II FSK 264/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak (spr.), Stanisław Bogucki, Sędziowie NSA Jacek Brolik, Protokolant Ewa Głowacka, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2005 r. w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Andrzeja I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 listopada 2004 r. sygn. akt I SA/Lu 236/04 w sprawie ze skargi Andrzeja I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 23 marca 2004 r., (...) w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego oddala skargę kasacyjną. 1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 listopada 2004 r. /I SA/Lu 236/04/ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Andrzeja I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 23 marca 2004 r. (...) w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego. 2. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji ustalił, iż zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w L. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, po rozpatrzeniu zażalenia Andrzeja I. na postanowienie Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w L. z dnia 12 lutego 2004 r. (...) w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że 4 listopada 2003 r. wydana została decyzja w sprawie zabezpieczenia na majątku Andrzeja I. wykonania zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. w wysokości 56.561,50 zł. Na podstawie tej decyzji wierzyciel wydał zarządzenie zabezpieczające z dnia 4 listopada 2003 r. (...). Jako składniki majątkowe, które mogą być przedmiotem zabezpieczenia wierzyciel wskazał wierzytelności z rachunku bankowego, nieruchomość położoną w L. przy ul O. 2 oraz udziały we współwłasności nieruchomości położonych przy ul, R. 5. Zarządzenie zabezpieczenia zostało doręczone pełnomocnikowi 6 listopada 2003 r. W oparciu o zarządzenie zabezpieczenia organ egzekucyjny wystąpił wnioskami z dnia 5 listopada 2003 r. do Sądu Rejonowego w L. o wpis hipotek przymusowych odpowiednio w kwotach 26.000 zł i 30.561,50 zł na udziałach po ? części w nieruchomości położonych w L. przy ul. R. 5. Hipoteki zostały wpisane w dniu 28 listopada 2003 r. Pismem z dnia 10 listopada 2003 r. skarżący zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, powołując w podstawie art. 33 pkt 1 i 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ze wskazaniem "nieistnienia obowiązku" i zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W zakresie zgłoszonego zarzutu "nieistnienia obowiązku" wierzyciel wypowiedział się w postanowieniu z dnia 27 listopada 2003 r. uznając go za nieuzasadniony. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 stycznia 2004 r. Następnie, postanowieniem z dnia 12 listopada 2004 r. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego odmówił uwzględnienia zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie. Odnosząc się do zarzutu zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego, organ odwoławczy wskazał, iż zgłaszając ten zarzut, podatnik nie wyjaśnił, na czym konkretnie polega uciążliwość zastosowanego środka ani też nie wskazał innego środka zabezpieczenia, którego zastosowanie byłoby w jego ocenie mniej uciążliwe. Kwestionuje jedynie sam fakt dokonania zabezpieczenia, wykonania zobowiązania podatkowego przez wpis hipotek przymusowych na udziałach we współwłasności nieruchomości. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie stanowi przeszkody we władaniu obciążoną nieruchomością. Ponadto postępowanie zabezpieczające ze swej istoty nie ma na celu wykonania obowiązku, lecz tylko zapewnienie wykonania przez obowiązanego ciążących na nim obowiązków w przyszłości /art. 160 par. 1/, toteż w przypadku zastosowanie tego środka trudno mówić o uciążliwości postępowania zabezpieczającego. Przepis art. 33 ustawy egzekucyjnej zawierający katalog okoliczności mogących być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, zgodnie z art. 106 ustawy, w postępowaniu zabezpieczającym znajduje jedynie odpowiednie, a nie analogiczne zastosowanie, toteż nie może być uznany za zasadny zarzut zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego. Ustosunkowując się do poniesionej w zażaleniu kwestii przedawnienia się zabezpieczonego zobowiązania organ stwierdził, iż nie jest ona przedmiotem rozpatrywanej sprawy i nie podlega merytorycznej ocenie w tym postępowaniu. 