II GSK 18/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.), Sędziowie NSA: Maria Myślińska, Jerzy Sulimierski, Protokolant Jakub Janicki, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Benzol - spółki z o.o. w Ostrołęce od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 listopada 2004 r. sygn. akt 6 IV SA 3838/03 w sprawie ze skargi B. - Z. M. - spółka jawna w O. na decyzję Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia 2 września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wycofania z obrotu paliwa niespełniającego norm jakościowych; oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 2 listopada 2004 r., sygn. akt 6 IV SA 3838/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. - Z. M. - spółki jawnej w O. na decyzję Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej z 2 września 2003 r., Nr [...], w przedmiocie wycofania z obrotu paliwa niespełniającego norm jakościowych. Sąd oparł rozstrzygnięcie na następującym stanie faktycznym. W dniu 24 czerwca 2003 r. inspektorzy Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w B. przeprowadzili kontrolę na stacji paliw w N., będącej własnością B. - Z. M - spółka jawna w O. Badanie laboratoryjne pobranej próbki benzyny bezołowiowej Pb 95, przeprowadzone przez Wojskowy Ośrodek Badawczo - Rozwojowy Służby Materiałów Pędnych i Smarów w Warszawie wykazało, że paliwo nie spełnia wymagań w zakresie prężności par, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z 17 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakościowych dla niektórych paliw ciekłych [Dz.U. Nr 229, poz. 1918]. Prężność par badanej próbki wynosiła 64,6 kPa, a zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia prężność par w okresie od 1 maja do 30 września (letnim) została określona na poziomie maksimum 60,0 kPa. Decyzją z 16 lipca 2003 r. Podlaski Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej nakazał wycofanie z obrotu partii paliwa - benzyny bezołowiowej Pb 95 w ilości 8.947 litrów, znajdującej się w zbiornikach stacji paliw w N., z uwagi na interes gospodarczy państwa i konsumentów. Powyższe rozstrzygnięcie utrzymał w mocy Główny Inspektor Inspekcji Handlowej, podnosząc w zaskarżonej decyzji, iż skoro próbka do badań została pobrana 24 czerwca 2003 r., to powinna ona spełniać wymagania dla okresu letniego, a nie przejściowego lub zimowego. Zdaniem organu, w świetle obowiązujących przepisów może dojść do sytuacji, gdy paliwo o tej samej prężności par w określonym okresie wprowadzania do obrotu będzie spełniać obowiązujące normy, natomiast jego wprowadzanie do obrotu w innym czasie okaże się niezgodne z przepisami prawa. Organ zakwestionował sprzedaż paliwa o wyższej niż to przewiduje przepis prawa prężności par w okresie letnim, natomiast nie zakwestionował twierdzeń skarżącej spółki B., iż zarówno w momencie zakupu (okresie przejściowym), jak i okresie zimowym, paliwo spełniało normy w zakresie prężności par i w tym czasie mogło być wprowadzane do obrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekając w sprawie wskazał, że podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 171 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska [Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.], zgodnie z którym zabrania się wprowadzania do obrotu produktów, które nie odpowiadają wymaganiom, o których mowa w art. 166 i 167 oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 169 i 170. Przepis art. 169 ustawy upoważniał Ministra właściwego do spraw gospodarki, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska, do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych wymagań w celu spełnienia obowiązków, o których mowa w art. 166 i 167. Przepis § 2 wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakościowych dla niektórych paliw ciekłych [Dz.U. Nr 229, poz. 1918] określił wymagania jakościowe dla benzyn silnikowych. W załączniku nr 1 do rozporządzenia parametr prężności par paliwa w okresie letnim (od 1 maja do 30 września) określono na maksimum 60,0 kPa. Badania laboratoryjne pobranej próbki paliwa przeprowadzone w Wojskowym Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Służby Materiałów Pędnych i Smarów w Warszawie wykazały, że paliwo nie spełniało wymagań w zakresie prężności par określonych w powoływanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, bowiem parametr ten dla badanej próbki wynosił 64,6 kPa. Wobec takich ustaleń organ, działając na podstawie przepisu art. 18 ust. 1. ustawy z 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej [Dz.U. z 2001 r. Nr 4 poz. 25 ze zm.] prawidłowo zarządził, w drodze decyzji, wycofanie z obrotu badanego produktu, bowiem było to konieczne ze względu na interes gospodarczy państwa i interes konsumentów. W ocenie Sądu paliwo o wykazanym parametrze nie powinno być wprowadzane do obrotu w