II SA/Łd 838/03

Dnia 8 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi -Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Stępień (spr.), Sędzia WSA: Joanna Sekunda – Lenczewska, Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska, , Protokolant: Asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. – P. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 32 ust. 2, art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. ( Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) odmówił przyznania H. S. zasiłku celowego bezzwrotnego. W uzasadnieniu podano, iż skarżący w lutym 2001r. wystąpił o przyznanie zasiłku celowego bezzwrotnego na zakup leków, lecz odmówiono mu przyznania tej pomocy z uwagi na ograniczone środki finansowe. Strona odwołała się od powyższej decyzji, a organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu stopnia podstawowego. Następnie H. S. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uchylił zaskarżone decyzje. Organ I instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił, iż strona utrzymuje się z renty inwalidzkiej III grupy, która po potrąceniu świadczeń alimentacyjnych wynosiła 180,96 zł netto, otrzymywała dodatek mieszkaniowy w wysokości 38,78 zł, a łączny jej dochód wynosił 219,74 zł. H. S. jest osobą chorą i cierpi na dolegliwości kręgosłupa, żołądka, serca oraz nerwicę. Organ podniósł także, iż stronie brakowało środków na wykupienie leków na serce, a obecnie z uwagi na upływ czasu nie ma możliwości ustalenia, jakich konkretnie leków dotyczyły recepty i czy były to leki ratujące życie. Poza tym wskazano, że w 2001r. w zakresie zadań zleconych środki finansowe zostały zmniejszone w stosunku do roku poprzedzającego o 36,18 %, co pozwalało na realizację zadań obligatoryjnych w 86,53 % i to w sytuacji, gdy liczba uprawnionych do świadczeń stale wzrasta. Zmniejszeniu uległy też o 9,68 % w stosunku do 2000r. środki w zakresie zadań własnych. W sytuacji, gdy brak było środków na zasiłki okresowe, koniecznym było udzielanie zasiłków celowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb, m.in. na żywność. Przeciętna wysokość zasiłku dla osób i rodzin bez żadnych dochodów w tym okresie wynosiła ok. 30 - 50 zł., a w 2002r. sytuacja była podobna. W konkluzji Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej stwierdził, iż biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a zwłaszcza fakt, że strona miała własny dochód, który zaspokajał podstawowe potrzeby, w sytuacji ograniczonych środków na zasiłki celowe, odmówiono przyznania zasiłku celowego na leki, gdyż opieka w tym czasie udzielała zasiłków osobom bez żadnych dochodów własnych. Od powyższej decyzji H. S. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., podnosząc, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 listopada 2002r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Łd 838/03 uchylił decyzje organów obu instancji w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego w miesiącu lutym 2001r., a już w dniu 17 stycznia 2003r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. – P. zaskarżoną decyzją ponownie odmówił mu przyznania zasiłku celowego na zakup i dopłaty do leków po wyjściu ze szpitala. Skarżący powołał się również na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Podniósł, iż po zapłaceniu zobowiązań i opłat stałych pozostaje mu kwota 71,90 zł na utrzymanie się oraz zakup leków. Od trzech lat ma odcięty gaz, zadłużenie z tytułu czynszu wynosi 326,21 zł, a zadłużenie za światło wynosi 106,26 zł. Ma ukończone 65 lat i jest chory na serce, a z powodu braku środków finansowych na leki i ich nie przyjmowania dwukrotnie znalazł się w szpitalu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 32 ust. 2, art. 2 ust. 4 wskazanej wyżej ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy podniósł, iż w dniu 14 stycznia 2003r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, z którego wynika, że H. S. jest rozwiedziony, mieszka sam w jednej izbie w budynku kwaterunkowym, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ponosi stałe miesięczne wydatki: 108,31 zł z tytułu czynszu, za energię elektryczną 19,98 zł – ostatnia wpłata w grudniu 2000r., a przyznany dodatek mieszkaniowy do dnia 31 marca 2001r. wynosił 38,78 zł. Skarżący choruje na kręgosłup, żołądek, serce, ma nerwicę i pozostaje pod stałą opieką lekarza rejonowego kardiologa. Od dnia 18 lipca 1987r. ma orzeczoną III grupę inwalidzką – inwalidztwo trwałe. Otrzymuje rentę chorobową, z której potrącane są alimenty na syna w wysokości 254,43 zł. Łączny dochód skarżącego to kwota pozostała po potrąceniu alimentów, tj. 180,96 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 38,78 zł, czyli łącznie 219,74 zł, wobec ustawowego kryterium dochodu 401 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało również, iż H. S. korzystał z zasiłku celowego w czerwcu 2000r. w wysokości 50 zł z przeznaczeniem na zakup leków, w okresie od października do grudnia 2000r. z zasiłku okresowego po 100 zł miesięcznie oraz dodatkowo w grudniu 2000r. organ pomocowy zapłacił kwotę 168 zł za pobyt skarżącego w Domu Dziennego Pobytu. Powołując się na treść art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ odwoławczy stwierdził, iż organ stopnia podstawowego działał w granicach uznania administracyjnego, a biorąc pod uwagę bardzo ograniczone środki finansowe, którymi dysponował na realizację świadczeń nieobowiązkowych w ramach zadań własnych gminy z zakresu pomocy społecznej oraz konieczność objęcia tą formą pomocy jak największej liczby osób i rodzin będących w trudniejszej sytuacji bytowej i zdrowotnej niż skarżący, nie miał możliwości udzielenia dodatkowej pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zakup leków