II SA/Łd 1309/03

Dnia 9 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek /spr./, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, p.o. Sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant asystent sędziego Żywilla Krac, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2004 roku sprawy ze skargi W. C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi po rozpoznaniu skargi W. C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie choroby zawodowej – wyrokiem z dnia [...] w sprawie [...] uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z dnia [...] nr[...]. Sąd stwierdził, że "w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sadu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż dla stwierdzenia zawodowego charakteru choroby wystarczy spełnienie wskazanych (a niekwestionowanych w danej sprawie) przesłanek — rozpoznania choroby zamieszczonej w wykazie chorób zawodowych (a należy do nich m.in. rozpoczynający się u skarżącego zespół psychoorganiczny) i pracy w narażeniu na czynniki szkodliwe (w tej sprawie w narażeniu na dwusiarczek węgla). Nie ma przy tym wymogu by rozpoznana choroba była wyłącznie czy głównie następstwem narażenia jak zdaje się sądzić Kierownik Kliniki Chorób Zawodowych podpisany pod pismem Instytutu Medycyny Pracy im. A z dnia 22 listopada 2001 r." Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T decyzją z dnia [...] nr [...] nie uznał u W. C. choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zatrucia disiarczkiem węgla. W uzasadnieniu podał, że "W. C. pracował w ZWCh "A" w T. od 11.08.1959 r. do 4.04.1965 r. i od 1.10.1979 r. do 26.04.1988 r. na różnych stanowiskach tj. mechanika aparatury pomiarowej, ślusarza- spawacza, starszego mistrza w wydziale transportu oraz zastępcy kierownika do spraw kolejowych i rozładunków. W okresie przedmiotowego zatrudnienia przez część dnia roboczego był narażony na disiarczek węgla w różnym stężeniu od 5 do 35 mg/m3. We wrześniu 1989 roku po upływie półtora roku od ustania zatrudnienia W. C. był poddany badaniom specjalistycznym w Klinice Chorób Zawodowych IMP w Ł. celu ustalenia czy rozpoznane schorzenie jest następstwem zdrowotnym narażenia na disiarczek węgla. Nie budzi wątpliwości fakt, W. C. o ustaniu zatrudnienia otrzymał rentę III grupy z ogólnego stanu zdrowia z powodu nadciśnienia tętniczego poprzedzonego ośmioletnim leczeniem obustronnego niedosłuchu. W Klinice Chorób Zawodowych IMP stwierdzono ponadto resztkowe objawy niedowładu lewostronnego związane z incydentem krótkotrwałej niewydolności krążenia mózgowego związanego z nadciśnieniem tętniczym. W badaniu dna oka stwierdzono stwardnienie naczyń siatkówki średniego stopnia i cechy nadciśnienia tętniczego o stopniu zaawansowania 1/11°. Ponadto stwierdzono znaczne zmiany czynnościowe charakterystyczne dla zespołu nerwicy histerycznej. Kompleksowe badania przez Poradnię Chorób Zawodowych WOMP w Ł. wykazały, iż nie pojawiły się w stanie zdrowia zainteresowanego takie odchylenia od stanu prawidłowego, które można by zakwalifikować do następstw zdrowotnych odległego w czasie narażenia na disiarczek węgla. W związku z powyższym jednak brak zmian organicznych w badaniu z 1989 roku potwierdza następstwo zdrowotne wieloletniej powikłanej choroby nadciśnieniowej. W. C. jak wynika z pisma z dnia 20.05.03 r. nie stawił się do Poradni Chorób Zawodowych, usprawiedliwiając nieobecność stanem zdrowia. Stanowisko w tej sprawie określone w piśmie PKD WOMP – Poradnia Chorób Zawodowych w Ł. z dnia 12.05.03 r. w sposób jednoznaczny potwierdziło etiologię pozazawodową rozpoznanego zespołu psychoorganicznego za czym przemawiało krótkie, istotne narażenie na disiarczek węgla, pojawienie się cech uszkodzenia wyższych czynności nerwowych nie bezpośrednio lub w trakcie zatrudnienia lecz wiele lat po jego ustaniu, brak innych cech uszkodzenia ośrodkowego i/lub obwodowego układu nerwowego, dwudziestoletni wywiad w kierunku powikłanej choroby nadciśnieniowej. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sposób jednoznaczny określa definicję choroby zawodowej, z której wynika, iż dla jej istnienia muszą być łącznie spełnione dwie przesłanki: - istnienie jednostki chorobowej w wykazie chorób zawodowych, - istnienie w środowisku pracy czynnika szkodliwego odpowiedzialnego za zespół objawów choroby zawodowej. W przypadku W. C. jednoznacznie stwierdzono, iż rozpoczynający się zespół psychoorganiczny jest następstwem choroby ogólnej niezawodowej a mianowicie nadciśnienia tętniczego. Mając powyższe na uwadze nie rozpoznano jednostki chorobowej pod postacią przewlekłego zatrucia disiarczkiem węgla i z tych względów nie wydano decyzji stwierdzającej chorobę zawodową przyjmując istnienie choroby o ewidentnej etiologii pozazawodowej". W. C. w odwołaniu od tej decyzji podniósł, że organ naruszył art. 30 i 31 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i art. 365 § 1 k.p.c., nie uznając prawomocnego wyroku tegoż Sądu. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. decyzją z dnia [...] nr[...] , utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podał, że "podstawą do rozpatrzenia niniejszej sprawy jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W myśl postanowień § 1 w. wym. rozporządzenia, za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w załączniku do tego rozporządzenia, jeżeli była spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. W myśl tego przepisu do uznania choroby zawodowej niezbędne jest: a/ wymienienie choroby w wykazie chorób zawodowych, b/ istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstałym schorzeniem, a warunkami pracy osoby ubiegającej się o stwierdzenie u niej choroby zawodowej. Do oceny warunków pracy uwzględnia się m. in. rodzaj występujących czynników szkodliwych dla zdrowia, stopień ich stężeń lub natężeń, czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, stosowane zabezpieczenia. W tym celu przeprowadza się postępowanie wyjaśniające oraz analizuje wszelką dostępną dokumentację. Wymóg ten został spełniony. Organ l instancji w ramach powyższych działań wystąpił z wnioskiem do Przychodni Konsultacyjne Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w Ł. , prosząc o ponowne przeanalizowanie i zajęcie stanowiska w przedmiocie choroby zawodowej W. C. Do wniosku załączono całą dokumentację uzupełnioną i zebraną w sprawie. W związku z powyższym wnioskiem Poradnia Chorób Zawodowych WOMP wystosowała do W. C. pismo, aby w dogodnym terminie zgłosił się na ponowne badania lekarskie i dostarczył również wszelkie posiadane przez siebie dodatkowe dokumenty i zaświadczenia dotyczące stanu zdrowia. W. C. nie zgłosił się w celu przeprowadzenia badań przesyłając pismo o złym stanie swego zdrowia i prośbę o podjęcie decyzji "zgodnie z prawem i ustawą o chorobach zawodowych". Wobec powyższego WOMP przekazał Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w T. obszerną opinie wydaną w oparciu o posiadaną i dostępną dokumentację oraz o wyniki badań lekarskich uzyskane w uprzednio prowadzonym dochodzeniu epidemiologicznym wydane przez dwie upoważnione do orzekania o chorobach zawodowych placówki medyczne tzn. WOMP i IMP w Ł. W piśmie z dnia 12.05.2003 r. Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. wydała opinię, w której w całej rozciągłości podtrzymuje treść uprzednio wydanych orzeczeń lekarskich wraz ze specjalistycznym uzasadnieniem i wyjaśnieniami wszelkich przyczyn, dla których nie uznano rozpoznanych schorzeń jako skutek warunków pracy, a tym samym za chorobę zawodową. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. zaskarżoną decyzję nie uznającą choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zatrucia disiarczkiem węgla wydał w oparciu o przebieg pracy zawodowej W. C. (gdzie uwzględnione zostało występowanie narażenia zawodowego na disiarczek węgla na wyszczególnionych stanowiskach pracy, w ustalonym przedziale lat pracy i czasu pracy w odniesieniu do części dnia roboczego), oraz o orzeczenia lekarskie dwóch specjalistycznych uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostek orzeczniczych tj. Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej WOMP oraz Kliniki Chorób Zawodowych IMP w Ł., które stwierdziły brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej Zarówno orzeczenie WOMP nr [...] z dnia [...] nie zawiera rozpoznania przewlekłego zatrucia dwusiarczkiem węgla, jak i orzeczenie nr [...] z dnia [...] wydane przez IMP nie zawiera takiego rozpoznania. Dodatkowo stanowisko w tej sprawie ponownie przedstawione zostało w piśmie WOMP Poradni Chorób Zawodowych z dnia [...] znak: [...]. Mając na względzie uwagi zawarte w treści wyroku NSA po rozpatrzeniu sprawy W. C. uzupełnione o wnikliwą analizę, obszerne uzasadnienie i podanie przyczyn, z powodu których nie można istniejących schorzeń zdrowotnych u W. C. uznać jako skutek narażenia zawodowego. Szczególnie dokładnie wyjaśniona została kwestia rozpoczynającego się zespołu psychoorganicznego, którą to podniósł również NSA w uzasadnieniu wyroku z [...] po rozpatrzeniu sprawy ze skargi W. C. Mając powyższe na uwadze oraz ewidentnie podaną przyczynę zaistniałych schorzeń i dodatkowo stwierdzeniu autorytatywnym o pozazawodowej etiologii zespołu psychoorganicznego (powodem jest bowiem, nadciśnienie tętnicze) organ l instancji wydał decyzję nie stwierdzającą choroby zawodowej - przewlekłego zatrucia disiarczkiem węgla. Od decyzji PPIS w T. Nr [...] z dnia [...] odwołał się W. C. zarzucając, że decyzja ta narusza szereg przepisów prawa administracyjnego i postępowania cywilnego. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. po przeanalizo-waniu całości materiału zebranego, w toku postępowania wyjaśniającego uznał, że zebrany materiał pozwala na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. W szczególności złożona w sprawie dodatkowa opinia medyczna Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej WOMP w Ł. z dnia [...] w sposób wyczerpujący uzasadnia brak podstaw do stwierdzenia u W. C. choroby zawodowej w postaci przewlekłego zatrucia dwusiarczkiem węgla. Z opinii tej wyraźnie wynika, że aby stwierdzony u pacjenta zespół psychoorganiczny mógł być uznany za następstwo zdrowotne narażenia zawodowego na działanie chemicznego czynnika toksycznego musiałaby występować u niego również encefalopatia lub polineuropatia toksyczna (nieprawidłowy zapis EEG; wystąpienie cech uszkodzenia układu nerwowego ośrodkowego; zaburzenia czucia w badaniu EneG, czy badaniu elektroneurograficznym). Tymczasem przeprowadzone u W. C. badania EEG i EneG wykazują zapisy nie odbiegające od normy (orzeczenie Nr [...] z dnia 28.04.01 r. Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Ł.). Wyklucza to zatem zawodową etiologię rozpoznanego u W. C. zespołu psychoorganicznego, W przedmiotowej opinii podkreślano również, że wbrew stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu wyroku NSA sygn. akt [...] rozpoczynający się "zespół psychoorganiczny" nie jest chorobą zamieszczoną w wykazie chorób zawodowych i że do lekarzy należy ocena, czy jest on następstwem zdrowotnym narażenia zawodowego, czy też ma etiologię pozazawodową. W niniejszej sprawie bez wątpliwości stwierdzono pozazawodową etiologię zespołu psychoorganicznego, na którą wskazują przebyte przez W. C. choroby samoistne. Okoliczność, że w środowisku pracy występowało okresowe (przez niewielką część pracy) narażenie W. C. na działanie CS2, przy czym od 1979 r. występował kontakt z CS2 poniżej normy dopuszczalnych stężeń (pismo Syndyka ZWCh "A" z dnia 12.04.2001 r.) - nie