3. W skardze na powyższe postanowienie skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji z uwagi na naruszenie art. 138 w zw. z art. 144 Kpa przez przyjęcie, że podniesienie w zażaleniu zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym zwalnia organ odwoławczy od ponownego rozpatrzenia sprawy oraz art. 105 par. 1 Kpa w zw. z art. 18, oraz art. 154 par. 4 ustawy egzekucyjnej przez nieumorzenie postępowania w sprawie postępowania w sprawie zarzutów zgłoszonych w sprawie postępowania zabezpieczającego, pomimo przekształcenia się z mocy prawa zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne. W uzasadnieniu skargi skarżący wywodził, iż organ odwoławczy winien rozpatrzyć podniesiony w zażaleniu z dnia 24 lutego 2004 r. zarzut przedawnienia. Ponadto wskazuje, że z akt sprawy wynika, iż zajęcie zabezpieczające przekształciło się z mocy prawa, w trybie art. 154 par. 4 ustawy egzekucyjnej w zajęcie egzekucyjne, toteż postępowania należało, na podstawie art. 59 par. 1 pkt 10 w zw. z art. 154 par. 4 i art. 105 par. 1 Kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzyć. 4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. 5. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę, wskazał, iż przedmiotem rozpoznania w sprawie niniejszej jest postanowienie w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego. Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem skarżącego z dnia 10 listopada 2003 r., w którego podstawie powołano art. 33 pkt 1 i 8 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Wniosek ten, zgodnie z art. 27 par. 1 /w zw. z art. 166b i art. 33/ ustawy egzekucyjnej może być zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zobowiązanemu zarządzenia zabezpieczającego. Zobowiązany, wnosząc zarzut na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy, powinien okazać dowody, że obowiązek nie istnieje, ponieważ albo nigdy nie powstał, albo wprawdzie powstał ale wygasł z powodu wykonania lub wskutek innych przyczyn. Spośród czterech samodzielnych przesłanek, zawartych w art. 33 pkt 1 ustawy, w uzasadnieniu pisma z dnia 10 listopada 2003 r. wskazano, jako podstawę zarzutu, "nieistnienie obowiązku z uwagi na to, że wierzyciel nie dysponuje żadnymi dowodami potwierdzającymi uzyskanie przez podatnika innych dochodów, niż ujawnione w zeznaniu podatkowym. Wskazana argumentacja posłużyła także do uzasadnienia wniosku opartego o przesłankę z art. 33 pkt 8 /zastosowanie "zbyt uciążliwego" środka zabezpieczenia/. Zgłoszone zarzuty były przedmiotem rozpatrzenia przez organy obu instancji. Powołując się na postanowienie wierzyciela z dnia 27 listopada 2003 r. podniesiono, iż wierzyciel odmówił uznania zarzutu nieistnienia obowiązku, wskazując, że zebrana w sprawie dokumentacja pozwala na określenie przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego. Nie podzielając zasadności zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczenia przez ustanowienie hipoteki przymusowej, wskazano zarówno na charakter tej instytucji, jak też podniesiono, iż zastosowanie innych środków egzekucyjnych /których zobowiązany nie wskazał/, byłoby, z uwagi na znaczną kwotę zabezpieczenia bardziej uciążliwe dla zobowiązanego. W powyższej sytuacji za nieuzasadniony uznać należy zarzut skarżącego naruszenia art. 138 w zw. z art. 144 Kpa oraz w związku z art. 18 i art. 154 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w związku z nierozpatrzeniem przez organ odwoławczy zarzutu przedawnienia, bowiem zarzut ten, jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie był przedmiotem postępowania