w lutym 2003r. Ponadto podniesiono, iż H. S. z uwagi na sytuację materialną (dochód poniżej kryterium ustawowego) od 1992r. do 2000r. korzystał w sposób ciągły z pomocy finansowej Ośrodka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało także, iż w sytuacji ograniczenia środków pozostających do dyspozycji organu pomocowego, informowano skarżącego o możliwości szukania innych rozwiązań, które poprawiłyby jego sytuację materialną, tj. możliwości ubiegania się o ponowne orzeczenie komisji lekarskiej, mogące zmienić grupę inwalidzką ze względu na choroby: kręgosłupa, żołądka, serca i nerwicę oraz dodatek pielęgnacyjny, co w znacznym stopniu pozwoliłoby na zakup leków, lecz skarżący nie wykorzystał tej możliwości. Od czasu ograniczenia środków finansowych na zasiłki celowe i okresowe organ umożliwił H. S. korzystanie z całodziennego wyżywienia w Domu Dziennego Pobytu przy ul. A 24/26, a od maja 2001r. do chwili obecnej korzysta on z bezpłatnych obiadów w Domu Dziennego Pobytu przy ul. B. Na powyższą decyzję H. S. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skarżący zarzucił organom administracji między innymi przewlekłość postępowania. Podniósł także, iż organy orzekające błędnie ustaliły stan faktyczny, wskazując, iż po potrąceniach pozostaje mu kwota 180,96 zł netto, ale z tej kwoty musi zapłacić czynsz w wysokości 103,31 zł oraz światło w wysokości 39,53 zł, a w tej sytuacji na utrzymanie oraz leki łącznie z dodatkiem mieszkaniowym pozostaje mu kwota 71,90 zł. Skarżący zakwestionował również fakt udzielania mu pomocy finansowej przez organ pomocy społecznej w sposób ciągły oraz podniósł, iż wprawdzie korzystał z obiadów we wskazanych wyżej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji placówkach, ale i tak musiał do nich dopłacać po 6 zł dziennie, a od dnia 1 kwietnia 2000r. przestał z nich w ogóle korzystać z uwagi na niemożność uiszczenia tej dopłaty do posiłków. W piśmie procesowym z dnia 1 lipca 2003r. H. S. podniósł m.in., że organy pomocy społecznej wydały wobec niego kilka decyzji odmownych, a on po wyjściu ze szpitala z powodu braku środków w dalszym ciągu nie wykupuje leków. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 wymienionej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Rozpatrując przedmiotową sprawę Sąd stwierdza, że nie kwestionuje podnoszonych przez organy obu instancji okoliczności świadczących o ograniczonych możliwościach pomocy społecznej ( art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ), które w znacznym stopniu uniemożliwiają zapewnienie pomocy osobom i rodzinom pozostającym, tak jak skarżący, w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Sąd jednakże zwraca uwagę, iż w dacie wydania zaskarżonych decyzji obowiązywała ustawa z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm. ), a zgodnie z art. 30 tejże ustawy - ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Analogiczne uregulowanie znajduje się zresztą w art. 153 obowiązującej od dnia 1 stycznia 2004r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ), z którego wynika zarówno związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu, jak i wskazaniami co do dalszego postępowania. W przedmiotowej sprawie jest okolicznością poza sporem, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 listopada 2002r. wydanym w sprawie IISA/Łd 1205/01 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] którą odmówiono przyznania H. S. zasiłku celowego bezzwrotnego na realizację recept, jak i uchylił decyzję organu I instancji. Z uzasadnienia wyroku wynika między innymi, że skarżący wnosił o przyznanie w lutym 2001r. zasiłku celowego na zakup leków, podając konkretne recepty i cenę leków na kwoty 18,87 zł i 24,90 zł. Z załączonej wówczas do odwołania karty wypisowej z Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala im. A w Ł. wynikało, że skarżący przebywał w szpitalu od dnia 13 do 21 lutego 2001r.z powodu bólów wieńcowych i został zakwalifikowany do koronografii. Z poczynionych ustaleń wynika, że skarżący choruje na serce i leczy się u kardiologa. Jednakże w ocenie Sądu, wyrażonej w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2002r., organ nie wyjaśnił, na jakie leki skarżącemu są potrzebne środki finansowe i czy skarżący wnosił o udzielenie pomocy na leki mogące go utrzymać przy życiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując przedmiotową skargę stwierdza, że wyżej wymienione wytyczne nie zostały przez organ wykonane. Wbrew stanowisku wyrażonemu w uzasadnieniu decyzji, iż z uwagi na upływ czasu nie ma możliwości ustalenia, jakich konkretnie leków dotyczyły recepty, organ I instancji nie podjął, w ocenie Sądu, stosownych kroków do wyjaśnienia kwestii, które były przyczyną kasacji poprzednich decyzji. Z załączonego do akt wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 stycznia 2003r. wynika jedynie, że skarżący wnosił o pomoc na zrealizowanie recept na kwoty 18,87 zł oraz 24,90 zł. Brak jest natomiast ustaleń, czy skarżący dysponuje jeszcze tymi receptami, przy czym nie ma tu znaczenia okoliczność, iż recepty te, jeżeli nie zostały zrealizowane, utraciły ważność. Brak jest również próby ustalenia nazwy leków, które lekarz zaordynował skarżącemu, a przynajmniej brak jest w tym przedmiocie odpowiedniego zapisu w kwestionariuszu wywiadu. Organ naruszył tym samym unormowania zawarte w art. 7 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na treść art. 86 kpa, w świetle którego jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Reasumując, wobec naruszenia wyżej wskazanych przepisów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Wobec faktu, iż kwestionowana decyzja miała charakter odmowny, Sąd nie wydawał rozstrzygnięcia w trybie art. 152 tejże ustawy.