może przesądzać o rozpoznaniu u W. C. choroby zawodowej. Bowiem dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest orzeczenie lekarskie stwierdzające chorobę zawodową występującą w wykazie chorób zawodowych, czyli w przypadku W. C. musiałoby być rozpoznane u niego przewlekłe zatrucie substancjami chemicznymi. Z orzeczeń lekarskich wydanych przez uprawnione jednostki orzecznicze wynika, że nie stwierdzono u W. C. takiej choroby zawodowej, co wyklucza wydanie przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. decyzji pozytywnej o stwierdzeniu choroby zawodowej w postaci przewlekłego zatrucia substancjami chemicznymi. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. uważa za bezzasadne zarzuty stawiane przez skarżącego organowi l instancji w odniesieniu do art. 30 i 31 Ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych, przepisów zawartych w art. 7, 77 § 1, 80 Kodeksu Postępowania Administracyjnego jak również żądań na mocy art. 154, 156 i 157 kpa, a także art. 365 § 1 i innych Kodeksu Postępowania Cywilnego. Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez sądową kontrolę wykonywania administracji publicznej, która swoje działanie opiera na obowiązujących przepisach. Przepisy te muszą być stosowane zgodnie z obowiązującym prawem. NSA nie zmienia obowiązującego prawa, ale rozstrzyga spory wynikające z działania organów administracji publicznej przestrzegając praworządności. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził uchybienia w odniesieniu do przepisów proceduralnych w postępowaniu orzekania o chorobach zawodowych i nakazał je uzupełnić, co zostało uczynione przez organ l instancji. Bezprzedmiotowy staje się, zatem zarzut strony, co do naruszenia rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. o chorobach zawodowych, gdyż to rozporządzenie jest podstawą działania inspektora sanitarnego w kierunku rozpoznania zawodowego schorzenia. Stosując się do wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku NSA organ l instancji rozpatrując po raz wtóry sprawę W. C. przede wszystkim realizował przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 kpa ponieważ stanowiło to podstawę ponownie rozpatrywanej sprawy. Mając również na uwadze zarzut stawiany w odwołaniu organowi l instancji, że w wydanej decyzji omyłkowo podał informację, co do wysokości grupy inwalidzkiej przyznanej W. C. z ogólnego stanu zdrowia - Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. stwierdza, że w aspekcie przedmiotu sprawy nie ma to żadnego istotnego znaczenia, bowiem nie zachodzi korelacja pomiędzy orzekaniem ZUS o stanie zdrowia gdzie uwzględniane są niezależnie od przyczyn wszystkie istniejące stany chorobowe schorzenia, kontuzje itp., a orzekaniem przez inspektora sanitarnego w kierunku rozpoznania choroby zawodowej, podczas którego musi zaistnieć w środowisku pracy czynnik szkodliwy skutkujący odpowiedzialnością za zespół objawów zawodowego schorzenia. Reasumując: Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. rozpatrując niniejszą sprawę działa na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z postanowieniem § 1 ww. rozporządzenia jak wspomniano na wstępie, uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W celu ustalenia tych przesłanek konieczne jest dochodzenie epidemiologiczne oraz analiza zebranej dokumentacji. Organ l instancji spełnił te warunki: uzupełniono materiał dowodowy, uwzględniono i rozpatrzono narażenie na CS2 i czynności wykonywane na wszystkich stanowiskach pracy w okresie tego narażenia; uzyskano opinię lekarską jednostki orzeczniczej upoważnionej do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej. Wynikiem tych działań było jednoznaczne stwierdzenie, że występujące przedmiotowe schorzenie jakim jest rozpoczynający się zespół psychoorganiczny jest następstwem choroby ogólnej niezawodowej, a