Wreszcie w aktach postępowania znajduje się informacja o przebiegu pracy zawodowej skarżącego z 12 grudnia 1996r. podpisana przez inspektora BHP wskazujące na 9 -letni okres pracy w narażeniu na hałas przekraczający normę higieniczną Po drugie Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował ustalenie, jakoby skarżący został przyjęty do pracy w Elektrowni "A " z już uszkodzonym słuchem. Taki wniosek pojawił się także w orzeczeniu Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...]. Nie wiadomo, w oparciu o jakie dowody przyjęto takie ustalenie. Tymczasem Sąd w wyroku nakazał wszechstronne wyjaśnienie tej kwestii wskazując na rozbieżność w wynikach audiogramów, czego organ odwoławczy w istocie nie uczynił. Także orzeczenie lekarskie placówki diagnostycznej nie zawierało szerszego uzasadnienia stanowiska, a jedynie konkluzję. Tym samym wymyka się ono spod kontroli sądu, jako niepełne. Ponadto nie stanowi wystarczającego dowodu na obalenie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym u skarżącego odbiorczym ubytkiem słuchu, a warunkami w jakich pracował, w szczególności w narażeniu, nawet przez okres 2,5 roku na działanie ponadnormatywnego hałasu. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko, dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym u p. P. schorzeniem w postaci ubytku słuchu i stwierdzonym narażeniem go na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy przy jednoczesnym wykluczeniu choroby zawodowej. Powołanie się jedynie na budzące wątpliwości orzeczenie placówki diagnostycznej II stopnia, bez wyjaśnienia wątpliwości nie było wystarczającym dowodem na obalenie domniemania związku przyczynowego. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciążył obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy wyżej opisanych obowiązków na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylono. Jednocześnie nie znalazł podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 ostatnio powołanej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań sądu oraz z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2002r. wydanego w tej samej sprawie. Nadto weźmie pod uwagę to, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach / Dz. U. nr 132, poz. 1115 /, obowiązującego od dnia 3 września 2002r. do jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy.