IV SA/Wa 476/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska /spr./ Sędzia NSA Tadeusz Cysek Asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi B. J. i M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2004 r. r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na własność Państwa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz B. J. i M. B. kwotę 200 zł (dwieście) tytułem kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. stwierdzającą, że dwór w B. wraz z otaczającym go parkiem, wchodzący w skład majątku ziemskiego "B.", o ogólnym obszarze 498 ha, stanowiącego uprzednio własność J. J., podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu , na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające warunki określone w powołanym przepisie przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to jest 13 września 1944 r. Przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wymagało wydania decyzji administracyjnej. Na podstawie zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego dokonywano jedynie wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowych właścicieli. Natomiast zgodnie z §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz.51), do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich należało orzekanie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Z powołanego przepisu rozporządzenia wynika, że wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda), orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Jeśli strona kwestionowała, iż nieruchomość ziemska której była właścicielem niesłusznie przeszła na własność Państwa z mocy prawa, musiała udowodnić, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Z kolei z §6 powołanego rozporządzenia wynika, iż strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, winna przedłożyć dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Z ostatnio powołanego przepisu wynika, zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ponad wszelką wątpliwość, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej, wyłączenie więc przykładowo zespołu dworsko – parkowego nie było i z racji tego, że dekret nie został uchylony, jest niedopuszczalne. Majątek ziemski "B." o ogólnej powierzchni 498 ha jak i położony w nim zespół dworsko – parkowy – podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ponieważ jego obszar przewyższał górną granicę określoną dekretem – 100 ha powierzchni ogólnej. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wojewoda [...] słusznie stwierdził, że majątek ziemski "B." był majątkiem o charakterze rolnym a zespół dworsko – parkowy stanowił jego integralną część składową. Wnioskodawcy nie przedłożyli dokumentów wskazujących, że sporna nieruchomość dworsko – parkowa była fizycznie i prawnie wyodrębniona od pozostałej części majątku. Według organu odwoławczego należało uznać, że jeżeli tylko zespoły dworsko – parkowe wchodziły w skład majątku ziemskiego o charakterze rolnym o powierzchni powyżej 100 ha lub 50 ha użytków rolnych i stanowiły własność tego samego podmiotu, co przejmowany majątek ziemski, "to również podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej." Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wojewódzki urząd ziemski nie był zobowiązany do poinformowania J. J. "o wszelkich okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków". Wojewódzki urząd ziemski orzekał w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek zainteresowanej strony. Skargę na powyższą decyzję wnieśli: B. J. i M. B. Skarżący podnieśli, że ich poprzedniczka prawna J. J. nie została w sposób należyty i wyczerpujący poinformowana o okolicznościach faktycznych i prawnych, mających związek z wykonywaniem czynności przez organ administracji, mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Skarżący podkreślili, że obowiązująca w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Konstytucja Marcowa traktowała ograniczenie lub zniesienie własności prywatnej jako coś wyjątkowego i dlatego właściciel powinien być informowany o wszystkich istotnych okolicznościach dotyczących odjęcia prawa własności. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przepisy wykonawcze do dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13)- rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. (Dz. U Nr !0, poz. 51), w jego §6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art.2 ust.1 lit. e dekretu. Wniosek taki w myśl §5 tego rozporządzania był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Zgodnie z §5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym czy dana nieruchomość podpada pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Zgodnie z §6 powołanego rozporządzenia strona, składająca wniosek wszczynający postępowanie, ma obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju. Z przytoczonych regulacji wynika, że orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej mogło nastąpić wyłącznie na wniosek uprawnionego podmiotu. W rozpoznawanej sprawie wniosek taki nie został złożony. Należy podkreślić, że organ pierwszej instancji, kierując się określoną w art. 9 k.p.a. zasadą informowania uczestników postępowania, pouczył skarżących o możliwości złożenia stosownego wniosku (pismo Wojewody [...] z dnia 31 stycznia 2003 r.), jednakże skarżący konsekwentnie domagali się stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1946 r. (wniosek z dnia 8 stycznia 2003 r., pismo z dnia 25 lutego 2003 r.). Natomiast skarżący nigdy nie złożyli wniosku, o którym mowa w §5 rozporządzenia. Pomimo to organy obu instancji wydały decyzję stwierdzającą, że dwór w B. wraz z otaczającym go parkiem, wchodzący w skład majątku ziemskiego "B.", o ogólnym obszarze 498 ha, stanowiącego uprzednio własność J. J., podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skoro postępowanie w sprawie stwierdzenia czy dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, mogło się to toczyć wyłącznie po złożeniu wniosku przez uprawniony podmiot, to wydanie decyzji, mimo braku takiego wniosku, jest pozbawione podstawy prawnej w rozumieniu art. 156§1 pkt 2 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art.145§1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.