mianowicie nadciśnienia tętniczego. Mając powyższe na względzie nie rozpoznano jednostki chorobowej pod postacią przewlekłego zatrucia disiarczkiem węgla". W. C. w skardze na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego powtórzył zarzuty odwołania, a ponadto podniósł, że "był zatruty dwusiarczkiem węgla". Organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi z przyczyn podanych w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, po myśli § 2 tegoż artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sprawie organy administracyjne naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 77 § 1, 89 k.p.a. a także art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.), obowiązującego w tej sprawie, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników pracy. Choroby te stwierdza inspektor sanitarny na podstawie orzeczenia jednostek właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego. Takie dowody w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej nakazywał inspektorowi zgromadzić i ocenić § 10 ust. 1 rozporządzenia. Konstrukcja § 1 tegoż rozporządzenia przemawia za tym, że w przy-padku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Przeto dla uwzględnienia roszczenia o uznaniu choroby zawodowej w zasadzie wystarczające jest ustalenie, że schorzenie wymienione jest w wykazie chorób zawodowych, a praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, gdyż wtedy istnieje domniemanie, że choroba jest następstwem tych warunków pracy. Domniemanie takie może być obalone przez wykazanie, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. W punkcie 1 wykazu chorób zawodowych wymieniono "Zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć". Bezsporne jest, że skarżący pracował w narażeniu na dwusiarczek węgla od 11 sierpnia 1959 r. do 26 kwietnia 1988 r., a więc przez okres prawie 29 lat. Została więc spełniona przesłanka wykonywania pracy w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej. Należy więc odpowiedzieć, czy rozpoczynający się zespół psychoorganiczny jest następstwem tej pracy. Tego organy obu instancji nie ustaliły. W piśmie z dnia 12 maja 2003 r. PKD WOMP Poradni Chorób Zawodowych w Ł. stwierdzono, że "rozpoznanie encefalopatii toksycznej, zespołów psychoorganicznych i polineuropatii u pracowników zatrudnionych w narażeniu na bardzo wysokie ekspozycje rzędu 60-90 mg/m3 w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych należały do rzadkości, ale nigdy narażenie to nie trwało krócej niż 5 lat, a najczęściej były to okresy 10-15letnie. Z wymienionych zespołów neurologicznych zespół psychoorganiczny cechuje się najmniejszą swoistością – objawy składające się na ten zespół nie różnią się między sobą niezależnie od czynnika sprawczego – naturalny proces miażdżycowy, cukrzyca, zatrucie zawodowe itp.". Nie ustalono natomiast, czy zespół psychoorganiczny jest wynikiem zatruć disiarczkiem węgla. Pismo z dnia 12 maja 2003 r. tego nie przesądza. Nawet gdyby potraktować je jako opinię, to została ona sporządzona w sposób niezrozumiały dla osób nie będących lekarzami. Obszerne pismo zostało tak sformułowane, aby "w potoku słów" uniknąć przedstawienia jednoznacznego stanowiska. Jak się wydaje dopuszczono w nim możliwość, że zespół psychoorganiczny jest skutkiem zatrucia środkami chemicznymi. Oburzające jest, aby osoba, która ma jedynie zbadać, czy występowała choroba zawodowa oceniała wyroki sądu i ustaloną linię orzeczniczą. Dla porządku wyjaśnić należy, że Sąd wyrokiem z dnia [...] nie przesądził, że u skarżącego występuje choroba zawodowa. Dodać też należy, że w interesie skarżącego należy poddanie się badaniom lekarskim. Nie poddanie się im może spowodować niekorzystne skutki w postaci braku możliwości stwierdzenia choroby zawodowej. Z tych też względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.