II SA/Wr 278/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA - Anna Siedlecka /sprawozdawca/ Sędzia NSA - Andrzej Jurkiewicz Sędzia WSA - Mieczysław Górkiewicz Protokolant - Katarzyna Grott po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa rosnącego we W. przy ul. B. [...] oddala skargę 2 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], działając na podstawie art. 110 ust. 1b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska ( Dz.U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.) oraz § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar ( Dz.U. Nr 162, poz. 1138 ) i art. 104 k.p.a., Prezydent W. wymierzył K. B. prowadzącej firmę "A" karę pieniężną w kwocie [...]zł za usuniecie bez wymaganego zezwolenia drzewa- jabłoni ozdobnej - rosnącego na terenie W. przy ul. B. [...]. W motywach uzasadnienia wskazane zostało, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na skutek zawiadomienia lokatorów budynku przy ul. B. [...] we W., informującego o wycięciu przez H. B. w dniu [...] r. ozdobnej jabłonki popularnie zwanej "rajskie jabłuszka". Według wyjaśnień lokatorów drzewo to miało ok. 14-17 lat a obwód po ścięciu wynosił 80 cm. Przeprowadzone oględziny potwierdziły fakt wycięcia jabłonki ozdobnej "rajska jabłoń" o obwodzie pnia 80 cm ( mierzone na wys. ścięcia ) na terenie zarządzanym przez Spółdzielnię Mieszkaniową W. – P. Osiedle [...] H., w miejscu przy ul. B. [...]. K. B. przyznała, że wycięła przedmiotowe drzewo, na które nie posiadała zezwolenia Prezydenta W.. Według informacji zawartej w książce Włodzimierza Senety "Dendrologia" (str. 263 PWN – Warszawa 1983 r.), rajska jabłoń zaliczana jest do drzew ozdobnych a nie owocowych. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła K. B.. Odwołująca twierdzi, że rajska jabłoń, która została wycięta, była drzewem owocowym a nie ozdobnym, na którego wycięcie nie jest wymagane zezwolenie. Strona odwołująca wskazuje ponadto, że powołana pozycja naukowa w oparciu, o którą organ pierwszej instancji klasyfikuje rajską jabłoń do drzew ozdobnych a nie owocowych stanowi jedynie wyraz poglądów określonego autora, klasyfikacja ta nie korzysta jednak z przymiotu klasyfikacji urzędowej mogącej stanowić podstawę ustalania na jej postawie określonych skutków prawnych. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W.. Kolegium stwierdziło, że w toku przeprowadzonego postępowania organ pierwszej instancji poczynił właściwe ustalenia związane z ustaleniem gatunku Sygn. akt IISA/Wr 278/02 3 wyciętego drzewa, obwodu jego pnia i osoby, która je wycięła. Prawidłowo ustalona została również stawka jednostkowa za centymetr obwodu wyciętego pnia. Opierając się w zakresie klasyfikacji wyciętego drzewa na opracowaniu naukowym z zakresu dendrologii, organ pierwszej instancji nie naruszył przepisu art. 87 Konstytucji. Podstawą prawną do wymierzenia kary pieniężnej jest bowiem ustawa z dnia 30 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska ( Dz.U. z 1994r. Nr 49, poz. 196 ze zm.) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar ( Dz.U. Nr 162, poz. 1138 ). Dane pozyskane przez organ pierwszej instancji z publikacji naukowej z zakresu dendrologii pełniły tylko funkcje pomocnicze i pozwalały na dokładne odczytanie zamierzeń ustawodawcy zawartych w rozporządzeniu, które zawiera urzędową klasyfikację drzew ze względu na wysokość stawki opłat pobieranych za wycięcie drzew. W skardze od powyższej decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. B. wnosi o uchylenie decyzji obu instancji administracyjnych jako niezgodnych z prawem. Skarżąca konsekwentnie podnosi, że podstawą wymierzenia kary była informacja uzyskana z książki W. Senety "Dendrologia". Informacje zawarte w wymienionej książce zinterpretowano nieprawidłowo. Prawidłowa interpretacja wymaga specjalistycznej wiedzy botanicznej i biologicznej. Skarżąca powołuje w skardze kilka pozycji naukowych takich