II OSK 456/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz, Sędziowie NSA Andrzej Gliniecki /spr./, Barbara Gorczycka-Muszyńska, Protokolant Mariusz Szufnara, po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/Po 966/04 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę 2. odstąpić od zasądzenia na rzecz Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od skarżącej M. K. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/Po 966/04 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej zwanego: Kierownikiem Urzędu) z dnia [...] kwietna 2004 r. Nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2003 r., odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich M. K. Decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...] kwietnia 2004 r. została doręczona M. K. w dniu 4 maja 2004 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, znajdującego się w aktach sprawy. Skarga na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem Kierownika Urzędu, została złożona w dniu 29 lipca 2004 r. (data stempla pocztowego na kopercie). Skarga nie zawierała wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Kierownika Urzędu w Odpowiedzi na skargę (pismo z dnia 24 sierpnia 2004 r.), w związku z powyższym, wnioskował o odrzucenie skargi. Zarządzeniem z dnia 2 września 2004 r. został wyznaczony w dniu 9 września 2004 r. termin posiedzenia niejawnego (w przedmiocie: skarga spóźniona) i sędzia referent (k.13). Zarządzeniem sędziego referenta z dnia 9 września 2004 r. sprawa została zdjęta z wokandy posiedzeń niejawnych i pismem z dnia 9 września 2004 r. wezwano M. K. do uzupełnienia "braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, zawartego w piśmie z dnia 20 lipca 2004 r. przez uprawdopodobnienie przyczyn opóźnienia złożenia skargi" (k.14). Odpowiadając na powyższe wezwanie w piśmie, które wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w dniu 20 września 2004 r. skarżąca wyjaśniała, iż po otrzymaniu decyzji nie zamierzała wnosić skargi, jednak z rozmów dowiedziała się, że inne osoby, które były w czasie wojny w podobnej sytuacji jak ona, otrzymują dodatki (kombatanckie), więc postanowiła wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i jest to przyczyna opóźnienia wniesienia skargi. Zarządzeniem z dnia 24 września 2004 r. sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne w dniu 5 października 2004 r. (w przedmiocie: przywrócenia terminu do wniesienia skargi). Postanowieniem z dnia 5 października 2004 r. Sąd postanowił przywrócić M. K. termin do wniesienia skargi. Kierownik Urzędu w uzupełnieniu odpowiedzi na skargę (pismo z dnia 18 października 2004 r.) zawarł wniosek o skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, o czym w piśmie z dnia 21 października 2004 r. poinformowano skarżącą jednocześnie pouczając, że jeżeli w terminie 14 dni nie zażąda przeprowadzenia rozprawy, to sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym. Ponieważ skarżąca nie odpowiedziała na powyższe pismo, wyrok uwzględniający skargę, zapadł (w trybie uproszczonym) w dniu 21 grudnia 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, reprezentowany przez radcę prawnego K. F., wniósł skargę kasacyjną do powyższego wyroku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/Po 966/04 zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – polegającą na przyjęciu, iż przepisy te stanowić mogą podstawę wydania decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich osobie, która nie przebywała w żadnym z miejsc odosobnienia, o których mowa w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154) w sytuacji, gdy wykładnia gramatyczna i celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosków przeciwnych, 2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), powołanej dalej jako ppsa, polegające na uchyleniu decyzji organu administracji z powodu nieprzeprowadzenia dowodów na okoliczność charakteru obozu w Gostyniu w sytuacji, gdy dokonanie ustaleń w tym przedmiocie, a w konsekwencji dokonanie ewentualnych uchybień w tym zakresie, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Wskazując na powyższe naruszenia wnioskowano o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a w przypadku uwzględnienia tylko zarzutu 1: - uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi na podstawie art. 188 ppsa, - zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, jednak okoliczności sprawy, mające miejsce po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zmuszają Naczelny Sąd Administracyjny do wzięcia ich pod uwagę