I FSK 769/05

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2006 r. na rozprawie w Wydziale I Izby Finansowej skargi kasacyjnej Józefa C., "C." Zakład Pracy Chronionej w O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2004 r. I SA/Kr 511/03 w sprawie ze skargi Józefa C., "C." Zakład Pracy Chronionej w O. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia 20 lutego 2003 r. (...) w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego - oddala skargę kasacyjną; (...). Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2004 r. I SA/Kr 511/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Józefa C. z dnia 24 marca 2003 r. W motywach orzeczenia wskazano, że pismem z dnia 21 grudnia 2004 r. strona cofnęła skargę, przy czym Sąd nie stwierdził braku przesłanek do uznania cofnięcia skargi za niedopuszczalne. W konsekwencji działając w oparciu o art. 161 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, orzeczono o umorzeniu postępowania. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem skargi kasacyjnej, którą oparto na zarzutach natury procesowej obejmujących naruszenie art. 60 i art. 161 par. 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na tej podstawie wniesiono o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadniając swoje żądania skarżący podniósł m.in., iż pismem z dnia 10 lutego 2005 r. złożył pisemne oświadczenie w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych swego wadliwego oświadczenia woli dotyczącego cofnięcia skargi. Pismo z dnia 21 grudnia 2004 r. zostało skarżącemu przedłożone przez poprzedniego pełnomocnika, który poinformował go, że jako przedsiębiorca prowadzący zakład pracy chronionej zwolniony jest z opłat sądowych na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./ i w związku z powyższym zaproponowano skarżącemu skierowanie wniosku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o zwrot uiszczonego wpisu od skargi. Stąd rzeczywistą intencją skarżącego było jedynie wystąpienie do Sądu o zwrot uiszczonej kwoty opłaty sądowej, natomiast nie wyraził on woli cofnięcia wniesionej skargi i nie miał świadomości, iż tak zredagowany dokument może spowodować w konsekwencji umorzenie prowadzonego postępowania. Powołując się obszernie na ugruntowane w orzecznictwie i doktrynie poglądy dotyczące błędów w oświadczeniach woli skarżący podniósł, iż nie budzi wątpliwości, że jego oświadczenie było wadliwe. O tym, iż jego zamiarem nie było zakończenie postępowania sądowego w sprawie świadczyć ma rozmiar szkód wywołanych prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi /likwidacja działalności gospodarczej, wyprzedaż majątku osobistego/. Nie mógł być on zatem świadom, iż jego oświadczenie wywoła podobne skutki. Podkreślono przy tym wspierając się stosownymi przykładami orzeczeń, iż czynność procesowa podlega pod względem oceny przesłanek jej ważności obok przepisów prawa procesowego również przepisom prawa materialnego cywilnego przy czym dotyczy to w szczególności tzw. czynności dyspozytywnych /uznanie pozwu, cofnięcie pozwu, zrzeczenie się roszczenia/. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 par. 1 zd. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. NSA - poza nie występującymi w niniejszej sprawie przypadkami nieważności postępowania - rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza związanie Sądu zawartymi w tej skardze podstawami zaskarżenia /art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ i wnioskami /art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ oraz zakresem tego zaskarżenia /w całości lub w części/. Granice niniejszej skargi kasacyjnej wyznacza wyłącznie podstawa określona w art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. naruszenie przepisów postępowania /art. 60 w zw. z art. 161 par. 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości. W związku z tym konieczne jest doprecyzowanie obszaru badań Sądu Kasacyjnego. Wyjaśnić zatem należy, iż art. 161 par. 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje obligatoryjne umorzenie postępowania, jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę. Z kolei, art. 60 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustala generalną zasadę o wiążącym sąd oświadczeniu o cofnięciu skargi. Jest to następstwo możliwości rozporządzania przez skarżącego skargą z ograniczeniem, w tym zakresie, ingerencji sądu. Sąd może mianowicie uznać cofnięcie skargi za niedopuszczalne wówczas jedynie, jeżeli zmierza ono do obejścia przepisów lub spowodowałoby utrzymanie w mocy między innymi decyzji dotkniętej wadą nieważności /por. wyr. NSA z dnia 10 lipca 1987 r., IV SA 337/87 - ONSA 1987 Nr 2 poz. 57/. Jest to regulacja zawierająca wyjątek od zasady związania sądu cofnięciem skargi i wobec tego, podlegająca ścieśniającej wykładni. Przy uwzględnieniu przytoczonych wyżej założeń, należy więc stwierdzić, że uznanie przez Sąd cofnięcia skargi za niedopuszczalną wymaga pozytywnego ustalenia istnienia nieważności aktu lub czynności, a zatem także decyzji /por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2004 r. OSK 631/04 - Lex nr 164527/. Instytucja cofnięcia skargi musi być więc skorelowana z uprawnieniami orzeczniczymi sądu, a w szczególności z zakazem orzekania na niekorzyść skarżącego, który nie obowiązuje w odniesieniu do naruszeń prawa skutkujących stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności /por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 119/. W świetle przytoczonych wywodów należy zauważyć, iż Sąd I instancji mógł naruszyć powołane w osnowie skargi kasacyjnej przepisy tylko w ten sposób, że wykonałby dyspozycję art. 161 par. 