jak : "Dendrologia" W. Senety PWN 1987 r, "Słownik botaniczny" 1993 A.J. Szwejkowskich, "Sadownictwo" dr Szczepana Pieniążka ( PWRiL Warszawa 1988 ), "Encyklopedia biologiczna" 1998 Tom IV wyd. AP-W Opres Kraków, przytaczając szereg łacińskich nazw odmian jabłoni, w tym i jabłoni rajskiej oraz wskazując i cytując cechy botaniczne poszczególnych odmian jabłoni. Wobec powyższego, skarżąca twierdzi, że organ pierwszej instancji nie mógł ustalić gatunku wyciętej jabłoni, a tym bardziej odmiany bez uwzględnienia cech botanicznych decydujących o przynależności systematycznej takich jak kształt liści, ewentualne karbowanie lub pikowanie brzegów blaszki liściowej, długość ogonków liściowych w stosunku do długości liści, obecność lub nie kutneru na nerwach liści, koloru płatków kwiatowych od wewnątrz i na zewnątrz, owłosienie lub nie nasady szyjki słupków, kolor pylników, kształt i smak owoców itd. Bez tych cech określenie gatunku jabłoni, a tym bardziej jej odmiany jest niemożliwe. Informacja tego rodzaju, jak twierdzi skarżąca, uzyskana została przez nią od dendrologów w trakcie konsultacji w powyższej sprawie. Takiej konsultacji organy obu instancji rozstrzygające sprawę nie przeprowadziły. sygn. akt IISA/Wr 278/02 4 W tych warunkach skarżąca zarzuca naruszenie przepisów art. 75 i następnych k.p.a. dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 48 w związku z art. 86d ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. W ocenie skarżącej podstawą do ukarania i ustalenia wysokości kary jest dowolne przyjęcie przez urzędników nie posiadających żadnego upoważnienia do określenia gatunku drzew, jakiego rodzaju rośliny sprawa dotyczy. Skarżąca podnosi, że w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zarzuciła, iż podstawą kwalifikacji rodzaju usuwanych drzew może być tylko określona kwalifikacja urzędowa sporządzona w oparciu o obiektywne cechy roślin pozwalająca na ich rozróżnienie i identyfikację. Zarzut ten jest bardzo istotny, gdyż wiąże się z naruszeniem art. 31 i art. 87 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o oddalenie skargi z uwagi na to, iż zarówno organ pierwszej instancji jak i organ drugiej instancji nie naruszyły prawa. Z treści przepisów art. 48 i 86d ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska wynika, że usunięcie drzew i krzewów może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Nie jest natomiast wymagane pozwolenie na usuwanie drzew owocowych. Za takie drzewo, zdaniem Kolegium, nie można uznać drzewa wyciętego przez stronę skarżącą. Ustawa ani rozporządzenie wykonawcze wydane na jej podstawie nie określały w sposób tak dokładny - jak to czyni w skardze strona – rodzajów i gatunków drzew. Należy zatem przyjąć, iż wolą ustawodawcy nie było tworzenie tak daleko idących i dokładnych podziałów drzew i krzewów, ale należy opierać się na potocznym znaczeniu tego określenia. Dlatego też w niniejszej sprawie, nie można uznać wyciętego drzewa rajskiej jabłoni za drzewo owocowe, gdyż jego owoców nie używa się do celów spożywczych. W swoich naukowych rozważaniach, skarżąca nie przedstawiła ani jednego kulinarnego zastosowania owoców rajskiej jabłoni. Natomiast sam fakt rodzenia przez drzewo owoców nie może stanowić podstawy do uznania go za drzewo owocowe w rozumieniu wyżej powołanych przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje : Przede wszystkim należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem Sygn. akt IISA/Wr 278/02 5 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wbrew zawartym w niej zarzutom decyzja nie narusza przepisów prawa, a do tych tylko kwestii sprowadza się sądowa kontrola decyzji administracyjnych. Wskazać należy, że ochrona środowiska jest naczelnym zadaniem współczesnego państwa i społeczeństwa. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej do problematyki stanu i ochrony środowiska wraca kilkakrotnie ( art. 5, art. 74 ). W art. 74 potraktowano ochronę środowiska jako obowiązek władz publicznych. Natomiast w art. 86 nałożony został na każdego obowiązek dbałości o stan środowiska, ale także wprowadzono jednocześnie odpowiedzialność każdego, kto swoim postępowaniem, zachowaniem, przyczynia się do jego pogorszenia. Obowiązek ten szczegółowo określa ustawa, ustalając jednocześnie zasady tej odpowiedzialności. Ochrona drzew i krzewów jest jednym z kierunków ochrony środowiska. Podstawową instytucją prawną ochrony drzew i krzewów jest obowiązek uzyskania zezwolenia na ich usunięcie z terenu nieruchomości oraz konsekwencje związane z uzyskaniem lub nieuzyskaniem takiego zezwolenia. Stosownie do art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska ( Dz. U. z 1994 r, Nr 49, poz. 196 ze zm.) usunięcie drzew i krzewów, jak już wyżej zauważono, z terenu nieruchomości może nastąpić po uprzednim uzyskaniu zezwolenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Usunięcie drzew i krzewów bez takiego zezwolenia powoduje wymierzenie kary pieniężnej ( art. 110 ust. 1b pkt 2 omawianej ustawy ), w wysokości określonej w przepisie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz.U. Nr 162, poz. 1138 ). Uzyskania zezwolenia nie wymaga, stosownie do art. 48 ust. 4 ustawy : 1) wycięcie drzew i krzewów owocowych, 2) drzew i krzewów sadzonych na plantacjach, 3) drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 5 lat, z zastrzeżeniem pkt 4, 4) drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 30 lat, usuwanych z terenu nieruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych. Bezspornym w sprawie jest, że H. B. w dniu [...]r. wycięła bez zezwolenia drzewo " rajską jabłoń" z terenu nieruchomości, płożonej we W. przy ul. B. [...], którą to nieruchomość o pow. [...] m2 wydzierżawiła od Spółdzielni Mieszkaniowej W. – P., od Sygn. akt IISA/Wr 278/02 6 dnia [...]r. do postawienia na niej własnego kiosku celem prowadzenia działalności handlowej. W kwestii więc ustalenia gatunku drzewa nie istniała potrzeba powoływania biegłego, gdyż wszystkie strony biorące udział w oględzinach w dniu [...]r. jednomyślnie przyznały, iż wycięta została "rajska jabłoń". Spór dotyczy kwestii, czy drzewo "rajska jabłoń" należy do drzew owocowych, na ścięcie którego nie jest wymagane zezwolenie organu gminy, czy też jest drzewem ozdobnym podlegającym wymogom ust. 2 art. 48 opisanej ustawy, a więc obligatoryjnemu uzyskaniu zezwolenia na jego wycięcie. Przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska nie definiują w tym zakresie jego przedmiotu, tj. pojęć "drzewo" czy "krzewy", a tym bardziej pojęć "drzewo owocowe" , "drzewo ozdobne". Zarówno nauki przyrodnicze jaki i dotychczasowe orzecznictwo NSA wskazują, że drzewa odznaczają się wyraźnie wykształconym pniem i osadzoną na nim koroną. Pojęcie drzew owocowych czy też drzew ozdobnych, nie jest wbrew pozorom, oczywiste. Nie są to z pewnością pojęcia prawne, ponieważ ustawa ich nie definiuje. W tej sytuacji trzeba zatem przyjąć, że zamiarem ustawodawcy było nadanie im znaczenia potocznego, na co słusznie wskazało w odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu. Gdyby zamiarem ustawodawcy było nadanie tym pojęciom znaczenia prawnego, z pewnością zawarł by w ustawie zarówno definicję omawianych pojęć, jak i obowiązek sięgania każdorazowo przy wydawaniu decyzji administracyjnych do opinii specjalistycznej ( opinii biegłego), jak to czynił już w niektórych ustawach np. choćby w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (art. 77 ust. 3 ustawy dotyczący aktualizacji opłaty rocznej – Dz. U. z 2000r., Nr 46, poz. 543 ze zm.). Skoro w powołanej ustawie brak jest stosownych znaczeń pojęć "drzewo owocowe" czy "drzewo ozdobne", to dozwolonym jest sięganie do pozycji naukowych, encyklopedii lub słowników określających ich znaczenie, jak uczynił to organ pierwszej instancji korzystając z opracowania naukowego "Dendrologia" W. Senesty, przy