IV SA/Wa 182/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Tadeusz Cysek, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2004 r. sprawy ze skargi E. P., Z. L., J. N., W. N., J. N., M.R., A. R., O. S., M. C., S. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...] w przedmiocie reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej E. P. kwotę 200 (dwieście) złotych, a na rzecz Z. L., J. N., W. N., J. N., M.R., O. S., M. C. i S. C. po 15 (piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości decyzję Wojewody [....] z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...] stwierdzającą, iż część nieruchomości ziemskiej, położonej w K. gm. D. o pow. 11.3829 ha, (obecnie działki o numerach ewid. [...] i [...]) zapisanej w KW K. tom 1 karta 1 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., stanowiąca zespół pałacowo – parkowy nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13 ze zm). Uchylając decyzję Wojewody [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekł jednocześnie, iż nieruchomość ziemska K. podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13 ze zm). Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapadła po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2004 r., złożonego przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P.. Uzasadniając rozstrzygnięcie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż organ I instancji zastosował wadliwą wykładnię §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz.51). Przepis ten dopuszcza bowiem wyłączenie spod działania dekretu całej nieruchomości rolnej przejętej na własność Państwa o ile zostanie wykazane, iż nie spełniała ona norm obszarowych wskazanych w art.2 ust.1 lit.e dekretu. Nie ma natomiast możliwości wyłączania w tym trybie jedynie części przejętej nieruchomości (np. zespołu pałacowo-parkowego), nie wyodrębnionej prawnie. Tym samym §5 rozporządzenia nie daje podstaw do wyłączenia spod działania dekretu zespołu pałacowo-parkowego tylko z tego względu, iż zespół ten nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarstwem rolnym (ani dekret ani przepisy rozporządzenia nie wskazują aby przesłanka ta posiadała jakąkolwiek doniosłość prawną). W konsekwencji organ I instancji nie miał podstawy prawnej do orzekania co do części przejętej nieruchomości ziemskiej, nie wyodrębnionej prawnie z całości majątku K. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyli spadkobiercy byłego właściciela nieruchomości ziemskiej w K. R. C. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Zaskarżonej decyzji zarzucili, iż prezentowane w niej stanowisko pozostaje w rażącej sprzeczności z powszechnie obowiązującą wykładnią przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powołali się przy tym na wykładnię pojęcia "nieruchomość ziemska" zawartą w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W ocenie składu Sądu rozpoznającego niniejsza sprawę organ wadliwie zinterpretował przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz.51). Nie można bowiem zaakceptować poglądu, iż §5 rozporządzenia umożliwia orzekanie przez organ administracji o niepodapadaniu pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu wyłącznie w odniesieniu do całej nieruchomości przejętej przez Państwo na podstawie dekretu i to tylko w tej sytuacji, w której nieruchomość ta nie spełnia wskazanych w dekrecie norm obszarowych. Wychodząc z tego założenia organ przyjął, iż przepis ten nie może stanowić podstawy do wyłączenia spod działania dekretu jedynie części nieruchomości przejętej przez Państwo na jego podstawie, stanowiącej zespół pałacowo-parkowy, nie wyodrębniony prawnie spośród przejętych nieruchomości rolnych, w sytuacji, w której zespół ten nie pozostawał z tymi nieruchomościami w związku funkcjonalnym. Zdaniem Sądu, wbrew poglądowi wyrażonemu w zaskarżonej decyzji, należało przyjąć, iż niezbędnym warunkiem do przejęcia nieruchomości przez Państwo było też wykazanie jej "ziemskiego" charakteru. Ustalenie, iż nieruchomość nie miała charakteru ziemskiego stanowić mogło podstawę do jej wyłączenia spod działania dekretu. Nie ma racjonalnych przesłanek przemawiających przeciwko stosowaniu tej zasady w odniesieniu do jedynie części nieruchomości (zespołu pałacowo-parkowego), która, inaczej niż reszta majątku, nie posiadała charakteru ziemskiego. U podstaw takiej wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej leży stanowisko wyrażone w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/98, OTK 1990, poz.26., zaakceptowane w późniejszym orzecznictwie sądowym (vide; uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn.akt IV SA 2582/98, publ. Rejent 2001/12/193). Dokonana tam analiza przepisów potwierdza sformułowany wyżej wniosek, iż intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tylko tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Z przepisów tych nie wynika natomiast ażeby na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości, nie mające wskazanego wyżej charakteru, nie pozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym. Stosownie do powyższego wystarczającą przesłanką do uznania, iż zespół pałacowo-parkowy nie podpadał pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu jest zatem wykazanie braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem a resztą majątku. Uznanie, iż związek taki nie istniał nie jest przy tym uzależnione od tego aby zespół ten był prawnie wyodrębniony z reszty majątku. Na przeszkodzie ku przyjęciu takiej wykładni przepisów nie stoi fakt, iż uchwały Trybunału Konstytucyjnego zawierające wykładnię przepisów (taką uchwałą jest przywołana uchwała TK z 19 września 1990 r.) utraciły moc powszechnie obowiązującą z dniem wejścia w życie Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r., to jest z dniem 16 października 1997 r. Podzielić bowiem należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarte w wyroku z dnia 22 kwietnia 2004 r. OSK 46/04 ONSAiWSA 2004/1/20, iż przewidziana w art. 239 ust. 3 Konstytucji utrata mocy powszechnie obowiązującej uchwał Trybunału Konstytucyjnego w sprawie wykładni ustaw nie pozbawia tych uchwał waloru wykładni dokonanej według reguł przyjętych w teorii prawa, a polegającej na ustaleniu rzeczywistego sensu normatywnego przepisów prawnych. Skoro w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym przedmiotem ustaleń organu wydającego zaskarżoną decyzję nie były kwestie istotne w sprawie (wskazany wyżej związek funkcjonalny), to zaskarżona decyzja winna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 par.1 pkt 1 lit.a i c oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).