okresie, w którym dokonano kontroli i pobrano próbkę. Podobnie jak organ, Sąd nie zakwestionował jakości paliwa, które w innym okresie niż letni spełniałoby wymagania i mogło być wprowadzane do obrotu. Wskazał, że argument skarżącej Spółki jakoby paliwo nie było sprzedawane innym podmiotom, czyli nie było wprowadzane do obrotu, nie znajduje uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Z protokołu kontroli z 24 czerwca 2003 r. wynika bowiem, że paliwo pobrane w obecności sprzedawcy do analizy było reprezentatywne dla całej partii i pochodziło z jednego z trzech dystrybutorów paliw płynnych przeznaczonego do dystrybucji benzyny bezołowiowej Pb 95. Sąd nie podzielił stanowiska spółki B., iż cytowane rozporządzenie dotyczy wyłącznie podmiotów wprowadzających paliwo do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a nie dokonujących również sprzedaży wtórnej. Zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko organu wskazującego, że paliwo powinno spełniać normy na każdym etapie dystrybucji. Ponadto należy zauważyć, że z dokumentacji sprzedaży paliwa (w tym świadectwa jakości) wynika, że kupujący znał parametry zakupionego towaru i jako podmiot profesjonalnie zajmujący się sprzedażą paliwa powinien realnie oceniać możliwość jego wyzbycia się przed upływem terminu przewidzianego rozporządzeniem. W ocenie Sądu zarzut skarżącego dotyczący wiarygodności wyników badań paliwa przeprowadzonych przez laboratorium Wojskowego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Służby Materiałów Pędnych i Smarów Laboratorium Zakładów Badawczych w Warszawie nie może być uznany za zasadny. Jak wynika z pisma z 31 lipca 2003 r., akredytacja Nr AB 098 udzielona laboratorium przez Polskie Centrum Akredytacji uprawniała do badania prężności par, natomiast nie uprawniała do opinii i interpretacji. Należy zauważyć, iż Laboratorium dokonując badania i następnie oceny wskazało, że fragment dotyczący oceny nie jest objęty akredytacją. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. - Spółka z o.o. w O. (następca prawny B. - Z. M. - spółka jawna w O.) wniosła o uchylenie wyroku w całości lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu wyrokowi Skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego - przepisów art. 168 i 169 ustawy Prawo Ochrony Środowiska z 27 kwietnia 2001 r. [Dz.U. Nr 62; poz. 627 ze zm.] oraz § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakościowych dla niektórych paliw ciekłych [Dz.U. Nr 229, poz. 1918] przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, poprzez przyjęcie, że skarżąca sprzedawała paliwo złej jakości, podczas gdy sprzedawane przez Spółkę paliwo było dobrej jakości, a tylko jego sprzedaż odbywała się nie we właściwym czasie; 2. naruszenie przepisów postępowania, przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie ustaleń faktycznych i oceny prawnej sprzecznej z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ustalenie, że Wojskowy Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Służby Materiałów Pędnych i Smarów Laboratorium Zakładów Badawczych w Warszawie posiadał odpowiednie uprawnienia (akredytację) do przeprowadzenia badań pobranych próbek paliwa w zakresie prężności par; skutkiem niewłaściwej oceny dowodów było bezzasadne oddalenie skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że to producent - Rafineria ... - wprowadził do obrotu paliwo będące przedmiotem kontroli. Sformułowanie "wprowadza do obrotu" oznacza inicjację procesu odsprzedaży wtórnej danego produktu poprzez sieć hurtowni, sklepów czy, w tym przypadku, stację paliw. Kontrolujący nie wykazali, aby przedmiotowe paliwo było przez B. sprzedawane innym podmiotom, co - zdaniem skarżącej - było główną przyczyną wydania negatywnych decyzji zarówno w I, jak i II instancji. W jej przekonaniu to producent lub importer wprowadzając paliwo do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej winien określać (przepis powinien do tego zobowiązywać) termin, do którego dany produkt może być sprzedawany zgodnie z cytowanym rozporządzeniem. Ponadto skarżąca podniosła, że otrzymane wyniki badań paliwa nie mogą być miarodajne z uwagi na fakt, iż przeprowadzane były przez laboratorium, które nie posiada stosownej akredytacji. W zakresie akredytacji Nr AB 098, na którą powołuje się WOBRSMPiS w Warszawie nie ma uprawnień do badania prężności par paliw płynnych. Według informacji Polskiego Centrum Akredytacji, w zakresie udzielonej akredytacji WOBRSMPiS może badać w paliwach płynnych jedynie zawartość benzenu, a zatem wszelkie inne parametry są badane bez akredytacji PCA. Skarżąca podkreśliła ponadto, iż w niniejszej sprawie kwestionuje się w istocie nie jakość paliwa, a okres, w jakim zostało ono poddane kontroli, traktowany jako okres wprowadzania paliwa do obrotu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Główny