II SA/Po 980/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) As.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2004 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie renty socjalnej ; skargę oddala /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Stankowski /-/ M.Dybowski JFS Decyzją z dnia [...] lutego 2002 r.- nr [...]na podstawie art. 11 pkt 1, art. 27a, art. 43 ust. 1 w zw. z art. 38 ust. 1 i art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.- dalej ustawa) Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił A. B. wypłaty renty socjalnej za okres od 7 września 1997 r.- od daty uzyskania przez Nią pełnoletności- do października 1999 r. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 2001 r. Wnioskodawczyni zwróciła się o wypłacenie renty socjalnej za okres od uzyskania przez Nią pełnoletności- od 7 września 1997 r. do października 1999 r. Z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności dnia 19 stycznia 1998 r. zaliczył A. B. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ta datuje się przed 16 rokiem życia. Orzeczenie to wydano na okres od grudnia 1997 do stycznia 2000 r. W punkcie V wskazano możliwość ubiegania się o świadczenia pomocy społecznej. Zgodnie z art. 43 ust. 6 ustawy, świadczenie pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, w którym złożono wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Świadczenia pomocy społecznej udzielane są na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego bądź innej osoby za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Wniosek o przyznanie renty socjalnej A.B. złożyła w Ośrodku dnia [...] listopada 1999 r. i decyzją z dnia [...] listopada 1999 r. przyznano Wnioskodawczyni owo świadczenie na okres od 1 listopada 1999 do 31 stycznia 2000 r. (od daty wniosku do miesiąca, w którym wygasła ważność orzeczenie WZOSN). Brak podstaw prawnych do przyznania renty socjalnej. Po rozpoznaniu odwołania A. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art.138 § 1 pkt 1 kpa decyzją z dnia [...] marca 2002 r.- nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Nadto organ odwoławczy podniósł, że renta socjalna jest świadczeniem pomocy społecznej, przyznawanym na wniosek, a nie z urzędu ( art. 27a ust. 1 i art. 38 ust. 1 ustawy). Z akt sprawy wynika, że A. B. wystąpiła z wnioskiem o udzielenie świadczenia dnia [...] listopada 1999 r. Organ pomocy społecznej przyznał Wnioskodawczyni rentę socjalną decyzją z dnia [...] listopada 1999 r. na okres od 1 listopada 1999 do 31 stycznia 2000 r. Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w punkcie V orzeczenia z dnia [...] stycznia 1998 r. poinformował Zainteresowaną o prawie korzystania z pomocy społecznej na zasadach ogólnych, tj. na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej. Brak podstaw prawnych do wypłacenia Wnioskodawczyni renty socjalnej za okres od września 1997 do października 1999 r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. B. wniosła o uchylenie owej decyzji i przyznanie Jej zaległej renty socjalnej z ustawowymi odsetkami za okres od września 1997 do października 1999 r. Wniosek ów motywowała tym, że na posiedzeniu Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności dnia [...] stycznia 1998 r. nie poinformował Jej, że przysługuje Jej renta socjalna. O tym, że może ubiegać się o rentę socjalną dowiedziała się z audycji radiowej. W orzeczeniu Wojewódzkiego Zespołu zawarto informację o korzystaniu z pomocy społecznej na zasadach ogólnych, lecz była to dlań nic nie mówiąca informacja. Niepełnosprawność dotknęła Skarżącą od urodzenia; jest Ona po operacji podniebienia. Z tego powodu opieka społeczna interesowała się Skarżącą- tym bardziej, że mama wychowywała Ją samotnie. Jak Skarżąca sięga pamięcią ( a o wcześniejszym okresie mówiła Jej mama), przychodziły panie z opieki na wywiad i czyniły uwagi na Jej temat, wypytywały o całe Jej życie, a w życie mamy "wchodziły z butami", wyciągały najdrobniejsze braki i niedostatki. Było to bardzo przykre i upokarzające; po każdej takiej wizycie mama zmuszona była składać wizytę u lekarza. Panie były bardzo niemiłe i aroganckie. Gdy mama prosiła o pomoc, odmawiały i kazały iść po pomoc do rodziny. "Wobec powyższego, czy informacja zawarta w orzeczeniu <> nie miałaby napawać lękiem przed kolejnymi poniżeniami i upokorzeniami?". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się bezzasadną. Skarżąca nie kwestionuje ustaleń faktycznych, dokonanych przez organy obu instancji. Istotą sporu jest zatem kwestia prawidłowości wykładni prawa materialnego i prawidłowość pouczenia zawartego w punkcie V orzeczenia z dnia [...] stycznia 1998 r. Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w świetle art. 9 kpa. Wykładnia dokonana przez organy obu instancji jest prawidłowa. Podstawowym założeniem, czynionym przez organy stosujące prawo, jest założenie racjonalnego prawodawcy, który w szczególności dysponuje wiedzą o zasadach legislacji ( Z. Ziembiński "Problemy podstawowe prawoznawstwa" W-wa 1980 s.19,25; M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W.Pr. 2002 s.285). Jeśli zatem ustawodawca w art. 43 ust. 6 ustawy (w brzmieniu obowiązującym do dnia 27.7.2001 r.)- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- zastąpił słowa "Świadczenia pieniężne pomocy społecznej wypłaca się w okresach miesięcznych, od miesiąca kalendarzowego, w jakim został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Wysokość gwarantowanego zasiłku okresowego oraz składki na ubezpieczenie społeczne w miesiącu złożenia wniosku ustala się dzieląc kwotę przysługującego zasiłku i wysokość składki przez 30 dni i mnożąc przez liczbę dni kalendarzowych następujących od dnia złożenia wniosku. " słowami "Świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w jakim został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, w którym złożono wniosek, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia i składki na ubezpieczenie społeczne ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem." (w brzmieniu obowiązującym od dnia 28.7.2001 r.), to znaczy, że ustawodawca chciał osiągnąć efekt w postaci jasnego i pełnego określenia, że świadczenia pieniężne nie mogą być przyznane za okres poprzedzający miesiąc kalendarzowy, w którym zainteresowany złożył wniosek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niekwestionowany był pogląd, że art. 43 ust. 6 ustawy jest lex specialis w stosunku do kpa, zatem decyzja administracyjna w sprawach z pomocy społecznej dotyczących świadczeń pieniężnych, wywołuje skutki od miesiąca, w którym złożono wniosek ( wyrok NSA z 25.4.2002 r.- I SA 3443/01), nie zaś w okresie wcześniejszym. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, taka sama treść normatywna zawarta była w pierwotnym brzmieniu art. 43 ust. 6 ustawy ( S. Nitecki w: "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej" Gdańsk 2001 s. 312 uw. 8 do art. 38). Za taką wykładnią art. 43 ust. 6 ustawy o opiece społecznej, znowelizowanej art. 1 pkt 32 lit. 4 ustawy z dnia 8.6.2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych ustaw (Dz.U. 72/01/748), przemawia art. 38 ust. 1 ustawy. Ratio legis tego przepisu jest takie, że zasadą jest udzielanie świadczenia pomocy społecznej na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego bądź innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. W sprawie nie zachodziły przesłanki udzielenia pomocy z urzędu ( art. 38 ust. 2 ustawy), bowiem nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne o udzielenie innego świadczenia pomocy społecznej, w którym organ nabrałby usprawiedliwionego przekonania o możności przyznania Zainteresowanej renty socjalnej ( odpowiednio- S. Nitecki- op. cit. s.310 uw. 4). Przy wykładni prawa nie należy się ograniczać do językowej wykładni jednego przepisu, lecz dla dekodowania normy prawnej należy częstokroć sięgać do szeregu przepisów, rozproszonych w danym akcie prawnym lub w kilku aktach prawnych. Skoro zatem celem nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 8.6.2001 r. było uściślenie zasady, że świadczenie pieniężne pomocy społecznej winno się wypłacać od miesiąca kalendarzowego, w którym złożono wniosek wraz z wymagana dokumentacją, to norma prawa, wywiedziona z art. 43 ust. 6 w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy, okazała się być prawidłową. Organy obu instancji dokonały prawidłowej subsumcji. W sprawie nie doszło do naruszenia zasady udzielania pomocy prawnej stronom i innym uczestnikom postępowania ( art. 9 kpa). Pouczeń na podstawie art. 9 kpa obowiązany jest udzielać organ administracji publicznej w zakresie danego postępowania administracyjnego, tak by by strony i inne osoby uczestniczące w p o s t ę p o w a n i u nie poniosły szkody ( art. 9 zd. 1 in fine i zd. 2 kpa). Pouczenie zawarte w punkcie V orzeczenia z dnia 19 stycznia 1998 r. Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności było jasne i nie wymagało informowania o konkretnych instytucjach prawa opieki społecznej. Pouczenie to nie zostało udzielone w toku postępowania o przyznanie renty socjalnej, nie wymagało zatem takiej precyzji, by Strona wiedziała, w jakim terminie winna wystąpić z wnioskiem i jakie dołączyć doń dokumenty. Rzeczą Skarżącej było zatem uzyskać w organie pomocy społecznej dalszych pouczeń, co do form pomocy społecznej i warunków ich otrzymania ( podobnie jak uzyskanie pouczeń w placówkach służby zdrowia co do korzystania z rehabilitacji i leczenia sanatoryjnego- pkt V- k. 8v). Z wyjaśnień Skarżącej, zawartych w skardze wynika, że zarówno Skarżąca, jak i Jej matka, odczuwały dyskomfort podczas kontaktów z pracownikami opieki społecznej. Wymyka się kognicji Sądu w niniejszym postępowaniu badanie, na ile ten dyskomfort wynikał z normalnych procedur, przewidzianych ustawą ( w związku z udzielaniem świadczeń na koszt podatników), a na ile z zachowań, które ową niezbędną potrzebę badania przesłanek udzielania pomocy przekraczały. Instytucje pomocy społecznej nie niweczą obowiązków prawnych i moralnych, wynikających z więzi rodzinnych ( odpowiednio- Marek Andrzejewski "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej (dziecko- rodzina- państwo" Zakamycze 2003 s. 131 i n), zatem wskazywanie na potrzebę korzystania z pomocy rodziny nie musiało nie mieć oparcia w prawie. Słuszność tych zarzutów mogła być jednak badana jedynie w konkretnych postępowaniach sądowoadministracyjnych, wszczynanych ze skarg na decyzje o odmowie przyznania owych świadczeń. Skoro zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec o oddaleniu skargi. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Stankowski /-/ M.Dybowski JFS