wszczętego wnioskiem zobowiązanego z 10 listopada 2003 r. Nie jest także trafny zarzut nieumorzenia, na podstawie art. 105 par. 1 Kpa postępowania w sprawie zarzutów zgłoszonych w sprawie postępowania zabezpieczającego, pomimo przekształcenia się z mocy prawa zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne. Art. 33a par. 2 Ordynacji podatkowej stanowi jednoznacznie, że wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania podatkowego nie narusza ważności zarządzenia zabezpieczenia wydanego na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z dniem wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu, z mocy prawa /art. 154 par. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/ zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne. Przepisy tej ustawy nie przewidują jednakże możliwości umorzenia postępowania zabezpieczającego z przyczyn wskazanych w art. 33a par. 2 Ordynacji podatkowej i art. 154 par. 4 ustawy egzekucyjnej, toteż brak jest materialnoprawnej podstawy do wskazanego w zarzutach skargi rozstrzygnięcia. 6. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył skarżący reprezentowany przez radcę prawnego Andrzeja M. i powołując się na art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 62 pkt 1, art. 106 par. 3 oraz art. 106 par. 5 powołanego wyżej Prawa w związku z art. 250 par. 1 i 2 Kpc poprzez brak skompletowania przez Sąd akt i dowodów niezbędnych do rozpoznania sprawy, nie przeprowadzenie z urzędu dowodów uzupełniających z dokumentów oraz orzekanie w oparciu o kopię dokumentu bez zażądania dostarczenia oryginału lub choćby odpisu dokumentu /także zarządzenia zabezpieczenia/ w sytuacji, gdy w aktach sprawy znajdowały się jedynie kserokopie istotnych dokumentów urzędowych /w tym najbardziej istotny dla rozstrzygnięcia sprawy dokument jakim jest zarządzenie zabezpieczenia/, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 141 par. 4 poprzez błędne ustalenie przez Sąd stanu faktycznego sprawy, tj. ustalenie, że przed wydaniem zarządzenia zabezpieczenia (...) określająca przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami w kwocie 56.561,50 zł w sytuacji, gdy faktycznie zarządzenie zabezpieczenia nr 12/2003 zostało wydane w dniu 31 października 2003 r., tj. przed wydaniem decyzji o zabezpieczeniu z dnia 4 listopada 2003 r., 3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu..., polegające na oddaleniu skargi na postanowienie wydane w postępowaniu zabezpieczającym, gdy zostało ono wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej - art. 7, art. 77 i art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracyjny w sytuacji, gdy skarga powinna być uwzględniona, 4. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie przez Sąd, że zarzut "zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego" był bezpodstawny, gdy zarzut ten był uzasadniony wobec bezskutecznego zabezpieczenia zobowiązania podatkowego. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł na podstawie art. 185 par. 1 i art. 188 par. 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz na podstawie art. 203 pkt 1 ustawy, o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 7. Dyrektor Izby Skarbowej w L. nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną jak również nie uczestniczył w rozprawie kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Dlatego też, skoro skarżący powołuje się tylko na podstawę kasacyjną określoną w przepisie art. 174 pkt 4 powołanego Prawa /to jest naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy/ niezrozumiałe jest wskazanie we wnioskach skargi kasacyjnej art. 188 par. 1 Prawa, który może mieć jedynie zastosowanie w przypadku naruszenia prawa materialnego, Fakt ten należy ocenić ujemnie jednakże w pozostałym zakresie wniosek skargi kasacyjnej jest sformułowany prawidłowo, a więc można rozpoznać skargę kasacyjną w sposób merytoryczny. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia wskazanych przepisów postępowania sprowadzają się do twierdzenia, iż Sąd I instancji przyjął, iż zarządzenie zabezpieczenia (...) zostało wystawione dnia 4 listopada 2003 r. to jest, już po wydaniu decyzji o zabezpieczeniu wydanej także 4 listopada 2003 r. Wskazać należy, iż strona skarżąca takiej okoliczności nie podnosiła w toku postępowania zabezpieczającego w sprawie zarzutów, jak również w toku postępowania przed sądem I instancji. Co prawda zgodnie z treścią przepisu art. 134 par. 1 powołanego Prawa Sąd I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę z urzędu /zasada oficjalności/ wszelkich naruszeń prawa. Jednakże strona skarżąca nie zgłosiła w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia wskazanego przepisu art. 134 par. 1. Natomiast wskazała, iż naruszono przepis art. 62 pkt 1 Prawa, który stanowi, iż Przewodniczący wydziału lub wyznaczony sędzia zarządza skompletowanie akt niezbędnych do rozpoznania sprawy, a w razie potrzeby także innych dowodów. Jednakże z zarządzenia Przewodniczącego z dnia 14 października 2004 r. wynika, iż akta zabezpieczające wraz z odpowiedzią na skargę zostały przesłane do Sądu /k.12 i 5 akt Sądu I instancji/. Tym samym zarzut naruszenia tego przepisu należy uznać za chybiony. To samo dotyczy naruszenia przepisu art. 106 par. 3 i 5 Prawa w zw. z art. 250 par. 1 i 2 Kpc. Warto tutaj wskazać, iż przepis ten stanowił, iż jeżeli dokument znajduje się w aktach organu państwowego, wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez ten organ odpis lub wyciągnąć z dokumentu. Udzielenie odpisu lub wyciągu zażąda Sąd, jeżeli strona sama uzyskać go nie może. Natomiast sama strona skarżąca w skardze kasacyjnej podnosi, iż "na znajdującym się w posiadaniu strony oryginale zarządzenia tym samym należy zauważyć, iż strona skarżąca posiada taki dokument, jednakże nawet do skargi kasacyjnej go nie przedłożyła. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 1999 r. III RN 107/98 /OSNAPU 1999 nr 22 poz. 707/ brak podstaw do podjęcia przez Sąd czynności mających na celu przeprowadzenie w oznaczonym trybie dowodów uzupełniających z dokumentów znajdujących się w dyspozycji strony. W świetle powyższego także zarzut naruszenia przepisu art. 141 par. 4 oraz art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa w związku z art. 7, 77 par. 1 i art. 81 Kpa i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym /t.j. Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ należy uznać za bezzasadny. Tym bardziej, iż jak wynika z zarządzenia zabezpieczenia (...) znajdującego się na k. 124 akt zabezpieczających pod poz. 42 i 47 formularza znajduje się data 31 października 2003 r. lecz pod poz. 6 i 52 jest data 4 listopada 2003 r. Jednakże biorąc pod uwagę, iż pod poz. 42 znajduje się prawidłowy numer decyzji o zabezpieczeniu, która została wydana warto podkreślić 4 listopada 2003 r. oraz na k. 124a powyższych akt znajduje się potwierdzenie odbioru zabezpieczenia z dnia 4 listopada 2003 r. /a więc datą jednoznaczną/ przez pełnomocnika skarżącego, należy przyjąć, iż jest to oczywista omyłka pisarska i nie można wiązać z tym faktem skutków prawnych. Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, należy zauważyć, iż do zarzutów na zarządzenie zabezpieczenia stosuje się odpowiednio art. 33 i to na mocy art. 166b tejże ustawy. Podstawy zarzutów na zarządzenie zabezpieczenia są zmodyfikowane w porównaniu z zarzutami na postępowanie egzekucyjne. Oznacza to np. jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 lipca 1995 r. III SA 1286/94 /Monitor Podatkowy 1996 nr 3 s. 85/ nie jest dopuszczalne zgłoszenie zarzutu nieistnienia obowiązku. Poza tym należy podzielić pogląd Sądu I instancji, iż z uwagi na charakter zastosowanego środka zabezpieczenia /hipoteka przymusowa/ nie można uznać, aby zastosowano zbyt uciążliwy środek zabezpieczający, a więc i zarzut naruszenia art. 33 pkt 8 powołanej ustawy należy przyjąć za bezzasadny. Z tych to względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.