Inspektor Inspekcji Handlowej wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że zgodnie z art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a.], skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), a także naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Skarga kasacyjna powinna zawierać nie tylko przytoczenie podstaw, ale także ich uzasadnienie. Nieodzownym elementem uzasadnienia podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. jest - poza przytoczeniem naruszonego przepisu - wskazanie sposobu jego naruszenia i wyjaśnienie, na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie i jak, zdaniem skarżącego, powinien on być rozumiany i stosowany. Koniecznym natomiast elementem uzasadnienia drugiej podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest wskazanie, które przepisy - oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy - zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania (§ 1 i 2 art. 183 p.p.s.a.). Oznacza to, że o zakresie kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji przesądza wola wnoszącego skargę kasacyjną. Z powyższych rozważań wynika, że kontrola kasacyjna dokonywana przez NSA obejmuje stosowanie prawa procesowego i materialnego przez wojewódzki sąd administracyjny. Wobec powołania przez skarżącą Spółkę obydwu podstaw wymienionych w art. 174 p.p.s.a., rozważenia w pierwszej kolejności wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, jako wiążących się z oceną prawidłowości ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, skarżąca Spółka wskazała na - jej zdaniem - niewłaściwą ocenę mocy dowodowej przeprowadzonych przez Wojskowy Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Służby Materiałów Pędnych i Smarów Laboratorium Zakładów Badawczych w Warszawie badań pobranych próbek paliwa w zakresie prężności par. Powyższy zarzut nie jest zasadny. W aktach sprawy znajdują się dokumenty Polskiego Centrum Akredytacji, informujące o uprawnieniu (akredytacja Nr AB 098) omawianego Laboratorium WOBRSMPiS w Warszawie do badania prężności par paliw ciekłych. Akredytacja ta nie obejmowała opinii i interpelacji, natomiast dotyczyła w szczególności dokonywania badań i publikacji ich wyników. Uprawnienie Laboratorium do badania m.in. prężności par, jako cechy paliw płynnych i przetworów naftowych, zostało również opublikowane (s.2/8) w wykazie internetowym PCA. (pisma Polskiego Centrum Akredytacji z 31 07 2003 r. i 26 09 2003 r. k. 58, 61 akt sądowych) Badanie reprezentatywnej, oferowanej do sprzedaży detalicznej w dystrybutorze, próbki kontrolnej benzyny bezołowiowej 95 dały wynik, który dopiero podlegał ocenie przez właściwe organy administracji. Jego prawidłowości, to jest prężności par benzyny 64,6 kPa, skarżąca Spółka nie kwestionowała, w skardze kasacyjnej przyznając, iż z tego powodu sprzedaż paliwa nie odbywała się we właściwym czasie. Sąd I instancji trafnie zauważył, iż nabywając w połowie kwietnia 2003 r. (okresie przejściowym) dużą partię benzyny bezołowiowej 95, Spółka miała świadomość, iż prężność par tego paliwa ma wartość 79,0 kPa (k. 26 akt adm.) i jako podmiot profesjonalnie zajmujący się jego sprzedażą powinna realnie oceniać możliwość wyzbycia się tego towaru przed dniem 1 maja, to jest początkiem okresu letniego. Z powyższym wiąże się kwestia spełniania wymagań jakościowych paliwa na każdym etapie jego dystrybucji. Pogląd Spółki, iż wymogi takie dotyczą wyłącznie producenta paliwa (to jest w konkretnym przypadku Rafinerii ...) jest nie do przyjęcia. Podstawy do takiej wykładni nie dają ani przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakościowych dla niektórych paliw ciekłych [Dz.U. Nr 229, poz. 1918], ani reguły interpretacji celowościowej wyprowadzone przede wszystkim z ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska [Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.], pozwalające na ustalenie znaczenia przepisu ze względu na kontekst funkcjonalny, to jest spełniane funkcje i cele, jakie dany przepis winien realizować (art. 166-167, 171 ustawy). Nie jest także zasadny zarzut skarżącej naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez przyjęcie, iż Spółka sprzedawała paliwo złej jakości. Taki zarzut nie był w sprawie formułowany. Zarówno organy administracji, jak i Sąd I instancji podkreślały, że przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z 17 grudnia 2002 r., które uregulowały kwestię możliwości wprowadzania do obrotu benzyn silnikowych o odpowiednich dla różnych okresów parametrach, stanowiły przeszkodę do sprzedaży paliwa o innym parametrze tylko w danym okresie. Tak więc konkretna partia paliwa, niespełniająca wymagań okresu letniego w zakresie prężności par, mogła zostać sprzedana po 30 września, to jest w okresie przejściowym, ewentualnie zimowym. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.