II SA/Bd 911/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant Małgorzata Kraus po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2004 r. n rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2004 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość oddala skargę II SA/Bd 911/04 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 1997r. znak [...] Kierownik Urzędu Rejonowego zatwierdził podział działki nr [...] położonej w Ł., stanowiącej własność M. M., w wyniku czego powstały m.in. działki nr [...], [...], [...], [...] wydzielone pod budowę ulic. Natomiast decyzjami z dnia [...] 1999r. znak [...] oraz z dnia [...] 1998r. znak [...] Wójt Gminy B. zatwierdził podział innych nieruchomości stanowiących własność M. M. W wyniku podziału powstały m.in. działki nr [...], [...] oraz [...], [...], [...], [...] przeznaczone pod drogę. We wszystkich decyzjach stwierdzono, że wydzielone działki przechodzą na własność gminy za odszkodowaniem. Wyżej wymienione nieruchomości przed podziałem były położone na terenie oznaczonym symbolem A1 MN, w całości przewidzianym pod zabudowę mieszkaniową z dopuszczeniem usług. W związku z tym, że na w/w obszarze nie było wskazania terenu pod drogi publiczne, Wójt Gminy B. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie nieważności wymienionych na wstępie decyzji w części dotyczącej przejścia na własność wydzielonych działek pod drogi za odszkodowaniem. Decyzją z dnia [...] 2003r. znak [...] Wojewoda [...] stwierdził nieważność decyzji kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] 1997r. znak [...] w pkt. 2 w części dotyczącej przejścia nieruchomości na własność Gminy z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna za odszkodowaniem - działek nr [...], [...], [...], [...] wydzielonych pod budowę ulic. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia [...] 2003r. znak [...] oraz [...] stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] 1999r. w pkt. 2 dotyczącym wydzielenia działek nr [...], [...], [...], [...] pod drogę publiczną - ulicę osiedlową oraz decyzji z dnia [...] 1998r. w pkt 2 dotyczącym wydzielenia działek nr [...] i [...] pod drogę publiczną - ulicę osiedlową, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wskazało, że niezbędną przesłanką warunkującą przjście z mocy prawa na własność gminy gruntów z przeznaczeniem na ogólnie dostępną drogę jest uwzględnienie ich w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego wskazanych jako gruntów przeznaczonych pod drogi publiczne. Brak tego wskazania wyklucza możliwość wydzielenia z nieruchomości gruntu pod budowę ulic, a tym samym wypłacenia odszkodowania właścicielowi gruntu. Decyzją Starosty B. z [...] 2004r. nr [...] odmówiono ustalenia odszkodowania na rzecz M. M. za nieruchomość zajętą pod drogi, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki o podanych powyżej numerach ,z uwagi na fakt, że nie przeszły one na własność Gminy B. z mocy prawa a decyzje podziałowe wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Z rozstrzygnięciem nie zgodził się wnoszący o odszkodowanie, uzasadniając złożone odwołanie tym, iż wydzielenie drogi z nieruchomości objętej podziałem, przesądza losy prawne gruntu zajętego pod drogę. Organ zatwierdzający projekt podziału nieruchomości nie może orzekać o własności wydzielonych działek. Decyzją Wojewody [...] z [...] 2004r. [...] utrzymano w mocy decyzję z [...] 2004r. stwierdzając, że art. 98 ust.1 i 3 ustawy z dnia [...] 1997r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst - Dz.U. z 2000r. Nr 46 poz. 543 z późn. zm.) stanowi, ze odszkodowanie należne jest za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne; gminne, powiatowe, wojewódzkie lub krajowe. Z akt sprawy przedłożonych przez organ I instancji jednoznacznie wynika, ze drogi wydzielone w wyniku podziałów geodezyjnych nieruchomości zatwierdzonych powołanymi wyżej decyzjami Kierownika Urzędu Rejonowego oraz Wójta Gminy B., nie zostały zaliczone do żadnej z kategorii wymienionej w art.98 ust.1 powołanej ustawy. Niezaliczenie wydzielonych działek do kategorii drogi publicznej świadczy o tym , że w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania art.98 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i orzeczona w decyzji Starosty B. odmowa ustalenia odszkodowania jest w pełni uzasadniona. Zgodnie z treścią art.98 ust.1 powołanej ustawy, przejście z mocy prawa na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa, działek gruntu wydzielonych pod drogi z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, jest ściśle uzależnione od kategorii drogi. Ocena zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w B. oraz Wójta Gminy B. wykracza poza zakres prowadzonego postępowania o odszkodowanie i nie podlega rozstrzygnięciu w jego toku. Wnioskodawca nie zgodził się z rozstrzygnięciem i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie art.98 ust.1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 10 ust.5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości przez błędną ich wykładnię. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wydzielenie drogi z nieruchomości objętej podziałem, przesądza losy prawne gruntu zajętego pod drogę. Ostatecznymi decyzjami zatwierdzono projekt podziału przeznaczając część nieruchomości pod drogi. Stosownie do art. 98 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak i art.10 ust.5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, w brzmieniu ustaw obowiązujących w dacie wydania wszystkich decyzji - grunty wydzielone pod drogi przechodzą na własność gminy z mocy prawa, bez potrzeby wydawania w tym przedmiocie jakiejkolwiek decyzji. Organ zatwierdzający projekt podziału nie może orzekać o własności działek wydzielonych w wyniku podziału, gdyż własność działek przechodzi na gminę z mocy prawa, z dniem w którym decyzja stwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna. Dodatkowo skarżący podkreślił, że obowiązujące w dacie orzekania - art. 98 i art.10 powołanych ustaw nie posługiwał się pojęciem -drogi publicznej", lecz pojęciem "drogi". Art.4 ust.1 pkt 1 obowiązującej wówczas ustawy o drogach publicznych (Dz.U. Nr 60 poz.14z 1985r. definiował "drogę" jako pas terenu przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów oraz do ruchu pieszych wraz z infrastrukturą... co oznacza, że w przepisie tym chodzi o każdą z kategorii dróg, o których mowa w cyt. ustawie, w tym też o drogę ogólnodostępną, nie zaliczoną do żadnej z kategorii dróg publicznych (art.11 ust.1 cyt. ustawy). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, uzasadniając wniosek tym, że wydzielone pod drogę działki nie przeszły na własność gminy, a tym samym w sprawie brak jest podstaw do zaskarżenia art.98 ust.3 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) i ustalenia odszkodowania w postępowaniu administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na przenikające się wątki dotyczące konsekwencji związanych z wydaniem decyzji stwierdzających nieważność decyzji podziałowych w odniesieniu do żądania odszkodowania przez skarżącego należy dokonać uporządkowania tych zagadnień. W pierwszej kolejności trzeba zaznaczyć, że wniosek o wypłatę odszkodowania skarżący opiera na art.98 ust.3 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2000r., Nr 46, poz. 543 ze zm.). Przepis ten określa skutki związane ze zmianą właściciela wydzielonych pod drogi działek. Wskutek wydania na wniosek właściciela decyzji zatwierdzających podział nieruchomości z przeznaczeniem na drogi z dniem, gdy decyzja stała się ostateczna, z mocy prawa przechodzą odpowiednio na własność - tu gminy, działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne (art.98 ust.1 cyt. ustawy). Trzeba zatem zgodzić się ze skarżącym, że nie ma potrzeby wydawania przez organ żadnej decyzji w tym przedmiocie. Skutek w postaci przejścia własności z mocy ustawy jest expressis verbis wyrażony w art.98 ustawy. Ustawa uzależnia wystąpienie tego skutku od spełnienia dwóch warunków - wniosku właściciela (użytkownika wieczystego) oraz wydzielenia gruntu pod drogi publiczne - gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe. Nie są przewidziane inne przesłanki, od których ustawodawca uzależnia nabycie nieruchomości przeznaczonych pod budowę dróg publicznych na rzecz gminy. Zgodnie z art. 98 ust.3 ustawy, w przypadku spełnienia przesłanek o których mowa w art.98 ust.1, za takie działki przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Jeśli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Odszkodowanie jest zatem konsekwencją pozbawienia prawa własności dotychczasowego właściciela przez nałożenie obowiązku odszkodowawczego na nowego właściciela. Sprawa zgodności decyzji podziałowej z miejscowym planem zagospodarowania jest istotna tylko z punktu widzenia oceny ważności takiej decyzji, zatem to nie wpływa na skutki w postaci przejścia własności. W przypadku stwierdzenia, że podział nie jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania, istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej. Taka też wystąpiła sytuacja w rozpoznawanej sprawie. Pozostaje zatem ocena jakie to wywiera skutki w zakresie żądania wypłaty odszkodowania. Organ I instancji przekroczył swoje kompetencje stwierdzając, że nie doszło do przejścia własności nieruchomości na rzecz gminy. Organ nie ma prawa dokonywać tego typu ustaleń, natomiast oparcie się na niekwestionowanej okoliczności, że nie przewidziano w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczenia terenu pod drogę publiczną, stanowi wyłącznie podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji lub odmowy dokonania podziału, gdy jeszcze on nie nastąpił. Decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji wskazuje na zupełnie inne okoliczności tj., że wydzielone drogi nie zostały zaliczone do żadnej z kategorii wymienionych w art.98 ust.1 ustawy. To zdaniem organu uzasadnia odmowę wypłaty odszkodowania. Stanowisko organu jest w tym zakresie zupełnie dowolne i nie zostało dostatecznie wyjaśnione jaki zatem, zdaniem organu miałyby charakter ulice, które wymieniono w decyzji. W odpowiedzi na skargę organ II instancji powtórzył za organem I instancji, że grunt nie przeszedł na własność gminy. Oprócz zarzutu braku konsekwencji trzeba wskazać też na brak podstaw do wyciągnięcia prezentowanych wniosków. Wszystko sprowadza się jednak do oceny czy skarżącemu przysługuje odszkodowanie wskutek wydania decyzji podziałowych i jakie znaczenie ma w tym przypadku stwierdzenia nieważności tych decyzji. Zgodnie z art. 98 ust.3 ustawy w przypadku przejścia własności gruntu, które następuje z mocy prawa (co wynika z ust.1), odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości. W takim przypadku należy ocenić zasadność wniosku na podstawie przepisów rozdziału 5 ustawy - odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. W art.132 ust.3a ustawodawca przewidział, że jeżeli decyzja na podstawie której wypłacono odszkodowanie została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba której wypłacono odszkodowanie lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Należy więc stwierdzić, że tym bardziej nie ma podstaw do odszkodowania, które nie zostało wypłacone. Z tych względów ostatecznie decyzja odpowiada prawu, a Sąd na podstawie art.151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) oddalił skargę.