II SA/Wr 3366/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędziowie: NSA Bogumiła Skrzypczak, WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Protokolant apl. prok. Krzysztof Jasiński, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi R. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za studia I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu W. na rzecz R. G. kwotę 265 /dwieście sześćdziesiąt pięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący R. G. pismem z dnia [...]r. zwrócił się do Rektora Uniwersytetu W. o zwolnienie z obowiązku uiszczenia części opłaty w wysokości [...] zł za zajęcia dydaktyczne w [...] semestrze studiów zaocznych na kierunku - prawo. Wyjaśnił, że opłata za [...] semestr studiów zaocznych prawa wynosi [...] zł, co w roku akademickim oznacza wydatek [...] zł. Źródłem utrzymania skarżącego jest renta rodzinna w wysokości [...]zł brutto. Uważa, że jest zdolny uiścić opłatę w wysokości [...] zł. Po uzyskaniu w dniu [...]r. opinii Prodziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu W. w przedmiocie powyższej prośby, decyzję z dnia [...]r. Nr [...] Prorektor ds Nauczania Uniwersytetu W., powołując się na § 7 ust. 1 zarządzenia Nr [...]Rektora Uniwersytetu W. nie udzielił R. G. zniżki z opłaty za semestr zimowy roku akademickiego [...]. Pismem z dnia [...]r. R. G. wniósł odwołanie do Rektora Uniwersytetu W. Podniósł, iż decyzja została wydana bez wyrażenia opinii samorządu studenckiego i dziekana, w innym zaś przypadku powinien zostać o takiej opinii zawiadomiony. Decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego. Również nie zawiera pouczenia czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie tudzież powództwo do sądu powszechnego czy skarga do NSA. Następnie R. G. pismem z dnia [...]r. powołując się na przepis art. 34 ust. 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wezwał Rektora Uniwersytetu W. do usunięcia naruszenia prawa poprzez uchylenie decyzji Nr [...] i wydanie zgodnej z wnioskiem. Zaskarżonej decyzji zarzucił, iż została wydana bez wyrażenia opinii samorządu studenckiego i dziekana. W ten sposób Rektor pogwałcił § 11 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni oraz § 6 p 1 zarządzenia nr [...] Rektora U.W . z dnia [...]r. Tak rażące naruszenie prawa uzasadnia nawet na podstawie art. 145 § 1 p. 6 kpa wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Ponadto decyzja nie została zaopatrzona w jakiekolwiek uzasadnienie faktyczne lub prawne wskutek czego trudno "odgadnąć" przesłanki i motywy leżące u podstaw rozstrzygnięcia. W decyzji brak jest pouczenia czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie tudzież powództwo do sądu powszechnego czy skarga do NSA. Organ nie poinformował, do czego jest obowiązany o przysługującym stronie trybie weryfikacji wydanego rozstrzygnięcia. W piśmie z dnia [...]r. R. G. wniósł skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. [...] odmawiającą zwolnienie z części opłat za studia zaoczne, jako rażąco niezgodnej z prawem. Powyższej decyzji skarżący zarzucił, iż wydana została bez wyrażenia opinii przez uczelniany organ samorządu studenckiego i dziekana. W ten sposób rektor pogwałcił przepis § 11 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni, oraz § 7 p. 1 zarządzenia nr [...] Rektora U.W . z dnia [...]r. Decyzja nie została zaopatrzona w jakiekolwiek uzasadnienie faktyczne lub prawne, wskutek czego trudno odgadnąć przesłanki i motywy leżące u podstaw rozstrzygnięcia. Nie zawiera także przepisu lecz tzw. facsimile podpisu. Wysokość opłaty zindywidualizowanej w decyzji /[...] zł/ została ustalona bezpodstawnie tzn. bez planowanego kosztu zajęć dydaktycznych, czym pogwałcony został § 9 p. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni. Ponadto wysokość opłaty zindywidualizowanej w decyzji /[...] zł semestralnie, [...] rocznie / narusza konstytucyjne zasady prawa do nauki: zasadę bezpłatności nauki w szkole publicznej w korelacie z zasadami powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. W szczególności w przypadku skarżącego, który osiąga roczny dochód w wysokości [...] zł brutto, na co skarżący wskazywał we wniosku o zwolnienie z części opłaty za studia. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu W. wniósł o jej oddalenie. Wyjaśniono, iż w dniu [...]r. do dziekanatu Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii wpłynął wniosek skarżącego o obniżenie do kwoty [...] zł opłaty za zajęcia dydaktyczne w [...] semestrze zaocznych studiów prawa w Uniwersytecie W. Powyższy wniosek Dziekan opatrzył opinią pozostawiającą rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie do uznania Rektora. Jednocześnie poinformował, że wnioskodawca korzystał już ze zniżki w opłacie za studia. W sprawie wydano decyzję negatywną, proponując jednocześnie rozłożenie opłaty na dwie raty. Organ uczelniany Samorządu Studentów wydaje opinię w sprawie zwolnienia z opłaty za zajęcia dydaktyczne na wniosek studenta. Skarżący nie załączył do wniosku opinii Samorządu Studentów. Skarżący wniosek o zmniejszenie opłaty uzasadnił faktem, iż utrzymuje się z renty rodzinnej i odległością miejsca zamieszkania od siedziby uczelni. Wniosek dotyczył [...] semestru studiów /[...] rok/. Sytuacja rodzinna i materialna skarżącego nie zmieniła się od momentu rozpoczęcia studiów. Z akt osobowych wynika, że już w chwili podejmowania nauki na studiach zaocznych /płatnych/ skarżący pobierał rentę rodzinną /w podaniu o przyjęcie na studia znajduje się wzmianka, że ojciec skarżącego nie żyje/ i mieszkał w miejscowości L. W trakcie studiów sytuacja skarżącego nie uległa zmianie. Jednocześnie skarżący nie przedstawił we wniosku żadnych szczególnych okoliczności, które dawałyby podstawy do udzielenia zniżki. Zarządzenie Rektora o opłatach za zajęcia dydaktyczne stanowi bowiem, że zniżka w opłacie może być udzielona w uzasadnionych wypadkach. Nadmienić należy również, że wszystkie wnioski o udzielenie zniżki w opłacie za studia, znajdujące się w aktach osobowych skarżącego są niemal identycznej treści co do uzasadnienia niemożności ponoszenia opłaty za studia w pełnej wysokości. Strona przeciwna uważa za nieuzasadniony zarzut niezgodności z prawem decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku wniesienia przez skarżącego opłaty za [...] semestr studiów. Decyzja powyższa została wydana na podstawie Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu W., i taka podstawa prawna została w niej podana. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/. "Sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". W świetle przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153 poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności decyzji z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego, Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, chyba że wynika to z przepisu prawa. Poza kontrolą Sądu pozostają zatem zarzuty skarżącego nie związane z przedmiotem zaskarżonej decyzji. Skarga jest zasadna. Trybunał konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2000r. sygn. akt SK 18/99 /OTK 2000 Nr 7, poz. 258/ przyjął, że odmowa organu szkoły wyższej zwolnienia od opłaty za studia jest aktem indywidualnym, który należy traktować jak decyzję administracyjną w płaszczyźnie gwarancji procesowych studenta. Z kolei w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003r. sygn. akt OPS 5/03 stwierdzono, że "w świetle art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm./ decyzję w sprawie zwolnienia z opłaty za zajęcia dydaktyczne w uczelni państwowej, o której mowa w § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. Nr 84, poz. 380 ze zm./ jest indywidualnym aktem władztwa zakładowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego /.../." W świetle powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie przysługiwała skarżącemu skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. [...] odmawiająca zwolnienia od uiszczenia opłaty za zajęcia dydaktyczne na studiach zaocznych. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. Nr 84, poz. 380 ze zm./ zgodnie z którym w uzasadnionych przypadkach rektor na wniosek studenta zaopiniowany przez uczelniany organ samorządu studenckiego, może zwolnić studenta z obowiązku uiszczania opłaty w całości lub w części. Warto zwrócić uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2001r. I SA 2521/00 /LEX nr 54756/. W uzasadnieniu tego orzeczenia wyrażono pogląd, iż "w przypadku rozpoznania sprawy indywidualnej oznacza to, że organ prowadzący postępowanie w sprawie winien zasięgnąć stanowiska organu samorządu uczelnianego w trybie określonym w art. 106 kpa. Dopiero dopełnienie powyższego trybu zapewnia bowiem stosowne gwarancje procesowe studentowi. Wydanie decyzji bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, stanowi naruszenie procedury skutkującej wznowienie postępowania administracyjnego /art. 145 § 1 pkt 6 kpa/." Powyższe rozporządzenie wydane zostało na podstawie art. 30 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm./, który upoważnił Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia zasad gospodarki finansowej uczelni oraz zasad i trybu uzyskiwania przez uczelnię państwową wpływów z opłat za zajęcia dydaktyczne, z wyłączeniem zajęć dydaktycznych na studiach dziennych w uczelniach państwowych /art. 23 ust. 2 pkt 2/. Skoro więc przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni, jako akt wykonawczy o mocy powszechnie obowiązującej mają swe umocowanie w ustawie z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm./ to oznacza, iż w świetle art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. Nr 78, poz. 483/ rozporządzenia to jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Przyznane rektorowi w § 11 wyżej powołanego rozporządzenia prawo do zwolnienia studenta z obowiązku uiszczenia opłaty w całości lub części za zajęcia dydaktyczne, obejmuje prawo do wydania aktu o charakterze generalnym jak też prawo do podejmowania rozstrzygnięć w indywidualnych sporach. Powołane zatem w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. Nr [...] Zarządzenie nr [...]Rektora Uniwersytetu W. znajduje oparcie w cyt. § 11 cyt. rozporządzenia i mieści się w granicach przyznanego organowi - rektorowi uprawnienia. Akta sprawy nie zawierają niniejszego zarządzenia. O zarządzenie to wystąpił Sąd pismem z dnia [...]r. Jednakże nie zostało ono sądowi doręczone do dnia rozprawy, uniemożliwia to zbadanie prawidłowości jego zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Skarżący podniósł, iż zaskarżona decyzja wydana została bez wyrażenia opinii przez uczelniany organ samorządu studenckiego. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu W. stwierdził, iż skarżący nie załączył do wniosku opinii samorządu studenckiego. Zauważyć należy, że odpowiedź na skargę nie jest integralną częścią wydanej decyzji. W niniejszej sprawie oznacza to, iż organ orzekający powinien był w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji wskazać okoliczność, o której mowa wyżej - tym samym realizując zasadę wyrażoną w art. 9 kpa. W konkluzji stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja narusza przepis art. 107 § 3 kpa. Przepis ten nakłada na organ rozstrzygający obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Powinno ono wyczerpująco informować stronę o motywach, którymi kierował się organ załatwiając sprawę. Strona może bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji gdy znane są przesłanki powziętej decyzji. Zatem uzasadnienie powinno odzwierciedlać tok rozumowania organu a także dokonaną wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. W orzecznictwie przyjęto pogląd, iż uzasadnienie stanowi integralną część decyzji, a jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji /wyrok WSA z dnia 30 czerwca 1983r. sygn. akt I SA 178/83; ONSA 1983, Nr 1 poz. 51/. Ponieważ w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów o postępowaniu administracyjnym co mogło mieć wpływ na wynik sprawy należało, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ orzec jak w sentencji wyroku. Sąd nie stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji na co wskazywał skarżący bowiem w materiale sprawy znajduje się oryginał tegoż aktu z podpisem osoby uprawnionej do jego podjęcia. Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających /.../. Sąd nie orzekł o wykonaniu zaskarżonej decyzji gdyż jako orzeczenie negatywne, nie ma ona przymiotu wykonalności /art. 152 - Prawo o postępowaniu /.../.