II FSK 536/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski (spr.), Sędziowie NSA Maria Dożynkiewicz, Antoni Hanusz, Protokolant Katarzyna Golemba, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2006 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej Stowarzyszenie (...) w S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA/Bk 455/04 w sprawie ze skargi Stowarzyszenie (...) w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 29 lipca 2002 r. (...) w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji w sprawie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 1996-2000 oddala skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2004 r. I SA/Bk 455/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę Stowarzyszenia (...) w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 29 lipca 2002 r. (...) uchylającej i przekazującej do ponownego rozpoznania organowi I instancji sprawę określenia "E." w B. podatku od nieruchomości za lata 1996-2000. W uzasadnieniu postanowienia Sąd odwołał się do treści przepisu art. 3 par. 1 i par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - zwanej dalej p.p.s.a. oraz art. 50 par. 1 tej ustawy i wyjaśnił, że organizacja społeczna może wnieść skargę w sprawie dotyczącej interesów prawnych innych osób pod warunkiem, że mieści się to w zakresie jej statutowej działalności i jednocześnie organizacja ta brała udział w postępowaniu administracyjnym, w którym zapadła zaskarżona decyzja. W rozpoznawanej sprawie decyzja zapadła w toku postępowania podatkowego wszczętego na wniosek "E." w B. Mające zastosowanie w tym postępowaniu przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w przeciwieństwie do uregulowań Kpa nie przewidywały możliwości udziału w postępowaniu organizacji społecznych. Wobec tego, że Stowarzyszenie (...) w S. /organizacja społeczna/ nie brała udziału w postępowaniu podatkowym skargę odrzucono na podstawie art. 58 par. 1 pkt 6 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika Stowarzyszenia (...) w S. domagając się uchylenia tego postanowienia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania zarzucono naruszenie przepisów art. 50 par. 1 p.p.s.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że Stowarzyszenie było podmiotem w sprawie oraz art. 163 par. 2 p.p.s.a. ze względu na niepouczenie o przysługujących środkach odwoławczych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej odwołując się do przepisu art. 50 par. 1 p.p.s.a. wyjaśniono, że Stowarzyszenie (...) w S. spełniło wymienione w tym przepisie przesłanki do złożenia skargi na decyzję wydaną przez podatkowy organ odwoławczy. Stowarzyszenie jest organizacją społeczną. Jednocześnie nie brało udziału w postępowaniu podatkowym, które nie może jednak zostać uznane za postępowanie administracyjne w rozumieniu tego przepisu. Postępowanie podatkowe jest odrębnym postępowaniem, w którym nie przewidziano udziału organizacji społecznych. W takim zakresie ta część omawianego przepisu, która się odwołuje do udziału w postępowaniu administracyjnym nie mogła mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Wyjaśniono, iż uwzględniając interes prawny Stowarzyszenia do złożenia skargi Sąd I instancji postanowieniem z dnia 4 lutego 2005 r. przyznał prawo pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie prawa pomocy stosownie do przepisu art. 247 p.p.s.a. /a contrario/ oznaczało przyznanie chociażby częściowej zasadności skargi strony. Odnośnie naruszenia przez Sąd art. 163 par. 2 p.p.s.a. stwierdzono, że w zaskarżonym postanowieniu nie zawarto wymaganego w tym przepisie pouczenia o prawie do skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna złożona przez Stowarzyszenie (...) w S. nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 par. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej co oznacza, że Sąd jest związany podstawami /art. 174 p.p.s.a./ i wnioskami skargi /art. 176 p.p.s.a./. Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach kasacyjnych /art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a./, tj. naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 50 par. 1 p.p.s.a. oraz naruszenia przepisów postępowania /art. 163 par. 2 p.p.s.a./ w stopniu, który w ocenie jej autora miał istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał zarzut naruszenia przepisów postępowania ponieważ dopiero po przesądzeniu, iż przy wydaniu wyroku nie naruszono obowiązujących przepisów postępowania można przejść do skontrolowania prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Wskazany w podstawach skargi kasacyjnej przepis art. 163 par. 2 p.p.s.a. ustanawia obowiązek doręczenia stronie postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym wraz z uzasadnieniem i pouczeniem strony występującej bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia, jeżeli tego rodzaju środek zaskarżenia przysługiwał. Z tego obowiązku Sąd się wywiązał. Jak wynika z akt sprawy doręczając postanowienie z dnia 30 grudnia 2004 r. I SA/Bk 455/04 pouczono strony o przysługującym środku zaskarżenia oraz terminie i sposobie jego wnoszenia. W tym wypadku ze względu na orzeczenie kończące postępowanie w sprawie stronom przysługiwała skarga kasacyjna /art. 173 par. 1 w związku z art. 58 par. 1 pkt 6 i par. 3 p.p.s.a./. Nawet jednak gdyby przyjąć, iż uchybienie to mogło mieć miejsce w sprawie - co należało z podanych powodów wykluczyć - to i tak nie miało wpływu na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu powinien zachodzić związek przyczynowy. Związek ten musi mieć charakter realny wskazujący na możliwość odmiennego wyniku sprawy. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju związku przyczynowego pomiędzy postanowieniem odrzucającym skargę, a uchybieniem terminu do jej złożenia nie można się dopatrzyć. Z kolei jednak brak pouczenia o środkach zaskarżenia wywoływał ten skutek prawny, że termin do złożenia przewidzianego prawem środka zaskarżenia nie rozpoczął biegu /por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1997 r. I PZ 18/97 - OSNAPU 1998 nr 11 poz. 333/. Skoro jednak taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, to zbędne stają się dalsze rozważania Sądu w tym zakresie. Zauważyć jedynie należy, iż Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 11 marca 2005 r. I SA/Bk 455/04 przywrócił termin do złożenia skargi kasacyjnej złożonej z uchybieniem przewidzianego terminu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu /art. 86 par. 1 p.p.s.a./. Do uwzględnienia skargi kasacyjnej nie mógł doprowadzić również drugi z podniesionych w niej zarzutów błędnej wykładni art. 50 par. 1 p.p.s.a. w zakresie w jakim stwierdzono brak legitymacji do złożenia skargi przez będące organizacją społeczną Stowarzyszenie (...) w S. Na wstępie wyjaśnić należało, iż ustanowione w art. 58 par. 1 p.p.s.a. przesłanki określające podstawy do odrzucenia skargi wniesionej do sądu administracyjnego nawiązują do konstrukcji przesłanek dopuszczalności zaskarżenia aktu lub czynności /bezczynności/ organu administracji publicznej do sądu administracyjnego. Przez przesłanki te rozumie się określone w ustawie procesowej warunki /wymagania/ prawidłowego zaskarżenia, dotyczące zarówno przedmiotu skargi, jej formy, jak i treści, które powinna zawierać i przy zachowaniu których może nastąpić kontrola zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd administracyjny /por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, wyd. - LexisNexis, Warszawa 2004, s. 110-111/. Aby skargę uznać za dopuszczalną musi istnieć przedmiot zaskarżenia, akt zaskarżenia, a skarga musi czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym /art. 57 par. 1 pkt 1-3 oraz art. 46 par. 1 p.p.s.a./. Jednym z warunków formalnych skutecznego złożenia skargi jest jej wniesienie przez podmiot, któremu zgodnie z art. 50 par. 1 lub par. 2 przyznano legitymację do jej wniesienia. Skargę może bowiem wnieść wyłącznie podmiot, który dysponuje legitymacją skargową /legitymacją do uruchomienia postępowania sądowoadministracyjnego/. W przypadku niewykazania tego rodzaju legitymacji skargowej sąd administracyjny jest zobowiązany skargę odrzucić. Przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /p.p.s.a./ nie przewidują w takim wypadku możliwości konwalidacji skargi. Stosownie do art. 50 par. 