II SA/Ka 170/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie WSA Małgorzata Juzków, as. WSA Iwona Bogucka (spr.), Protokolant ref. Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w D. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącej kwotę [...]([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania; Jak wynika z akt sprawy i znajdującego się w nich wyniku dochodzenia epidemiologicznego, dnia [...] S. C., pracownik Przedsiębiorstwa A sp. z o.o. w D., pracował przy przepompowywaniu koagulantu [...]. Wobec skarg pracownika na złe samopoczucie, kierownik pompowni odwiózł pracownika do Przychodni Chorób Zawodowych w S. Z karty wypisowej Szpitala Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wynika, że S. C. przebywał w Klinice od dnia [...] do [...] Powodem hospitalizacji były dolegliwości, polegające na duszności, kołataniu serca i gorzkim smaku w ustach, które ustąpiły po 4-5 godzinach. Pacjent został wypisany do domu z rozpoznaniem "stanu po ekspozycji na siarczan żelaza w miejscu pracy bez następstw". Na podstawie obserwacji klinicznej od [...] do [...][...]orzeczeniem lekarskim z dnia [...] Szpital Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zaświadczył o rozpoznaniu u S. C. choroby zawodowej wskazanej w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Jako czynnik przyczynowy choroby wskazano siarczan żelaza, a rozpoznaną chorobę określono jako "stan po ekspozycji na siarczan żelaza w miejscu pracy, bez następstw". W uzasadnieniu podano, że badany dnia [...] przez ok. ½ godziny przelewał koagulant zawierający siarczan żelaza, na skutek czego zaczął odczuwać dolegliwości polegające na kołataniu serca, duszności, gorzkim smaku w ustach. Dolegliwości ustąpiły po 4-5 godzinach. Po przyjęciu do szpitala pracownik był przytomny i wydolny krążeniowo i oddechowo, bez odchyleń w badaniu fizykalnym, bez dolegliwości. Badania laboratoryjne nie wykazały biochemicznych cech uszkodzenia narządów miąższowych. Decyzją z dnia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. stwierdził u S. C. wystąpienie choroby zawodowej zatrucie siarczanem żelaza, wskazanej w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Jako podstawa prawna podany został art. 1 pkt. 2 i art. 4 pkt. 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575) oraz § 1, 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że koniecznymi warunkami stwierdzenia choroby zawodowej są jej uprzednie rozpoznanie przez jednostkę służby zdrowia oraz wykazanie związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a warunkami pracy. Powołując się na orzeczenie lekarskie, organ inspekcji sanitarnej uznał, że u pracownika rozpoznany został na podstawie objawów stan po ekspozycji na siarczan żelaza, bez następstw. Dane o zagrożeniu epidemiologicznym ustalono na podstawie dochodzenia epidemiologicznego, w trakcie którego potwierdzono, że pracownik był narażony na kontakt z substancją zawierającą siarczan żelaza i uległ zatruciu tym związkiem, Wobec powyższego organ I instancji uznał za wykazany związek przyczynowy między rozpoznaną chorobą a warunkami pracy, a w konsekwencji za spełnione przesłanki warunkujące wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Odwołanie od decyzji organu I Instancji złożyło Przedsiębiorstwo A sp. z o. o. w D., które zanegowało zarówno fakt rozpoznania choroby zawodowej przez lekarzy, jak i narażenie prawnika na bezpośrednie działanie siarczanu żelazowego. W uzasadnieniu podano, że pracownik nie miał kontaktu bezpośredniego z substancją toksyczną, jego praca polegała na nadzorowaniu pompy w obszernym pomieszczeniu, wietrzonym, zaś przelewany koagulant [...] jest wodnym roztworem zawierającym siarczan żelaza, na dowód czego dołączono kartę charakterystyki niebezpiecznej substancji oraz kopię atestu chemicznego [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg postępowania i wskazano, że warunkiem uznania istnienia choroby zawodowej jest orzeczenie przez placówkę służby zdrowia istnienia schorzenia zakwalifikowanego w odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między faktem zatrudnienia a rozpoznaną chorobą. W sprawie S. C. dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że przy przelewaniu koagulatu [...] w miejscu pracy, uległ zatruciu siarczanem żelaza. Po leczeniu pracownika, Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał orzeczenie lekarskie z dnia [...] którym rozpoznano u pacjenta stan po ekspozycji na siarczan żelaza w miejscu pracy, zakwalifikowany jako choroba z poz. 1 wykazu chorób zawodowych. Wobec rozpoznania choroby zawodowej i ustalenia związku przyczynowego z warunkami pracy, organ odwoławczy uznał wydaną decyzję organu I instancji za prawidłową. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego Przedsiębiorstwo A sp. z o.o. w D. wniosło o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podano, że wbrew twierdzeniom organów sanitarnych, jednostka orzeczenia nie rozpoznała choroby zawodowej wymienionej w poz. 1 wykazu tych chorób. Zanegowano również prawidłowość ustaleń co do narażenia pracownika na czynnik szkodliwy, podając iż jedynie nadzorował on pracę pompy, będąc wyposażonym w środki ochrony osobistej, zaś pomieszczenie było obszerne i wentylowane. Stosowany 40% roztwór siarczanu nie mógł zaś spowodować zatrucia, albowiem po pierwsze, zgodnie z charakterystyką roztworu, opary mogą wystąpić w temp. około 200 stopni Celsjusza, po wtóre dolegliwości opisane przez lekarzy nie mogą być wywołane przez środek [...] zgodnie z jego opisem. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji, stwierdzając iż zakwalifikowanie przez lekarzy orzeczników rozpoznanego schorzenia do kategorii chorób wymienionych wykazie chorób zawodowych, uzasadnia wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. W trakcie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu [...] pełnomocnik skarżącej spółki podniósł, że skarżąca nie otrzymała w trakcie postępowania odpisu orzeczenia lekarskiego z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy inspektor sanitarny, na podstawie wyników przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, oraz na podstawie orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Przedmiotem badania organu są okoliczności, stanowiące kumulatywne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, a zatem fakt istnienia schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz kwestia związku przyczynowego między schorzeniem a szkodliwymi czynnikami występującymi w środowisku pracy, przy czym w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Zgodnie z § 7 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo – badawczych. Jednostki te wydają orzeczenie w sprawie choroby zawodowej na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego, dokumentacji przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Orzeczenie lekarskie, po dokonaniu oceny stanu zdrowia badanego, jest przesyłane właściwemu inspektorowi sanitarnemu, który na podstawie tego przeczenia oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego, zgodnie z § 10 rozporządzenia, wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej, lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia. Orzeczenie lekarskie jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma w postępowaniu przed inspektorem sanitarnym walor opinii, podlegającej ocenie przez organ orzekający. Jednocześnie § 8 ust. 2 rozporządzenia przewiduje, że kopię tego orzeczenia przesyła zainteresowanemu pracownikowi oraz jednostce organizacyjnej lub osobie wymienionej w § 3 ust. 1, która zgłosiła podejrzenie o chorobę zawodową. Wśród jednostek wymienionych w § 3 ust. 1 znajduje się również zakład pracy zatrudniający pracownika. Doręczenie orzeczenia, o którym mowa, następuje po to, aby osoba zainteresowana mogła zapoznać się z jego treścią jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ inspekcji sanitarnej w sprawie choroby zawodowej. W rozpoznawanym przypadku strona postępowania nie została poinformowana o treści orzeczenia lekarskiego, o wynikach badania mogła zatem dowiedzieć się dopiero z treści decyzji organu I instancji. W ten sposób naruszona została zasada gwarantowania stronie czynnego udziały w prowadzonym postępowaniu, pozbawiona została ona możliwości składania wniosków i oświadczeń na tym etapie postępowania. Niewątpliwie bezwzględną przesłanką stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez placówkę służby zdrowia. Rozpoznanie to winno wskazywać jednostkę chorobową, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, albowiem tylko taka jednostka chorobowa może być uznana za chorobę zawodową. Warunek ten nakłada na właściwego inspektora sanitarnego obowiązek dokonania oceny przedstawionego orzeczenia lekarskiego pod kątem wymogów rozporządzenia. W rozpoznawanym przypadku organ administracji sanitarnej oparł się na orzeczeniu, w którym rozpoznaną jednostkę chorobową określono jako "stan po ekspozycji na siarczan żelaza, bez następstw" Należy stwierdzić, że wykaz chorób zawodowych nie zawiera takiej jednostki chorobowej. W pozycji 1 wymienione są zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych następstw. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. zakwalifikował rozpoznane schorzenie jako "zatrucie siarczanem żelaza", co zostało utrzymane w mocy decyzją organu odwoławczego. Rozstrzygnięcia tego nie można uznać za prawidłowe, albowiem zgodnie z wykazem chorób zawodowych, tylko ostre i przewlekłe mogą być uznane za chorobę zawodową. Nie jest jasne, zarówno wobec brzemienia decyzji organów inspekcji sanitarnej, jak i treści orzeczenia lekarskiego, czy rozpoznany u badanego zespół objawów stanowi formę zatrucia ostrego, czy przewlekłego, jak również czy w ogóle "stan po ekspozycji" może być uznany za stan "zatrucia". W przekonaniu Sądu , dysponując orzeczeniem, którego treść w zakresie dokonanego rozpoznania winna była budzić wątpliwości, organy administracji sanitarnej zobowiązane były do ich rozstrzygnięcia, poprzez np. wezwanie jednostki dokonującej rozpoznania choroby, do uzupełnienia orzeczenia. Jak bowiem już wielokrotnie podkreślono w orzecznictwie, orzeczenie lekarskie stanowi materiał dowodowy w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej i podlega dyspozycji organu orzekającego, uprawnionego do jego oceny, analizowania i uzupełnienia w zakresie niezbędnym do wydania rozstrzygnięcia. W stwierdzonym stanie sprawy należało zatem uznać skuteczność zarzutu skarżącej, że w sprawie nie doszło do wydania orzeczenia lekarskiego stwierdzającego chorobę zawodową, wskazana jednostka chorobowa nie została bowiem wymieniona w wykazie chorób zawodowych. Rozpoznając sprawę ponownie, organ II instancji uwzględni uwagi Sądu i zażąda od jednostki właściwej do rozpoznania choroby zawodowej, sprecyzowania treści wydanego rozstrzygnięcia w zakresie określenia rozpoznanej jednostki chorobowej zgodnie z treścią rozporządzenia, jak również zapewni przesłanie kopii orzeczenia podmiotom wymienionym w § 8 ust. 2 rozporządzenia. Uwzględniając przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 PoPPSA. r.m.