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mimo że zaistniały negatywne przesłanki wskazane w art. 60 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wykluczające skuteczne cofnięcie skargi. W konsekwencji kontrola Sądu odwoławczego sprowadza się do ewentualnego zbadania, czy w zaskarżonym orzeczeniu wzięto pod uwagę powołane okoliczności /obejście prawa, nieważność zaskarżonej decyzji/. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić na wstępie należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny zweryfikował, czy w wyniku cofnięcia skargi nie doszłoby w sprawie do obejścia prawa i czy zaskarżona decyzja nie jest obciążona wadą nieważności, czemu dał wyraz w uzasadnieniu kwestionowanego przez stronę rozstrzygnięcia /3 akapit/. Przede wszystkim jednak stwierdzić trzeba, iż uzasadnienie powołanych w petitum obecnie rozpoznawanego środka odwoławczego zarzutów nie koresponduje z omówioną wyżej możliwą postacią naruszenia tych przepisów. Zamiast bowiem wykazywać, że Sąd wadliwie zastosował art. 60 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /i w konsekwencji umorzył postępowanie na podstawie art. 161 par. 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ wskutek niestwierdzenia negatywnych przesłanek wskazanych w tym przepisie, skarżący usiłuje podważać własne oświadczenie woli z dnia 21 grudnia 2004 r. Obszerna argumentacja skargi kasacyjnej sprowadza się w tym zakresie do próby udowodnienia, że ww. oświadczenie woli obciążone było błędem /wywołanym przez pełnomocnika/ w rozumieniu art. 84 Kc, ponieważ skarżący nie miał świadomości, co do skutków procesowych sformułowanego w dniu 21 grudnia 2004 r. pisma. Tymczasem rozpatrując wniosek o cofnięcie skargi kasacyjnej Sąd nie analizował, czy jednoznaczne w swej treści oświadczenie woli /pismo podpisane osobiście przez skarżącego/ było wadliwe. W ramach art. 60 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny nie ma obowiązku kontrolowania, czy oświadczenie pełnomocnika procesowego jest zgodne z wolą lub interesem mocodawcy, ani uprawnienia do ingerencji w treść stosunku prawnego łączącego mocodawcę z pełnomocnikiem. Rozbieżność "intencji" wnioskodawcy i jego pełnomocnika może uzasadniać odpowiedzialność pełnomocnika wobec mocodawcy, natomiast nie usprawiedliwia wskazanej podstawy kasacyjnej. Z punktu widzenia Sądu opisywane przez autora skargi kasacyjnej okoliczności mogą być bowiem traktowane jedynie w kategorii wewnętrznych relacji pomiędzy mocodawcą a jego pełnomocnikiem, gdzie mocodawca odpowiada przecież za tzw. błąd w wyborze /por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 110/04 - nie publ./. Wywody skargi kasacyjnej nie mają zatem związku z normatywną zawartością przepisów, których naruszenie autor skargi kasacyjnej zarzuca, powoływanie się na cywilnoprawne skutki wad oświadczeń woli nie znajduje zatem uzasadnienia w stanie faktycznym i prawnym sprawy. Tymczasem motywy podstaw zaskarżenia są ich integralną częścią, a oba te elementy /zarzut i jego uzasadnienie/ muszą ze sobą korespondować /por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2005 r., FSK 2003/04 - nie publ./. Dodatkowo wypada zauważyć, iż zawartość zarówno akt podatkowych jak i sądowych sprawy wyraźnie przeczy wywodom skargi kasacyjnej i dołączonemu do niej oświadczeniu skarżącego z dnia 10 lutego 2005 r. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby w postępowaniu przed Sądem I instancji skarżący był reprezentowany przez radcę prawnego Eugeniusza G. Nie znajduje się w nich stosowne pełnomocnictwo, a wszystkie pisma kierowane do Sądu skarżący podpisywał osobiście. Tym samym skarżący nie może skutecznie twierdzić, że został wprowadzony w błąd przez swojego pełnomocnika, skoro ten go w niniejszej sprawie nie reprezentował. Wreszcie również i w ocenie Sądu II instancji treść pisma skarżącego z dnia 21 grudnia 2004 r. /akta I SA/Kr 511/03/ nie pozostawia wątpliwości, co do intencji skarżącego. Trudno byłoby bowiem użyte w nim sformułowanie "cofam skargę na decyzję Izby Skarbowej w K. w przedmiocie zabezpieczenia", nawet osobie nie posiadającej wykształcenia prawniczego, zrozumieć inaczej niż to zrozumiał Sąd I instancji. Podkreślić należy, iż skarżący składał już raz pismo, w którym domagał się zwrotu uiszczonego wpisu od skargi /ww. akta/ na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./ i pismo to zostało zgoła odmiennie zredagowane: "wniosek o zwrot kosztów sądowych". Z kolei Sąd I instancji, oddalając wniosek, wyjaśnił skarżącemu, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2003 r., III CZP 69/03 /OSNC 2004 nr 12 poz. 193/, że zwolnienie od opłat, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, nie obejmuje opłat sądowych. Z powyższych okoliczności wynika, że cofnięcie skargi dokonane pismem z dnia 21 grudnia 2004 r. było niewątpliwe. Rozpoznawana skarga kasacyjna nie zawierała uzasadnionych podstaw, wobec tego nie mogła odnieść pożądanego przez stronę skutku i podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o treść art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 tej ustawy.