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, uprawnione ustawą podmioty działające na prawach strony, jak też inne podmioty, którym ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Przepis ten zatem ogranicza krąg podmiotów, które mogą skutecznie wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego jako sądu I instancji. Uprawnienie to przysługuje dwu kategoriom podmiotów: - każdemu, kto ma w tym interes prawny oraz - w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób prokuratorowi, Rzecznikowi Praw Obywatelskich i organizacji społecznej jeśli sprawa mieści się w zakresie jej statutowej działalności i brała ona udział w postępowaniu administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną pozostawało przyznanie legitymacji skargowej organizacji społecznej. Do tej bowiem grupy podmiotów wymienionych w art. 50 par. 1 p.p.s.a. należało zaliczyć Stowarzyszenie (...) w S. Zgodnie z tym przepisem organizacja społeczna może wnieść skargę w sprawie dotyczącej interesu prawnego innej osoby jeżeli spełnione zostały łącznie następujące warunki: 1/ sprawa ta leży w zakresie jej statutowej działalności, 2/ organizacja brała udział w postępowaniu administracyjnym. Warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi przez organizację społeczną jest jej uprzedni udział w postępowaniu /por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. - LexisNexis 2004, s. 90-91/. Takie określenie przesłanek legitymacji procesowej organizacji społecznej oznacza, że doznaje ona istotnych ograniczeń. Do tych ograniczeń należy zaliczyć przepisy, które określają zakres i przesłanki na jakich organizacja społeczna może brać udział w postępowaniu administracyjnym. Udział ten jest możliwy tylko w postępowaniu administracyjnym uregulowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego /art. 29 Kpa/, w którym wydawane są zaskarżone do sądu administracyjnego akty, jakimi są decyzje i postanowienia. Organizacja społeczna jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji nie może zaskarżyć decyzji /postanowienia/ wydanego na podstawie i w zakresie obowiązywania ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. 2005 nr 8 poz. 60 ze zm./. Ustawa ta nie przewidywała udziału organizacji społecznej jako podmiotu na prawach strony /art. 133/. Skoro udział ten w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji /postanowienia/ nie został przewidziany przez obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa, to nie mogła zostać spełniona jedna z przesłanek określających legitymację skargową organizacji społecznej. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, iż decyzja określająca zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości w stosunku do podmiotów w nim wymienionych została wydana w wyniku postępowania, którego podstawy zostały uregulowane w Dziale IV Ordynacji podatkowej "Postępowanie podatkowe". Postępowanie to jest zespołem działań zmierzających przede wszystkim do ustalenia istnienia i zakresu roszczenia państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w stosunku do podmiotów, które znajdują się w sytuacji określonej przez prawo podatkowe. Ma ono na celu konkretyzację i realizację uprawnień i obowiązków określonych przez materialne prawo podatkowe /por. W. Chróścielewski, W. Nykiel, Postępowanie podatkowe w świetle Ordynacji podatkowej, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, s. 11-14/. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej uregulowane w ten sposób "postępowanie podatkowe" jest postępowaniem administracyjnym w rozumieniu art. 3 par. 1 i par. 2 p.p.s.a., a wydane w tym postępowaniu decyzje /postanowienia/ przez właściwe organy podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego na zasadach określonych w tej ustawie. Przyjęcie zaproponowanej w skardze kasacyjnej wykładni art. 50 par. 1 p.p.s.a. wyłączające z pojęcia postępowania administracyjnego "postępowanie podatkowe" prowadziłoby do sprzecznego z treścią powołanych przepisów wniosku o niedopuszczalności skargi na decyzje /postanowienia/ wydane w tym postępowaniu. Tylko z tego powodu zaproponowaną w skardze kasacyjnej wykładnię art. 50 par. 1 p.p.s.a. należało uznać za błędną. Do uwzględnienia wniosków płynących z tej wykładni nie mogło służyć powołanie się na treść rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji przyznającego w oparciu o przepis art. 245 par. 2 i art. 246 par. 2 pkt 1 p.p.s.a. zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Przyznanie tego zwolnienia umożliwiło Stowarzyszeniu (...) w S. m.in. skorzystanie z pomocy prawnej w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej. Nie mogło natomiast w żadnym zakresie przesądzać o zasadności argumentacji dotyczącej legitymacji skargowej /art. 50 par. 1 p.p.s.a./. W tym wypadku bowiem Stowarzyszenie było uprawnione do złożenia skargi kasacyjnej w oparciu o art. 173 par. 2 w związku z art. 32 p.p.s.a. Przy rozpoznawaniu wniosku Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy na tym etapie postępowania nie miał zastosowania przepis art. 247 p.p.s.a. Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a.