w pierwszej kolejności – z urzędu, gdyż obliguje to Sąd do wydania orzeczenia w oparciu o przepis art. 189 ppsa. Jak wynika to z przedstawionego na wstępie stanu faktycznego sprawy, znajdującego swe odzwierciedlenie w aktach sprawy, skarga w niniejszej sprawie została wniesiona z uchybieniem terminu do jej wniesienia. W skardze, ani też w innym piśmie złożonym jednocześnie ze skargą, skarżąca nie zawarła wniosku o przywrócenie terminu, tym samym również nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybienie terminu. Pomimo tych ewidentnych braków, Sąd pierwszej instancji działając z urzędu, postanowieniem z dnia 5 października 2004 r. przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi, co odbyło się z rażącym naruszeniem przepisów art. 86 i 87 ppsa tym bardziej, że Kierownik Urzędu w odpowiedzi na skargę wnioskował o odrzucenie skargi. Wniesienie skargi po upływie terminu do jej wniesienia, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 2 ppsa, stanowi przesłankę odrzucenia skargi, gdyż skarga wniesiona po terminie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, jeżeli nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu i nie został pozytywnie rozpoznany przez sąd (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, s. 243-245). Termin do wniesienia skargi jest terminem ustawowym, procesowym i prekluzyjnym, niedopuszczalne jest więc jego skracanie lub przedłużanie przez Sąd. Ponieważ Sąd pierwszej instancji orzekał merytorycznie (z naruszeniem prawa) w sprawie, w której "skarga ulegała odrzuceniu", Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji, ma obowiązek wziąć tę okoliczność pod uwagę z urzędu i na podstawie art. 189 ppsa, uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę, aby przywrócić stan zgodny z prawem. Przepis art. 189 ppsa na tle rozstrzygnięć przewidzianych w art. 184, 185 § 1, 186 i 188 ppsa, ma charakter wyjątkowy, gdyż pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu nie tylko na uchylenie zaskarżonego orzeczenia, ale również na odrzucenie skargi lub umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego, co rodzi podobne skutki, jak działania wojewódzkiego sądu administracyjnego podjęte na podstawie art. 58 bądź 161 § 1 ppsa. Są to konsekwencje jeszcze dalej idące niż te przewidziane w art. 186, które mogą mieć miejsce, jeżeli zachodzi nieważność postępowania. Zgodnie z wykładnią gramatyczną przepis art. 189 ppsa powinien mieć zastosowanie w tych sytuacjach, kiedy droga do wydania wyroku była zamknięta, gdyż istniały przesłanki z art. 58 lub art. 161 § 1 ppsa (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 266-267). Hipoteza przepisu art. 189 ppsa pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na własna ocenę, czy w dacie orzekania przed wojewódzkim sądem administracyjnym istniały przesłanki do odrzucenia skargi lub podstawy do umorzenia postępowania przed tym sądem, niezależnie od tego, jak w tym zakresie orzekł sąd pierwszej instancji. W tym więc przypadku, wcześniejsze wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia o przywróceniu terminu do wniesienia skargi, nawet gdy jest prawomocne, nie stoi na przeszkodzie wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia na podstawie art. 189 ppsa, uchylającego zaskarżony wyrok i odrzucającego skargę, jeżeli w ocenie tego Sądu, postanowienie o przywróceniu terminu było wydane z naruszeniem prawa, a skarga podlegała odrzuceniu. Postanowienie o przywróceniu terminu do wniesienia skargi, jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie i zgodnie z art. 165 ppsa, postanowienie takie może być uchylane i zmienianie wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby było zaskarżone, a nawet prawomocne. Nie ulega wątpliwości, że taką nową okolicznością w sprawie ujawnioną przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest to, iż termin do wniesienia skargi, został przywrócony bez wniosku strony i bez uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy strony w uchybieniu terminu. W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny był zobligowany do wzięcia pod uwagę z urzędu, przesłanek dających podstawę do wydania orzeczenia na podstawie art. 189 ppsa, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej i wniosków tam zawartych, co zwalnia Sąd od merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej. Mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy oraz wiek skarżącej, Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 oraz art. 207 § 2 ppsa orzekł, jak w sentencji postanowienia.