I OSK 787/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.), Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec, Wojciech Chróścielewski, Protokolant Joanna Szcześniak, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Jerzego G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2004 r. sygn. akt I SA 1301/03 w sprawie ze skargi Jerzego G. na decyzję Wojewody M. z dnia 14 maja 2003 r., (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Wojewody M. na rzecz adw. Marka W. kwotę w wysokości 308 zł /trzysta osiem złotych/ z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 r. I SA 1301/03 oddalił skargę Jerzego G. na decyzję Wojewody M. z dnia 14 maja 2003 r. (...) w przedmiocie umorzenia postępowania o odszkodowanie. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia i treść decyzji, z których wynikało, iż z nieruchomości położonej w Z. przy ul. W. 19, uregulowanej w księdze wieczystej KW (...) zajęto część pod budowę ulicy W. Zajęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w latach 1968-1969, bez uregulowania stanu prawnego i wypłacenia odszkodowania. Postępowanie z wniosku Jerzego G. o wypłacenie odszkodowania Burmistrz Miasta Z. decyzją z dnia 10 września 2002 r. umorzył na podstawie art. 105 par. 1 Kpa, stwierdzając, że stosownie do art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872/ za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego przysługuje odszkodowanie. Odszkodowanie za grunty zajęte pod drogi gminne wypłaca gmina, zaś Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Komunikacji z 17 listopada 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: stołecznym warszawskim, jeleniogórskim, radomskim i szczecińskim /Dz.U. nr 42 poz. 205 ze zm./ ulica W. w Z. zaliczona została do kategorii dróg wojewódzkich. W tej sytuacji, skoro nieruchomość stała się z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa, to do przeprowadzenia postępowania w sprawie odszkodowania właściwy jest Starosta Powiatu W. na wniosek byłego właściciela, złożony od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie odszkodowawcze wygasa. Uzasadniało to umorzenie postępowania. Rozpoznając sprawę wskutek odwołania Jerzego G. Wojewoda M. decyzją z dnia 14 maja 2003 r. wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji podzielając stanowisko organu Burmistrza Miasta Z. W skardze na powyższą decyzję Jerzy G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając, iż wnioski o odszkodowanie oraz przekazanie nieruchomości zamiennej złożył do organu w 1993 r. i w sprawie winny być zastosowane ówczesne przepisy prawa, a powoływanie się na obecnie obowiązujące jest bezprawiem. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i podkreślając, iż uprawniony jest do kontroli legalności decyzji stwierdził, że wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem. Organ administracji publicznej zobowiązany jest stosować przepisy prawa obowiązujące w dacie wydawania decyzji nie zaś - jak twierdzi skarżący - z daty złożenia wniosku wszczynającego postępowanie administracyjne. Tak więc, mimo że wniosek został złożony w 1993 r. to organy obu instancji zastosowały przepisy prawa obowiązujące w dacie wydania decyzji. Zgodnie zaś z obowiązującym w tej dacie przepisem art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną odszkodowanie w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami wojewódzkimi wypłaca Skarb Państwa /ust. 2 pkt 2/. Tak więc w dacie wydawania zaskarżonej decyzji gmina nie była już właściwa do wypłaty odszkodowania żądanego przez Jerzego G. we wniosku z 28 października 1993 r. Prawidłowo więc postępowanie administracyjne przed Burmistrzem Miasta Z. zostało umorzone, gdyż nie jest on już organem właściwym w sprawie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Właściciel nieruchomości zajętej pod drogi publiczne, zainteresowany uzyskaniem odszkodowania za taką nieruchomość, może wystąpić do wojewody o wydanie decyzji o przejęciu takiej nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego a także złożyć do starosty, do dnia 31 grudnia 2005 r., wniosek o ustalenie odszkodowania. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Jerzy G. reprezentowany przez adwokata Marka W. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1/ art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na skutek niezastosowania przez Sąd I instancji przewidzianych przez ustawę środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, co było niezbędne do końcowego jej załatwienia, 2/ art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a i c" tej ustawy przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo że wydana została z naruszeniem art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 6-8, 12 par. 1, 17 pkt 1 i 65 par. 1 Kpa, 3/ naruszenie prawa materialnego art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami przez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody i uznanie, że był on właściwy do wydania decyzji w drugiej instancji, 4/ naruszenie prawa materialnego art. 17 pkt 1, 65 par. 1, 6-8 i 12 par. 1 Kpa przez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości, zasady praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasady szybkości postępowania. Skarga domaga się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Uzasadniając skargę kasacyjną strona wywodzi, że wobec wynikającej z art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. właściwości starosty Sąd Wojewódzki winien uchylić decyzję Wojewody M. wskazując jednocześnie na obowiązek przekazania na podstawie art. 65 par. 1 Kpa wniosku skarżącego o ustalenie i wypłacenie odszkodowania oraz przekazanie nieruchomości zamiennej. Skarżący wykazuje naruszenie prawa przez organy, które zamiast przekazać sprawę organowi właściwemu zmuszają obywatela do ponownego składania wniosku, wadliwie przekazują sobie sprawę organy odwoławcze, a Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatruje się naruszenia prawa utrzymując te decyzje w mocy. Oddalając skargę Sąd naruszył art. 17 pkt 1 Kpa, zgodnie z którym w tej sprawie organem odwoławczym jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze a nie Wojewoda. Sąd niewłaściwie zastosował przepis art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami, który wskazuje Wojewodę jako organ odwoławczy w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadania z administracji rządowej. Decyzja z 10 września 2002 r. została wydana przez Burmistrz Miasta Z., który nie jest starostą. Zarówno Sąd jak i organy naruszyły art. 65 par. 1 Kpa nakazujący przekazać sprawę organowi właściwemu, jak również podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Wprawdzie zarzut naruszenia prawa materialnego nie był podniesiony w skardze, lecz stosownie do art. 134 ustawy Sąd I instancji zobowiązany był dokonać prawnej oceny wszystkich działań podejmowanych przez organy obu instancji. Niedokonanie takiej oceny wywołało skutek w postaci wydania wyroku z naruszeniem prawa materialnego a także z naruszeniem przepisów prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, a podniesione w niej zarzuty co do wadliwej oceny Sądu w kwestii właściwości organu odwoławczego - należało uznać za trafne. W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej oceny legalności decyzji Burmistrza Miasta Z. z dnia 10 września 2002 r., umarzającej postępowanie w sprawie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę zaliczoną do kategorii dróg wojewódzkich. Jak wynika z akt uprzednio w tej sprawie z wniosku strony złożonego w 1993 r. toczyło się postępowanie administracyjne, w którym wydaną decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 5 lipca 1996 r. uchyliło przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Wobec przewlekłości jakiej dopuścił się organ w tej sprawie rozstrzygając ją dopiero po wejściu w życie ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ należy uznać, że zasadnie Burmistrz umorzył postępowanie, bowiem w myśl art. 73 ust. 2 i 4 powołanej ustawy nie był już właściwy w tej sprawie. Zachodziła więc przesłanka z art. 105 par. 1 Kpa. Strona wnosząc odwołanie od powyższej decyzji spowodowała konieczność przesłania akt sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, co z kolei uniemożliwiło organowi przekazanie sprawy do właściwego w tej sprawie organu pierwszej instancji. W świetle powyższego za nietrafny należało uznać zarzut naruszenia art. 65 par. 1 Kpa przez organ pierwszej instancji. Rozpoznający skargę strony Wojewódzki Sąd Administracyjny z naruszeniem prawa dokonał oceny legalności decyzji ostatecznej. W myśl art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 46 poz. 543 ze zm./ Wojewoda jest organem odwoławczym tylko od decyzji wydanych przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji publicznej w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oraz w sprawach wywłaszczeń, odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości i zwrotów tych nieruchomości. W przedmiotowej sprawie w pierwszej instancji nie rozpatrywał sprawy Starosta. Jeśli decyzję w pierwszej instancji wydał Burmistrz to zgodnie z art. 17 pkt 1 Kpa organem wyższego stopnia, a więc w myśl art. 127 par. 2 Kpa właściwym do rozpatrzenia odwołania, jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. Zaskarżona decyzja wojewody została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, co uzasadniało stwierdzenie jej nieważności przez Sąd I instancji na podstawie art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z przyczyny określonej w art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa. Z powyższych względów Naczelny sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekając o kosztach w oparciu o przepis art. 203 pkt 1 powołanej ustawy w zw. z par. 18 ust. 1 pkt 2 i par. 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1347 ze zm./.