II SA/Wr 571/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spraw. Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Cisyk Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: referent Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zmiany nazwiska 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Starosty [...] z dnia [...], Nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. K. kwotę 10 (dziesięć złotych) zł. J. K. w dniu 19 grudnia 2002 r. wystąpił do Starosty [...] z wnioskiem o zmianę nazwiska, którym się posługuje na nazwisko rodowe jakie nosili jego przodkowie to jest [...] [...] de la [...]. W uzasadnieniu wniosku J. K. podał, iż nazwiskiem de la [...] posługuje się od dłuższego czasu i pod tym nazwiskiem wydał swoją książkę i będzie wydawał dalsze. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Starosta [...] działając na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk odmówił zmiany nazwiska J. K. na nazwisko [...] [...] de la [...]. W uzasadnieniu decyzji podał, że wniosek podlega uwzględnieniu wówczas, gdy jest uzasadniony ważnymi względami, które nie występują w przedmiotowej sprawie. Z korespondencji urzędowej i prywatnej otrzymywanej przez wnioskodawcę nie wynika, aby był on znany i identyfikowany w swoim środowisku pod nazwiskiem na które żąda zmiany, zaś opatrzenie wydanej książki nazwiskiem [...] nie może być zrównane z uznaniem tego nazwiska za rzeczywiste. Starosta [...] uzasadniał nadto, iż wnioskodawca nie wykazał, pomimo wezwań, że nazwisko o jakie wystąpił używali jego przodkowie, a tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia jego żądania. Odwołanie od tej decyzji złożył J. K. wskazując w nim, iż nie zgadza się z decyzją Starosty [...], gdyż nazwisko de la [...] używa od bardzo wielu lat, a nadto poczuwa się do niemieckiej mniejszości narodowej, czemu dał wyraz w ankiecie spisu ludności. Dokumentów zaś świadczących o rodowym pochodzeniu nie jest w stanie przedłożyć, gdyż zniszczone zostały one przez jego ojca po drugiej wojnie światowej w okresie PRL-u, aby uniknąć prześladowań. Odwołujący się dodał także, iż odmowę odbiera jako kolejną szykanę władz polskich wobec niego oraz wskazał, iż składając wniosek żądał także zmiany imienia z J. na [...] [...], bo stanowi ono odpowiednik polskiego imienia J. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r. – Dz. U. Nr 98, poz. 1071) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 1963 r., Nr 59, poz.328, z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż słusznie Starosta [...] uznał, iż nie zachodzą ważne względy uzasadniające zmianę nazwiska wnioskodawcy, gdyż nie przedłożył on dokumentów, które świadczyłyby o tym, iż nazwisko "[...] [...] de la [...]" jest jego nazwiskiem rodowym. Także wydanie przez wnioskodawcę książki pod nazwiskiem "[...]" nie może być zrównane z uznaniem tego nazwiska za rzeczywiste nazwisko autora, bowiem autorzy książek często posługują się pseudonimami. Dopisanie zaś do nazwiska przyimków jest w istocie żądaniem sprostowania aktu stanu cywilnego w rozumieniu art. 31 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – prawo o aktach stanu cywilnego, o którym orzeka sąd cywilny, a nie organ administracji publicznej. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu na powyższą decyzję wniósł J. K. W złożonej skardze ponowił argumenty przytoczone w odwołaniu, obstawał przy twierdzeniu, iż wnioskowana zmiana nazwiska i imienia spowodowana jest bardzo ważnymi względami, a nie tylko ważnymi. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Skarga J. K. wniesiona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 r. i stąd też w oparciu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271) przedmiotowa sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny, którym jest na mocy § 1 pkt 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym. Przedmiotem oceny jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...], który działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r. – Dz. U. Nr 98, poz. 1071) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 1963r., Nr 59, poz.328, z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...], Nr [...], o odmowie zmiany nazwiska J. K. na nazwisko [...] [...] de la [...]. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie odpowiada ona prawu. Organy dopuściły się naruszenia przepisu przepisów postępowania. Organ administracji publicznej stosownie do art. 7 i art. 77 §1 KPA, w toku postępowania administracyjnego, zobowiązany jest pojąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Oznacza to zatem, iż to organ administracji publicznej, a nie strona postępowania ma obowiązek podjąć kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto to właśnie organ administracji publicznej jako podmiot kierujący postępowaniem, a nie strona postępowania, obowiązany jest, zgodnie z art. 77 KPA, w sposób wyczerpujący zebrać, a następnie rozpatrzyć cały materiał dowodowy. (por wyrok WSA w Warszawie z 09.04.2004 r., II SA 1631/03; podobnie wyrok NSA z 23.04. 