wyjaśnianiu czy rajska jabłoń należy do drzew ozdobnych. Przypomnieć należy, że ustawodawca wyłączył obowiązek uzyskiwania zgody na wycięcie drzew owocowych. Chodziło bowiem o wyeliminowanie obciążania sadowników obowiązkiem występowania o zezwolenie. Dlatego też, zdaniem Sądu należy przyjąć, że drzewami owocowymi, w rozumieniu omawianej ustawy, są drzewa posadzone i użytkowane dla pozyskiwania owoców w celach konsumpcyjnych( spożywczych). Sygn. akt IISA/Wr 278/02 7 Jeżeli natomiast drzewo nie zostało posadzone w celach pozyskiwania owoców dla celów konsumpcyjnych, to należy zaliczyć je do drzew ozdobnych, wycięcie których podlega stosownemu zezwoleniu. W "Nowej encyklopedii powszechnej PWN" Tom IV, Warszawa 1996, pod hasłem "owocowe drzewa i krzewy" zapisane zostało – są to " wieloletnie rośliny, których uprawa w celu uzyskania owoców jadalnych wchodzi w zakres sadownictwa", "spośród licznych drzew owocowych w Polsce uprawia się głównie: jabłonie, grusze, śliwy, wiśnie, czereśnie, morele, brzoskwinie, orzechy włoskie". Z kolei pod hasłem "owoce jadalne" – "w znaczeniu sadowniczym jadalne części trwałej rośliny, związane z rozwojem kwiatu" oraz "do najbardziej znanych owoców krajowych należą : jabłko, gruszka, śliwka, czereśnia, wiśnia, brzoskwinia, morela, orzech włoski". W tej samej encyklopedii pod hasłem "ozdobne rośliny" wpisano : " rośliny roczne, dwuletnie byliny, drzewa, krzewy, wyróżniające się pięknymi kwiatami, owocami, oryginalnym ulistnieniem lub pokrojem". Mając na uwadze powyższe wywody, wskazać należy, że drzewo rajska jabłoń nie należy do drzew z gatunku owocowych, albowiem w Polsce nie uprawia się tego drzewa dla celów sadowniczych, jest natomiast sadzone przede wszystkim na skwerach, przy drogach, w parkach itp. a więc tylko i wyłącznie w celach ozdobnych. Podkreślić również należy, że owoce tego drzewa nie są pozyskiwane przez sadowników, tym bardziej nie stosuje się ich do celów spożywczych. Stąd wyraz takiego rozumowania znaczenia wymienionych pojęć znalazł odzwierciedlenie w przepisach wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar, poprzez wpisanie w załączniku do w/w rozporządzenia w pozycji " rodzaj i gatunek ( odmiana) drzew" w pkt 3 tylko ogólnego określenia " odmiany ozdobne jabłoni". Intencją więc ustawodawcy była ochrona drzew i krzewów w potocznym znaczeniu tych pojęć. Jeżeli strona skarżąca miała wątpliwości przed wycięciem drzewa co do potrzeby uzyskiwania zezwolenia, jak na to sama przyznaje zarówno w odwołaniu jak i skardze do Sądu, to powinna wystąpić do Prezydenta W.ze stosownym wnioskiem celem uzyskania jednoznacznego rozstrzygnięcia w tej sprawie, aby następnie podjąć właściwą decyzję co do spornego drzewa. Skarżąca takiego wniosku nie złożyła, lecz na swoją odpowiedzialność dokonała usunięcia drzewa, które zrodziło odpowiedzialność administracyjną w postaci obowiązku poniesienia określonej kary pieniężnej z tego tytułu. W świetle powyższych rozważań zarzuty skargi nie mogą być uznane za uzasadnione. Chybione jest powoływanie się na naruszenie przepisów o Sygn. akt IISA/Wr 278/02 8 postępowaniu dowodowym w administracji a także naruszeniu przepisów prawa materialnego, gdyż stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w zupełności i pozwalał na wydanie stosownego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd nie dopatrzył się również naruszeń przepisów art. 31 i art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, tym bardziej, że skarżąca nie wskazuje dokładnie na czym w istocie miało polegać naruszenie tych przepisów. W tym stanie rzeczy, skoro wymierzenie kary pieniężnej dokonano zgodnie z art. 110 ust. 1b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska i § 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 powołanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r., skargę należało oddalić na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).