2002 r. syg. I SA 274/02; wyrok NSA z 01.04.2002 r., syg. V SA 115/01) Pod pojęciem materiał dowodowy rozumieć należy ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone dopóki organ nie ustali czy stan faktyczny przewidziany w normie prawnej wystąpił czy też nie w rozpoznawanej sprawie, a zatem w przedmiotowej sprawie nie tylko czy zachodziły ważne względy uzasadniające żądanie zmiany nazwiska, ale także okoliczności związane z używaniem bądź nie przez wnioskodawcę od wielu lat nazwiska, którego zmiany się domaga. W niniejszej sprawie postępowanie w tym zakresie nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący. Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 1963 r., nr 59, poz. 328 z późn. zm.) stanowi, iż wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami. Ustęp 2 tegoż artykułu wymienia okoliczności, które mogą być uznane za "ważne". Nie stanowią one zamkniętego enumeratywnie katalogu okoliczności, a jedynie katalog przykładowy. Wśród tego katalogu ustawodawca przewidział, iż wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego od wielu lat. Na taką okoliczność (oprócz podnoszonej chęci zmiany nazwiska dotychczas używanego na nazwisko rodowe) powoływał się także J. K. w złożonym wniosku. Te okoliczności zatem winny podlegać wyjaśnieniu i ustaleniu. Organ winien zatem zażądać od wnioskodawcy wskazania wszystkich dowodów na poparcie twierdzenia w tym zakresie. Jako dowód w sprawie należy dopuścić bowiem wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 Kpa). Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy; organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę (art. 86 zd. pierwsze Kpa). Ograniczenie zatem postępowania dowodowego tylko do korespondencji urzędowej i powoływanie się przez organ na tę urzędową korespondencję i fakt adresowania jej przez organy administracji publicznej i samorządowej na nazwisko "K.", a nie "[...]" nie może być uznane za wystarczający dowód uzasadniający uznanie, iż wnioskodawca nie jest znany, identyfikowany i rozpoznawalny w swoim środowisku pod nazwiskiem na które domaga się zmiany. Organy administracji publicznej zobligowane są do stosowania i przestrzegania obowiązujących przepisów prawa (art. 6 Kpa). Nie posiadają zatem możliwości wykraczania poza zastrzeżone dla nich kompetencje (art. 19 Kpa). Powyższe skutkuje tym, iż organy rozstrzygają władczo o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania wyłącznie w sprawach, w których wnioskodawca jest oznaczony z imienia i nazwiska (jest identyfikowalny), które to nazwisko figuruje w ewidencji osób fizycznych i któremu to nazwisku przypisane są numery identyfikacji PESEL jak i NIP. Przyjęcie zaś przez organ I instancji, iż również korespondencja prywatna kierowana do J. K. na to właśnie nazwisko jest twierdzeniem nie uprawnionym w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nadto należy wskazać, iż w ramach dyspozycji art. 7 Kpa mieści się także zobowiązanie organu do jednoznacznego ustalenia treści wniosku. Organ nie wyjaśnił, czy wniosek dotyczył tylko i wyłącznie żądania zmiany nazwiska, czy także zmiany imienia, pomimo, iż lektura zapisów zawartych we wniosku takie wątpliwości nasuwała. Zasada dwuinstancyjności postępowania wymaga, aby w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest jednak, by rozstrzygnięcia te poprzedzone zostały przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których jest prowadzone. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, ale jest zobowiązany ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę, a więc rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. W złożonym odwołaniu J. K. podkreślił jednoznacznie, iż jego wniosek zmierzał także do zmiany imienia z J. na [...] [...]. Organ II instancji pominął tą kwestię w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (art. 107 § 3 Kpa). Umknęła uwadze organu także i to, iż decyzja Starosty [...] nie zawiera w tym zakresie rozstrzygnięcia, pomimo, że taki przedmiot żądania wynika z treści złożonego wniosku przez skarżącego. Stwierdzone uchybienia, które mogą mieć istotny wpływ na wynik postępowania, uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...]. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt 2 oparto na dyspozycji art. 152 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.